Từ Ký ỨC Oral History Đến Tri Thức Di Sản: Hành Trình Chạm Vào Tinh Thần Doanh Nhân Văn Hóa Nam Bộ

Có những chuyến đi không chỉ tính bằng chiều dài cây số, mà được đo bằng độ sâu của cảm xúc. Là một sinh viên chuyên ngành Quản lý Văn hóa, em luôn tự hỏi: “Di sản sống ở đâu giữa dòng chảy thời đại?” Câu trả lời chỉ thực sự sáng tỏ khi em tham gia trực tiếp chuyến đi thực tế Oral History – một sáng kiến nghiên cứu và vinh danh Doanh nhân Văn hóa Nam Bộ, được kết nối giữa sinh viên Trường Đại học Fulbright Việt Nam và Trường Đại học Văn hóa TP.HCM với sự khởi xướng và dẫn dắt cúa TS. Nguyễn Nam và TS. Phạm Văn Luân.

Điểm đến của chúng em là Tòa thánh Tây Ninh, “trái tim” của Đạo Cao Đài, trong những ngày diễn ra Đại lễ Hội Yến Diêu Trì Cung rực rỡ, lung linh và trang nghiêm. Chuyến đi không đơn thuần là một hoạt động học thuật hay điền dã lịch sử; đó là hành trình “chạm” vào hồn cốt của một vùng đất, nơi văn hóa, tâm linh và tinh thần doanh nhân gắn liền với lịch sử khai mở Nam Bộ hội tụ. Và hơn hết hành trình, tìm hiểu về hình ảnh Đức Hộ pháp Phạm Công Tắc qua lời kể trực tiếp của các vị Chức sắc, đã gieo vào lòng người trẻ đang học chuyên ngành Quản lý văn hóa như em những góc nhìn hoàn toàn mới mẻ, đầy rung động và trăn trở. Trong giáo lý và lịch sử Cao Đài, Đức Hộ pháp Phạm Công Tắc không chỉ là một vị lãnh đạo tinh thần tối cao, người giữ gánh nặng Chưởng quản Hiệp Thiên Đài, mà dưới góc nhìn của một sinh viên Quản lý văn hóa, ông hiện lên như một nhà kiến tạo văn hóa – xã hội lỗi lạc của vùng đất Nam Bộ đầu thế kỷ XX. Trước khi dấn thân trọn vẹn cho con đường đạo nghiệp, ông từng là một công chức, một trí thức mang tâm huyết sâu sắc với vận mệnh dân tộc. Khi lãnh đạo Giáo hội Cao Đài, ông đã thể hiện tư duy quản lý văn hóa và tổ chức cộng đồng vượt thời đại. Tư duy quy hoạch và tổ chức không gian văn hóa: Việc xây dựng Tòa thánh Tây Ninh cùng hệ thống cơ sở hạ tầng, Thánh thất, các cơ sở từ thiện, nông trường, công nghệ, nghệ thuật… không chỉ phục vụ tín ngưỡng mà còn tạo nên một hệ sinh thái sống tự lực, tự cường cho cộng đồng tín đồ. Tinh thần Doanh nhân Văn hóa Nam Bộ ông cùng các bậc tiền bối Cao Đài đã vận dụng tinh thần “Làm giàu để phụng sự”, kết hợp giữa kinh tế và đạo đức, tạo công ăn việc làm, phát triển kinh tế cộng đồng nhưng không rời xa mục tiêu bảo tồn giá trị tinh thần và lòng nhân ái. Đó chính là chân dung sớm nhất của một mô hình phát triển bền vững dựa trên nền tảng văn hóa.

Dự án Oral History, chính là chiếc cầu nối giữa quá khứ và hiện tại, thay vì tiếp cận di sản qua sách vở thuần túy, chúng em được lắng nghe lịch sử thông qua ký ức, lời kể của những người đang ngày đêm gìn giữ di sản ấy. Sự kết hợp này dạy cho một sinh viên như em bài học về sự lắng nghe lắng nghe để hiểu, hiểu để trân trọng, và trân trọng để tìm ra phương thức bảo tồn, vinh danh những danh nhân văn hóa Nam Bộ một cách nhân văn và đúng đắn nhất.

Không khí của Đại lễ Hội Yến Diêu Trì Cung với hàng vạn tín đồ và du khách đổ về Tòa thánh Tây Ninh đã làm nền cho một cuộc gặp gỡ lịch sử trong lòng chúng em. Ở đây chúng em được gặp các vị phối sư như Phối sư Ngọc Hồng Thanh, Phối sư Thái Côn Thanh và Phối sư Thượng Minh Thanh để được nghe kể trực tiếp về cuộc đời của Đức Hộ Pháp. Qua lời kể của các vị Phối sư về Đức Hộ pháp Phạm Công Tắc và quá trình gầy dựng cơ đồ văn hóa – tâm linh Nam Bộ như một dòng chảy diệu kỳ đi thẳng vào tâm trí chúng em. Đó không phải là những bài diễn văn khô cứng, mà là những câu chuyện đời, chuyện đạo đầy sống động.

Đêm Hội Yến Diêu Trì Cung tại Tòa thánh Tây Ninh không phải bằng sự tĩnh lặng, mà bằng những màn trình diễn mãn nhãn dành cho người xem. Lần đầu tiên trong đời, dưới góc nhìn của một sinh viên Quản lý văn hóa, em không chỉ được xem một hoạt động lễ hội, mà đang thực sự “sống” giữa một không gian di sản chuyển động đầy mê hoặc những tiếng hò la cổ vũ, những lời khen ngời từ các tín đồ và khách du lịch. Nổi bật giữa biển người mênh mông là ánh sáng lung linh phát ra từ những chiếc xe hoa được chạm khắc công phu, khắc họa hình ảnh Rồng Lễ, Phụng Múa cùng các tích xưa rực rỡ. Tiếng trống Chày Đôi dồn dập vang vọng, hòa cùng điệu nhạc Nam Ai Nam Xuân da diết, như đánh thức từng nhịp đập trong lồng ngực người xem. Đó không chỉ là sự hoành tráng của quy mô tổ chức, mà là sức mạnh kết nối vô hình của niềm tin và bản sắc văn hóa Nam Bộ. Đứng giữa đêm diễu hành huyền ảo, em nhận ra di sản không nằm trên những trang sách lý thuyết khô khan, mà đang sống động, thở và lan tỏa hơi ấm ngay trước mắt. Khoảnh khắc ấy gieo vào lòng người trẻ quản lý văn hóa như em một niềm tự hào sâu sắc và lời nhắc nhở thiêng liêng về trách nhiệm vinh danh, bảo tồn những giá trị tinh thần vô giá của dân tộc.

Khép lại hành trình thực tế tại Tòa thánh Tây Ninh, những dư âm của đêm diễu hành lung linh, những lời dặn dò thân tình của ba vị Phối sư vẫn vẹn nguyên trong tâm trí của em. Chuyến đi không chỉ mở ra một chân trời tri thức mới về Đức Hộ pháp Phạm Công Tắc cùng tinh thần Danh nhân Văn hóa Nam Bộ, mà còn thổi bùng lên ngọn lửa nhiệt huyết của những người trẻ học ngành Quản lý văn hóa.

Trở về sau chuyến điền dã đầy cảm xúc, em mang theo niềm tin sẽ cùng tập thể sinh viên Trường Đại học Fulbright Việt Nam và Trường Đại học Văn hóa TP.HCM hoàn thành xuất sắc dự án nghiên cứu Oral History. Hy vọng rằng những thước phim, bài viết và tư liệu quý giá mà chúng em, tích lũy sẽ trở thành nhịp cầu nối liền quá khứ với hiện tại, góp phần vinh danh trọn vẹn những giá trị văn hóa – tâm linh vô giá và lan tỏa di sản Nam Bộ đến đông đảo cộng đồng.

Võ Yến Oanh – 23DQL