Với nhóm tôi, chuyến đi thực tế đến Lăng Ông Nam Hải tại quần thể di tích Đình Thắng Tam, phường Vũng Tàu, Thành phố Hồ Chí Minh là một hành trình như thế – một chuyến đi đưa chúng tôi đến một miền không gian văn hóa sống động, nơi các giá trị lịch sử, tín ngưỡng, con người và biển cả cùng hòa vào nhau. Xuất phát vào lúc 14 giờ 00 phút ngày 18 tháng 9 năm 2026, chúng tôi bắt đầu chuyến hành trình từ 288 Đường Đỗ Xuân Hợp, phường Phước Long, Thành phố Hồ Chí Minh, mang theo sự háo hức của những người trẻ trước một chuyến đi mà chúng tôi biết rằng sẽ không chỉ đơn thuần là một hành trình di chuyển từ nơi này đến nơi khác. Điểm đến của chúng tôi là phường Vũng Tàu, cách Thành phố Hồ Chí Minh khoảng 103 km – một vùng đất nơi biển cả, con người và những câu chuyện văn hóa đã hòa vào nhau qua bao thế hệ.
Trong hành trình đi đến vùng đất ấy, chúng tôi bất chợt cảm nhận được nhịp sống xô bồ của nơi thị thành đang chầm chậm lại phía sau, nhường chỗ cho những khoảng không rộng hơn, những cung đường thoáng đãng hơn và cảm giác mong chờ về một vùng đất mới. Hành trình ấy không chỉ là quãng đường được đo bằng những con số trên bản đồ, mà còn là khoảng thời gian để chúng tôi tạm rời khỏi nhịp sống thường nhật, để quan sát, lắng nghe và cảm nhận nhiều hơn những điều bình dị xung quanh mình.
Đặt chân đến Vũng Tàu, chúng tôi dành thời gian trải nghiệm ẩm thực và ghé thăm những địa điểm nổi tiếng của địa phương. Mỗi món ăn, mỗi con đường, mỗi khung cảnh đều đem đến cho chúng tôi một cảm nhận rất riêng. Có những điều tưởng chừng nhỏ bé, chỉ xuất hiện trong một khoảnh khắc ngắn ngủi, nhưng lại có khả năng ở lại rất lâu trong ký ức. Có lẽ, vẻ đẹp của một chuyến đi đôi khi không nằm ở việc chúng ta đã đi qua bao nhiêu nơi mà nó nằm ở những gì chúng ta đã thực sự nhìn thấy, đã chạm vào và đã cảm nhận bằng tất cả sự chân thành. Đến 12 giờ 00 phút ngày 19 tháng 9 năm 2026, hành trình của chúng tôi tiếp tục với một điểm đến mang màu sắc hoàn toàn khác: Lăng Ông Nam Hải thuộc Khu di tích lịch sử – văn hóa Đình thần Thắng Tam, và nếu biển là nơi bắt đầu của những chuyến ra khơi, thì có lẽ Lăng Ông Nam Hải chính là nơi người dân gửi lại niềm tin trước mỗi hành trình. Đứng giữa không gian của Lăng, tôi cảm nhận được một vẻ đẹp rất riêng – không quá ồn ào, không cần phô bày, nhưng đủ khiến người ta chậm lại. Những màu sắc hiện diện trong không gian nơi đây dường như không đơn thuần là màu của kiến trúc hay trang trí, mà còn là màu của thời gian, của tín ngưỡng và của ký ức cộng đồng. Mỗi sắc màu, mỗi đường nét, mỗi góc nhỏ đều như đang kể một câu chuyện về đời sống của những
con người đã bao đời gắn mình với biển.
Quần thể Đình Thần Thắng Tam gồm Đình Thần Thắng Tam, Lăng Ông Nam Hải và Miếu Bà Ngũ Hành, được hình thành từ đầu thế kỷ XIX và lưu giữ nhiều giá trị về lịch sử, kiến trúc, tín ngưỡng dân gian của cư dân vùng biển. Điều khiến tôi ấn tượng sâu sắc nhất chính là Lăng Ông Nam Hải. Không gian bên trong lăng mang vẻ trang nghiêm, yên tĩnh, khác hẳn sự náo nhiệt thường thấy của một thành phố biển. Những mái ngói, những đường nét kiến trúc truyền thống cùng cách bài trí các bàn thờ tạo nên một vẻ đẹp vừa linh thiêng vừa cổ kính. Đặc biệt, tôi rất bất ngờ khi được tận mắt tìm hiểu về những bộ xương Cá Ông được lưu giữ tại đây. Theo tư liệu của Bảo tàng Bà Rịa – Vũng Tàu, chánh điện từng lưu giữ bộ ngọc cốt Cá Ông dài khoảng 18 mét; lăng còn có nhiều bộ ngọc cốt Cá Ông khác được thờ tự. Qua chuyến tham quan, tôi hiểu hơn về tín ngưỡng thờ Cá Ông của ngư dân miền biển. Đối với người dân đi biển, Cá Ông không đơn thuần là một loài vật của đại dương mà còn được xem là vị thần phù hộ, che chở cho những chuyến ra khơi. Từ niềm tin ấy, hình thành nên một nét văn hóa rất đẹp: lòng biết ơn đối với biển cả, sự kính trọng thiên nhiên và ước mong cuộc sống bình an, thuận lợi. Chính điều đó khiến tôi cảm nhận rằng Lăng Ông không chỉ là một nơi thờ tự, mà còn là nơi lưu giữ ký ức và tâm hồn của bao thế hệ ngư dân Vũng Tàu. Tôi cũng đặc biệt thích thú khi được nghe giới thiệu về Lễ hội Nghinh Ông – một lễ hội truyền thống gắn liền với Lăng Ông Nam Hải. Hằng năm, lễ hội có nghi thức Nghinh Ông trên biển, đoàn thuyền ra khơi làm lễ rồi trở về và tổ chức các nghi thức tại Lăng Ông. Những hoạt động ấy thể hiện rõ đời sống tinh thần phong phú của cư dân miền biển và truyền thống hướng về cội nguồn của cộng đồng. Điều làm chuyến đi trở nên đặc biệt đối với tôi không chỉ nằm ở những gì được nhìn thấy, mà còn ở những câu chuyện được nghe và những suy nghĩ được hình thành sau chuyến tham quan. Tôi nhận ra rằng, giữa một thành phố Vũng Tàu hiện đại và sôi động, vẫn có những không gian lặng lẽ lưu giữ ký ức của quá khứ. Những mái đình, ngôi lăng, những sắc phong, đồ thờ và bộ xương Cá Ông chính là những “nhân chứng” giúp thế hệ hôm nay hiểu hơn về cuộc sống của cha ông ngày trước. Khu di tích hiện còn lưu giữ nhiều sắc phong của các vua triều Nguyễn, trong đó có những sắc phong liên quan đến Đại Càn Quốc Gia Nam Hải, tức Cá Ông. Chuyến tham quan cũng giúp tôi hiểu rằng giá trị của một di tích không chỉ nằm ở tuổi đời hay vẻ đẹp kiến trúc, mà còn nằm ở câu chuyện văn hóa và tình cảm của con người gửi gắm trong đó. Mỗi nén nhang, mỗi nghi lễ, mỗi câu chuyện về Cá Ông đều chứa đựng
sự biết ơn, niềm tin và khát vọng bình an của người dân trước biển cả mênh mông.
Chỉ một khoảng sân, một mái đình, vài cánh chim và một buổi trưa yên tĩnh cũng đủ để con người tìm thấy trong lòng mình một khoảng bình an. Sau khi tham quan một vòng khu di tích, chúng tôi bắt đầu quan sát kỹ hơn không gian văn hóa và đời sống sinh hoạt của người dân nơi đây. Chúng tôi nhận ra rằng một di tích lịch sử không chỉ tồn tại trong những câu chuyện được ghi chép trên sách vở, di tích thực sự sống khi nó vẫn hiện diện trong đời sống của con người, khi người dân vẫn lui tới, gìn giữ, kể lại những câu chuyện về nơi mình gắn bó và trao truyền những giá trị ấy cho thế hệ sau Vì thế đối với chúng tôi Lăng Ông Nam Hải không chỉ đơn thuần là một địa danh trên bản đồ du lịch mà đó còn là một không gian văn hóa đang sống – nơi quá khứ và hiện tại gặp nhau, nơi những giá trị truyền thống vẫn âm thầm tồn tại giữa nhịp sống hiện đại.
Và rồi, chuyến đi của chúng tôi bất ngờ có thêm một cuộc gặp gỡ mà có lẽ không ai dự tính trước. Chúng tôi tình cờ gặp một đoàn khách nước ngoài đến tham quan và cúng kiến tại khu di tích. Giữa những con người khác nhau về ngôn ngữ, quốc tịch và văn hóa, chúng tôi lại có một cuộc giao lưu hết sức tự nhiên và đáng yêu cùng chú tài xế và các thành viên trong đoàn. Không cần quá nhiều lời, những nụ cười, ánh mắt, cử chỉ và sự tò mò dành cho nhau đã đủ để tạo nên một cuộc gặp gỡ đáng nhớ. Có lẽ du lịch đẹp nhất cũng chính là ở những khoảnh khắc như thế. Chúng ta rời khỏi nhà để tìm hiểu một vùng đất, nhưng trên đường đi lại gặp được những con người hoàn toàn xa lạ. Ban đầu họ chỉ là những người khách đi ngang qua cuộc đời chúng ta, nhưng chỉ bằng một cuộc trò chuyện ngắn, một nụ cười hay một lời chào, họ có thể để lại một dấu ấn mà rất lâu sau này chúng ta vẫn còn nhớ. Khoảnh khắc đoàn khách nước ngoài thành kính thực hiện nghi lễ tại một không gian văn hóa truyền thống của Việt Nam cũng khiến chúng tôi có một suy nghĩ đặc biệt. Văn hóa, suy cho cùng, không phải là những điều chỉ dành riêng cho một cộng đồng. Khi được chia sẻ bằng sự chân thành, những giá trị văn hóa có thể vượt qua ranh giới của ngôn ngữ và quốc gia để đến gần hơn với những con người khác nhau.
Nhưng có lẽ, điều để lại trong chúng tôi nhiều ấn tượng nhất trong chuyến tham quan ấy lại đến từ một cuộc trò chuyện rất giản dị. Chúng tôi có dịp gặp và trò chuyện cùng chú Dũng – một người đã dành phần lớn cuộc đời mình để sinh sống và gắn bó với Đình thần Thắng Tam. Chú kể cho chúng tôi nghe về khu di tích bằng một giọng nói gần gũi, chân thành từ những câu chuyện về Đình thần Thắng Tam, cách thức vận hành của Đình, cho đến những câu chuyện về Lễ hội Nghinh Ông, mỗi lời kể của chú đều giúp chúng tôi nhìn nơi đây bằng một góc nhìn khác. Nếu những gì chúng tôi đọc được trước đó chỉ là thông tin, thì qua lời kể của chú Dũng, những thông tin ấy dường như có thêm hơi thở của cuộc sống. Chú kể về sự hoành tráng của Lễ hội Nghinh Ông, về những hoạt động gắn với đời sống tinh thần của người dân vùng biển, về cách khu đình được duy trì và vận hành. Trong từng câu chuyện, chúng tôi cảm nhận được một niềm tự hào rất rõ ràng. Đó không phải là niềm tự hào của một người chỉ đang giới thiệu một địa điểm cho khách tham quan mà đó là niềm tự hào của một người con đã lớn lên cùng chính nơi mình đang kể về. Chú Dũng chia sẻ rằng chú đã sinh sống tại Đình từ khi còn nhỏ cho đến tận ngày nay. Bao nhiêu năm tháng đi qua, biết bao đổi thay của cuộc sống đã xảy ra, nhưng Đình vẫn ở đó. Những mái ngói, khoảng sân, không gian tín ngưỡng và những câu chuyện về vùng đất này đã trở thành một phần trong ký ức của chú. Chúng tôi chợt nhận ra rằng, có những nơi người ta chỉ ghé qua một lần để tham quan, nhưng cũng có những nơi một con người có thể dành cả cuộc đời để sống cùng. Đối với chúng tôi, Lăng ông Nam Hải là một điểm đến nhưng đối với chú Dũng đó là quê hương trong ký ức, là tuổi thơ, là cuộc sống và là một phần con người chú. Chính điều ấy khiến câu chuyện của chú trở nên đặc biệt.
Rời khỏi khu di tích, chúng tôi mang theo nhiều hơn những bức ảnh được lưu lại trong điện thoại. Chúng tôi mang theo hình ảnh những cánh chim bồ câu giữa khoảng sân yên tĩnh, những mái đình cổ kính, những người dân âm thầm gìn giữ không gian văn hóa, hình ảnh đoàn khách nước ngoài thành kính tham quan và đặc biệt là câu chuyện của chú Dũng – người đã dành cả một phần đời mình để gắn bó với Đình thần Thắng Tam. Chuyến đi giúp chúng tôi hiểu rằng, một vùng đất không chỉ được tạo nên bởi cảnh đẹp, món ăn hay những địa danh nổi tiếng. Điều làm nên linh hồn của một vùng đất còn là những con người đang sống ở đó, những câu chuyện được kể lại, những phong tục được gìn giữ và những ký ức được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác. Bởi giữa tiếng biển, giữa những con đường xa lạ và những địa danh lần đầu đặt chân đến, chúng tôi đã tìm thấy những điều rất gần gũi: một khoảng bình yên từ cánh chim bồ câu, một nụ cười trong cuộc giao lưu với những vị khách phương xa, một câu chuyện chân thành của người dân địa phương và một tình yêu âm thầm dành cho di sản quê hương. Và có lẽ, đó cũng chính là ý nghĩa đẹp nhất của một chuyến đi: Đi để nhìn thấy một vùng đất, nhưng rồi lại nhận ra rằng điều đáng nhớ nhất không phải là nơi mình đã đến, mà là những con người và những câu chuyện đã khiến nơi ấy trở nên có linh hồn.
Hình 4: Nhóm báo cáo đề tài “Bảo tồn và phát huy giá trị Di tích Lăng Ông Nam Hải thuộc Quần thể di tích Đình Thắng Tam”
Nguồn: Trần Thị Bảo Thy, 6/10/2026
Sau cùng, chúng tôi xin gửi lời tri ân chân thành đến TS. Phạm Văn Luân – người thầy đã tận tình hướng dẫn, truyền đạt kiến thức và đồng hành cùng chúng tôi trong học phần Lý luận văn hóa. Chúng tôi biết ơn thầy không chỉ vì những bài học trên giảng đường, mà còn vì đã tạo điều kiện để chúng tôi được bước ra khỏi những trang giáo trình, trực tiếp khám phá Lăng Ông Nam Hải, lắng nghe những câu chuyện văn hóa từ đời sống và cảm nhận sâu sắc hơn những giá trị đang hiện hữu trong từng không gian di sản. Nhờ chuyến đi ấy, những kiến thức tưởng chừng trừu tượng đã trở nên gần gũi, sống động và để lại trong chúng tôi nhiều suy ngẫm.
Đặc biệt, chúng tôi trân trọng sự cởi mở và tinh thần tôn trọng những góc nhìn riêng mà thầy dành cho sinh viên. Cảm ơn thầy đã tạo nên một không gian học tập nơi chúng tôi có thể tự do bày tỏ suy nghĩ, chia sẻ cảm nhận, đặt ra những câu hỏi và nhìn nhận các vấn đề văn hóa từ chính góc nhìn của mình. Bởi đôi khi, điều quý giá nhất của một bài học không chỉ nằm ở những điều chúng tôi được tiếp nhận, mà còn ở cơ hội được lên tiếng, được lắng nghe và được khuyến khích suy nghĩ bằng chính nhận thức của bản thân.
Chuyến đi đến Lăng Ông Nam Hải rồi sẽ khép lại, nhưng những điều chúng tôi học được, những câu chuyện chúng tôi đã nghe và những suy nghĩ được khơi mở từ sự tận tâm của thầy sẽ còn đọng lại. Chúng tôi xin kính chúc thầy thật nhiều sức khỏe, niềm vui và luôn giữ vững ngọn lửa nhiệt huyết trên hành trình truyền trao tri thức. Cảm ơn thầy vì đã giúp chúng tôi hiểu rằng học văn hóa không chỉ là tìm hiểu những giá trị của quá khứ, mà còn là học cách lắng nghe hiện tại, thấu hiểu con người và nuôi dưỡng trách nhiệm gìn giữ những giá trị tốt đẹp cho tương lai.
Tác giả: Trần Thiện Phương Vy, Trương Thu Hiền
Thành viên dự án: Nguyễn Thị Ngọc Vàng, Danh Ngọc Phụng, Nguyễn Trần Thủy Tiên
Lớp: 20.2.1
Trường Đại học Văn hóa TP.HCM
Khoa Quản lý văn hóa, nghệ thuậ
