Sau khi đọc bài viết “Đừng chiếm dụng giá trị di sản của Hồ Gươm” của tác giả Nguyễn Thị Hậu, em có cảm giác mình đang nhìn lại một khái niệm tưởng như quen thuộc nhưng chưa thật sự hiểu hết, đó là văn hóa và di sản văn hóa. Trước đây, khi nhắc đến Hồ Gươm, em thường nghĩ đến một biểu tượng của Hà Nội với Tháp Rùa, đền Ngọc Sơn, cầu Thê Húc và truyền thuyết vua Lê trả gươm. Tuy nhiên, bài viết giúp em nhận ra Hồ Gươm không chỉ là một địa danh hay một cảnh quan đẹp mà còn là một phần trong đời sống và ký ức của cộng đồng. Điều này khiến em liên hệ với những kiến thức được học trong môn Lý luận văn hóa của TS.GVC Phạm Văn Luân. Qua môn học, em hiểu rằng văn hóa được hình thành trong đời sống của con người, được cộng đồng tiếp nhận, gìn giữ và trao truyền qua nhiều thế hệ. Vì vậy, giá trị của Hồ Gươm không chỉ nằm ở những công trình hữu hình mà còn nằm trong cách con người trải nghiệm và gắn bó với không gian ấy.
Tác giả gọi Hồ Gươm là “một dạng di sản phức hợp hơn”, bao gồm cảnh quan, lịch sử, không gian đô thị, đời sống cộng đồng và đặc biệt là ký ức đô thị. Em rất đồng tình với quan điểm này, một người Hà Nội có thể nhớ Hồ Gươm không chỉ bằng Tháp Rùa hay cầu Thê Húc mà bằng một buổi sáng đi bộ quanh hồ, những hàng cây, một cuộc gặp gỡ hay đơn giản là cảm giác được ngồi yên giữa một thành phố đông đúc. Đó chính là những giá trị văn hóa vô hình nhưng lại tạo nên sự thân thuộc của một địa điểm. Vì thế, em cho rằng một không gian vật chất chỉ thực sự trở thành không gian văn hóa khi nó gắn với con người, ký ức và đời sống cộng đồng.
Một điểm khiến em suy nghĩ nhiều là quan điểm về “khoảng trống” trong bài viết. Tác giả đặt câu hỏi: “Chúng ta cần giữ lại những khoảng không nào để Hồ Gươm vẫn là HồGươm?” Theo em, đây là câu hỏi rất đáng suy ngẫm trong quá trình phát triển đô thị hiện nay. Chúng ta thường nghĩ hiện đại hóa là xây dựng thêm nhiều công trình, nhưng với Hồ Gươm chính những khoảng không giữa mặt nước, hàng cây, công trình và con người lại góp phần tạo nên bản sắc riêng. Liên hệ với môn Lý luận văn hóa, em nhận thấy không gian văn hóa không chỉ được tạo nên bởi những gì được xây dựng mà còn bởi cách con người sử dụng và cảm nhận không gian đó. Nếu Hồ Gươm được thay đổi quá nhiều để trở nên hoành tráng, có thể nó sẽ đẹp hơn trên bản vẽ nhưng lại mất đi sự gần gũi vốn có. Em đặc biệt đồng tình với nhận định rằng một di sản đôi khi không mất đi vì bị phá bỏ hoàn toàn mà có thể mất dần khi những yếu tố quen thuộc trong ký ức cộng đồng bị thay thế. Điều này cũng giúp em hiểu rõ hơn về bản sắc văn hóa, bản sắc không có nghĩa là giữ nguyên tất cả những gì thuộc về quá khứ, nhưng sự đổi mới phải có sự kế thừa. Cái mới không nên xóa bỏ những giá trị đã được cộng đồng tạo dựng và gắn bó.
Bên cạnh đó, em rất tâm đắc với cách tác giả gọi Hồ Gươm là một “di sản sống”, tác giả viết: “Một không gian di sản chỉ thực sự sống khi cộng đồng vẫn có thể sử dụng, trải nghiệm, diễn giải và tạo ra ký ức mới trong đó.” Điều này làm em liên tưởng đến quan điểm trong lý luận văn hóa rằng: văn hóa luôn vận động và biến đổi cùng đời sống xã hội. Vì vậy, bảo tồn không có nghĩa là đóng băng Hồ Gươm trong quá khứ. Những công trình xuống cấp vẫn cần được sửa chữa, hạ tầng cần được cải thiện và những yếu tố hiện đại hoàn toàn có thể được đưa vào. Tuy nhiên, em cho rằng đổi mới không đồng nghĩa với xóa bỏ. Điều quan trọng là phải biết đâu là những giá trị có thể thay đổi và đâu là những giá trị cần được giữ lại để cộng đồng vẫn nhận ra Hồ Gươm của mình. Câu nói “Hồ Gươm cần một diện mạo mới mà vẫn giữ được diện mạo của ký ức”, theo em chính là điểm cô đọng nhất của bài viết.
Qua bài viết, em hiểu rằng di sản không chỉ là những gì quá khứ để lại mà còn là những giá trị vẫn đang được con người gìn giữ, trải nghiệm và tiếp tục tạo ra ý nghĩa trong hiện tại. Điều này khiến em liên hệ sâu sắc hơn với môn Lý luận văn hóa của thầy Phạm Văn Luân: văn hóa không phải là điều gì xa vời hay chỉ tồn tại trong sách vở, mà hiện diện ngay trong đời sống, trong ký ức và trong những không gian con người gắn bó. Chính sự hiện diện và tương tác của con người làm cho một địa điểm không chỉ có giá trị về mặt vật chất mà còn mang trong mình những giá trị tinh thần và văn hóa.
Với em, Hồ Gươm vì thế không chỉ là một danh thắng hay một biểu tượng của Hà Nội, mà còn là nơi lưu giữ ký ức và tình cảm của nhiều thế hệ. Nếu con người vẫn còn đi quanh hồ, ngắm mặt nước, bước dưới những hàng cây, gặp gỡ nhau và cảm nhận được sự thân thuộc giữa lòng thành phố thì Hồ Gươm vẫn đang sống trong đời sống văn hóa. Có lẽ, một di sản thực sự có sức sống không phải là di sản đứng yên trong quá khứ, mà là di sản vẫn hiện diện trong hiện tại và được con người tiếp tục yêu quý, gìn giữ và trao truyền cho tương lai.
Sinh viên Nguyễn Thị Hà Vy
Khoa Quản lý Văn hoá, Nghệ thuật
Trường Đại học Văn Hoá TP.HCM
TÀI LIỆU THAM KHẢO
Nguyễn Thị Hậu (2026), Đừng chiếm dụng giá trị di sản của Hồ Gươm, đăng ngày 10/9/2026 trên blog Hậu Khảo cổ. https://haukhaoco2010.blogspot.com/2026/09/ung-chiem-dung-gia-tri-di-san-cua-ho.html?m=1
Giáo trình Lý luận văn hóa, Phạm Ngọc Trung (2012). Nxb Chính trị quốc gia
