Nước mắm Liên Thành – Khi giọt nước mắm trăm năm chở theo hồn cốt và lịch sử dân tộc Việt Nam

Không gian nơi đây không chỉ lưu giữ trọn vẹn hương vị mặn mòi tinh túy của biển cả mà còn làm sống lại ý chí tự cường và phong trào Duy Tân rực rỡ của cha ông ta từ đầu thế kỷ 20. Chuyến đi thực tế đã biến những trang lý thuyết trở thành một trải nghiệm chân thực, giúp nhóm hiểu sâu sắc hơn về giá trị của mồ hôi, công sức và sức sống mãnh liệt của một di sản trăm năm đầy tự hào.

Trong quá trình học tập và nghiên cứu học phần Lý luận văn hóa dưới sự hướng dẫn tận tình của TS. Phạm Văn Luân, nhóm 10 chúng em gồm Nguyễn Huỳnh Bảo Hân, Trần Minh Chiến, Phạm Thị Kim Thuyền, Dương Phước An và Nguyễn Lê Bảo Huyền đã có cơ hội thực hiện đề tài “Dấu ấn tín ngưỡng dân gian trong văn hóa biển ở làng chài Phước Hải tiếp cận từ lễ hội Nghinh Ông”. Để bài nghiên cứu không chỉ dừng lại ở những trang lý thuyết khô khan, nhóm đã tổ chức một chuyến đi thực tế đầy ý nghĩa. Trong đó, điểm đến để lại nhiều cảm xúc và gợi mở nhiều góc nhìn sâu sắc nhất chính là chuyến tham quan Nhà triển lãm Nước mắm Liên Thành. Chuyến đi này không chỉ giúp chúng em hiểu thêm về một thương hiệu trăm năm tuổi mà còn là chiếc chìa khóa kết nối hoàn hảo với bức tranh văn hóa biển và tín ngưỡng dân gian mà nhóm đang nghiên cứu.

Bước chân vào không gian trưng bày, cả nhóm như được quay ngược thời gian để chạm vào những trang sử đầy tự hào của dân tộc. Nơi đây không chỉ lưu giữ hương vị mặn mòi, tinh túy của nước mắm cốt nhĩ truyền thống mà còn là chứng nhân sống động cho một thời kỳ sục sôi của phong trào Duy Tân. Lắng nghe câu chuyện về sự ra đời của Liên Thành Thương Quán vào năm 1906, chúng em mới cảm nhận được ngọn lửa yêu nước rực cháy phía sau một thương hiệu kinh tế truyền thống. Sản xuất nước mắm khi ấy không đơn thuần là một hoạt động mưu sinh của cư dân miền biển, mà chính là hành động thực tiễn sâu sắc của tư tưởng “Khai dân trí – Chấn dân khí – Hậu dân sinh”, phát triển kinh tế, tạo lập sự tự chủ cho người Việt. Chính từ những giọt nước mắm chắt chiu sự nhọc nhằn ấy, nguồn lực tài chính đã được tạo ra để nuôi dưỡng khát vọng “Khai dân trí” và “Chấn dân khí” của cha ông ta. Câu chuyện lịch sử hào hùng này đã giúp nhóm nhận ra rằng, sản vật của biển cả không chỉ mang giá trị vật chất hay ẩm thực, mà từng là sức mạnh nội sinh to lớn góp phần vào công cuộc canh tân đất nước.

Hình 2. Nhóm 10 tham quan Nhà triển lãm Nước mắm Liên Thành

Thông qua lời giới thiệu và những hiện vật trưng bày, chúng em nhận ra, làm nước mắm không đơn thuần là một ngành nghề sản xuất hàng hóa thông thường, mà đó là một nghệ thuật, một di sản văn hóa được kết tinh từ mồ hôi, công sức và tri thức dân gian của người dân miền biển. Việc đưa điểm đến Công ty nước mắm Liên Thành vào tuyến du lịch văn hóa đề xuất của nhóm (Bến Nhà Rồng – Liên Thành – Phước Hải – Lễ hội Nghinh Ông) không phải là sự ngẫu nhiên, mà là một bước chuyển tiếp làm rõ nét bức tranh văn hóa biển. Điểm đến này giúp chúng em và du khách sẽ hiểu được giá trị của sản vật biển trong đời sống người Việt, tạo sự kết nối chặt chẽ giữa lịch sử, nghề truyền thống và văn hóa biển. Biển cả không chỉ gắn liền với những con thuyền lênh đênh đánh bắt, mà còn tạo ra những sản phẩm đặc trưng, những chuỗi sinh kế bền vững nuôi sống bao thế hệ.

Qua lời chia sẻ của người dân địa phương, cô LTDT trong quá trình nhóm tiến hành phỏng vấn sâu, chúng em càng hiểu thêm về những trăn trở trong việc bảo tồn di sản. Cô nhấn mạnh: “Cái gì thuộc về tín ngưỡng, nghi lễ của ông bà để lại thì mình phải giữ cho nguyên cái nét của nó […] Làm du lịch thì làm, nhưng đừng vì đông khách mà sửa lễ hội thành cái gì khác”. Chuyến tham quan Nhà triển lãm nước mắm Liên Thành đã chứng minh rằng, chúng ta hoàn toàn có thể phát huy giá trị di sản, kết hợp kinh tế, du lịch một cách bài bản, chuyên nghiệp mà vẫn giữ trọn vẹn hồn cốt của dân tộc. Bằng cách xây dựng những không gian trải nghiệm văn hóa như cách Liên Thành đang làm, thế hệ trẻ và du khách sẽ được giáo dục một cách tự nhiên và sâu sắc nhất về lòng biết ơn đối với biển cả và tổ tiên.

Chuyến đi thực tế tại Nhà triển lãm Nước mắm Liên Thành đã khép lại, nhưng những dư âm và bài học mà triển mang lại vẫn còn vang vọng mãi trong tâm trí của mỗi thành viên Nhóm 10 lớp Đại học Quản lý văn hóa 20.1. Chuyến đi đã thổi hồn vào những con chữ, biến những khái niệm lý luận văn hóa trừu tượng thành những trải nghiệm thực tiễn sống động, có thể nghe, nhìn, ngửi và cảm nhận bằng cả trái tim.

Từ giọt nước mắm mang hương vị tinh túy của biển trời, chúng em thấu hiểu được nỗi nhọc nhằn của những chuyến bám biển mưu sinh; từ đó thấu cảm được niềm tin tâm linh mãnh liệt của những con người nơi đầu sóng ngọn gió. Việc đưa di sản vào phát triển du lịch, như “tour” mà nhóm đề xuất, không chỉ mở ra hướng đi bền vững cho kinh tế địa phương mà còn là phương cách để văn hóa truyền thống được trao truyền mãi mãi. Chúng em xin gửi lời cảm ơn chân thành đến TS. Phạm Văn Luân vì đã định hướng và tạo điều kiện để chúng em có một hành trình học tập, nghiên cứu thực sự giá trị và đáng nhớ.

Đồng thời, chúng em cũng xin dành lời cảm ơn đặc biệt đến Nhà triển lãm Nước mắm Liên Thành. Những tư liệu quý giá, không gian trưng bày hoài niệm và sự đón tiếp nhiệt tình tại đây đã đem đến cho nhóm một bài học thực tiễn vô giá. Cảm ơn Liên Thành vì đã không chỉ gìn giữ hương vị tinh túy của biển cả mà còn lưu truyền ngọn lửa tinh thần Duy Tân rực rỡ, truyền cho chúng em nguồn cảm hứng to lớn để hoàn thành trọn vẹn bài nghiên cứu này.

Tác giả: Nguyễn Huỳnh Bảo Hân

Lớp: Đại học Quản lý văn hóa 20.1

Trường Đại học Văn hóa Thành phố Hồ Chí Minh