Nguồn: Ban tổ chức chương trình, ngày 25/08/2026.
Vào lúc 08 giờ 00 ngày 25/8/2026, tại phòng D1 của Trường Đại học Văn hóa Thành phố Hồ Chí Minh, em đã có cơ hội vô cùng quý giá được tham dự chương trình “Lễ ra mắt sách chuyên khảo và giao lưu học thuật với GS. Shimizu Masaaki”. Đây là một hoạt động mang tính học thuật và văn hóa, giúp sinh viên có cơ hội trực tiếp gặp gỡ, lắng nghe những chia sẻ của một học giả Nhật Bản có quá trình nghiên cứu lâu năm về Việt Nam, đặc biệt là về chữ Nôm và các tài liệu cổ trong cộng đồng Việt Nam.
Sự kiện có sự tham dự của GS. Shimizu Masaaki cùng các thầy cô Khoa Quản lý Văn hóa, Nghệ thuật và sinh viên của trường như CLBSVNCKH, sinh viên lớp 20.2.2 và lớp 18.3. Nội dung của chương trình xoay quanh việc ra mắt cuốn sách chuyên khảo “Tài liệu cổ trong cộng đồng ở Việt Nam: Các góc độ tiếp cận” (ベトナムの民間史料 — 多角的アプローチ)do TS. Vũ Thị Phương, GS. Shimizu Masaaki và TS. Phạm Văn Luân đồng chủ biên. Thông qua chương trình, em không chỉ được biết thêm về một công trình nghiên cứu có liên quan đến văn hóa Việt Nam mà còn có cơ hội được hiểu hơn về quá trình nghiên cứu, sưu tầm và bảo tồn các tài liệu cổ cũng như vai trò của các thế hệ trẻ trong việc tiếp nối những giá trị văn hóa này.
Chia sẻ của GS. Shimizu Masaaki về quá trình nghiên cứu chữ Nôm.
Trong bối cảnh đương đại ngày nay, chữ Nôm là loại chữ viết cổ truyền chứa đựng tâm hồn, cốt cách và chiều sâu lịch sử của dân tộc Việt Nam suốt hàng thế kỷ lại đang phải đối mặt với một thực tế vô cùng xót xa khi dần rơi vào quên lãng giữa nhịp sóng hối hả của xã hội. Điều đáng suy ngẫm và trăn trở là tại sao một di sản văn hóa quý báu vốn là linh hồn của tổ tiên lại thường bị chính người Việt Nam chúng ta thờ ơ, ít hưởng ứng nghiên cứu, trong khi một học giả nước ngoài như giáo sư lại vô cùng trân quý, sẵn sàng cống hiến cả cuộc đời để theo đuổi? Sự tương phản đầy day dứt ấy chính là ngọn lửa thắp lên sự tò mò, tạo động lực sâu sắc cho chúng em trước khi bước vào lắng nghe những lời sẻ chia gan ruột của thầy tại buổi giao lưu.
Nguồn: Ban tổ chức chương trình, ngày 25/08/2026.
Tại buổi giao lưu, GS. Shimizu Masaaki đã dành một chút thời gian chia sẻ về hành trình bén duyên với chữ Nôm. Cơ duyên đưa giáo sư đến với lĩnh vực nghiên cứu đặc biệt này bắt đầu khi giáo sư còn là một người sinh viên trẻ tại Đại học Osaka vào năm 1985. Trong một lần tình cờ ghé thăm văn phòng của người thầy hướng dẫn là GS. Tomita Kenji, thầy đã được tiếp xúc với một văn bản chữ Nôm cổ liên quan đến công trình nghiên cứu của học giả lỗi lạc GS. Đào Duy Anh. Từ sự tò mò ban đầu giáo sư dần dành nhiều thời gian để tìm hiểu về chữ Nôm và văn hóa Việt Nam.
Điều làm em ấn tượng trong câu chuyện là quá trình nghiên cứu này đã được giáo sư duy trì trong một thời gian rất dài. Từ một sự tình cờ ban đầu giáosư đã theo đuổi lĩnh vực này bằng sự kiên trì và nghiêm túc. Qua đó em hiểu rằng để theo đuổi một lĩnh vực nghiên cứu đặc biệt là những vấn đề liên quan đến văn hóa và di sản, cần có sự đam mê và kiên trì trong thời gian dài. Bên cạnh việc chia sẻ về hành trình nghiên cứu giáo sư cũng dành lời khuyến khích đến sinh viên Trường Đại học Văn hóa Thành phố Hồ Chí Minh trong việc tìm hiểu và quan tâm hơn đến chữ Nôm cũng như các giá trị văn hóa của dân tộc. Đây là một thông điệp mà em cảm thấy khá ý nghĩa đối với sinh viên đang học các ngành liên quan đến văn hóa lúc bấy giờ.
Quá trình biên soạn và xuất bản sách chuyên khảo
Không dừng lại ở những sẻ chia mang tính lý thuyết, tâm huyết bảo tồn di sản của giáo sư còn được thể hiện quamọt công trình nghiên cứu cụ thể là cuốn sách chuyên khảo “Tài liệu cổ trong cộng đồng ở Việt Nam: Các góc độ tiếp cận” do TS. Vũ Thị Phương, GS. Shimizu Masaaki và TS. Phạm Văn Luân đồng chủ biên. Qua phần chia sẻ đầy thú vị và cảm xúc của TS. Vũ Thị Phương, em hiểu rằng để hoàn thành và đưa ra một công trình nghiên cứu đến với người đọc cần trải qua nhiều công đoạn. Đó là cả một quá trình nghiên cứu, thu thập tư liệu, biên soạn nội dung cho đến việc chỉnh sửa, biên tập và hoàn thiện bản thảo đều đòi hỏi sự cẩn thận và nghiêm túc của các tác giả. Việc cuốn sách được xuất bản tại Nhật Bản cũng cho thấy sự hợp tác trong nghiên cứu giữa các nhà nghiên cứu Việt Nam và Nhật Bản, đây không chỉ là một hoạt động xuất bản sách mà còn góp phần tạo điều kiện để các nghiên cứu về văn hóa và tài liệu cổ của Việt Nam được giới thiệu rộng rãi hơn đến với cộng đồng quốc tế.
Một nội dung khác mà em chú ý là định hướng huy động nguồn lực kinh phí từ hoạt động gây quỹ để hỗ trợ các hoạt động sưu tầm, tiếp cận tài liệu cổ và thực hiện những công trình nghiên cứu tiếp theo của TS. Trịnh Đăng Khoa. Điều này giúp em nhận thấy việc nghiên cứu và bảo tồn di sản có thể được thực hiện theo hướng lâu dài, trong đó kết quả của một công trình có thể tiếp tục tạo nguồn lực cho những hoạt động nghiên cứu sau này.
Ấn tượng của em về GS. Shimizu Masaaki
Xuyên suốt sự kiện hình ảnh để lại ấn tượng sâu đậm nhất trong em chính là chân dung giản dị, mộc mạc của giáo sư, giáo sư toát lên thái độ làm việc khoa học cực kỳ cẩn trọng. Em quan sát thấy giáo sư luôn chăm chú lắng nghe từng ý kiến đóng góp, từng câu hỏi của giảng viên và sinh viên, rồi tỉ mỉ ghi chép vào một cuốn sổ nhỏ cầm tay. Chỉ một hành động nhỏ ấy thôi đã đủ cho thấy giáo sư luôn tôn trọng và lắng nghe tiếng nói của mọi người có mặt lúc đó.
Sự xúc động trong em càng lớn hơn khi biết thêm về hành trình của giáo sư. Việc giáo sư sang Việt Nam học tập từ năm 1985 trong thời điểm đất nước ta còn đối mặt với nhiều khó khăn, lại chính là cột mốc khởi đầu cho một hành trình gắn bó lâu dài. Trong suốt khoảng 40 năm, giáo sư đã dành nhiều thời gian tìm hiểu và nghiên cứu về Việt Nam, coi Việt Nam như quê hương thứ hai của mình. Đặc biệt, những chuyến nghiên cứu thực địa của giáo sư tại vùng đất xứ Dừa Bến Tre, nơi giáo sư lặn lội đến từng ngôi đình cổ để sưu tầm các đạo sắc phong, văn cúng chữ Nôm chính là minh chứng sinh động cho sự quan tâm và gắn bó của giáo sư với văn hóa Việt Nam.
Đối chiếu những trải nghiệm vô giá từ buổi giao lưu học thuật thực tế này với những kiến thức đã được học trong môn học lý luận văn hóa, em càng thấm thía hơn về vai trò thực tiễn của di sản trong đời sống tinh thần của con người.
Trước hết, buổi giao lưu đã giúp em nhận thức sâu sắc về chức năng giáo dục nhân cách và bồi dưỡng tâm hồn của văn hóa. Chữ Nôm hay những thư tịch cổ không chỉ là những dấu tích của quá khứ mà còn là nguồn vốn văn hóa tinh thần vô cùng quý báu chứa đựng những giá trị lịch sử, văn hóa và tâm hồn dân tộc. Khi được đặt vào bối cảnh đời sống đương đại, nguồn vốn ấy thực hiện trọn vẹn sứ mệnh định hình bản sắc, bồi dưỡng tâm hồn, giúp thế hệ trẻ tự soi rọi và định hướng lối sống tích cực, có trách nhiệm.
Bên cạnh đó, sự kiện còn soi sáng bài học lý luận cốt lõi về tính kế thừa và trao truyền văn hóa. Di sản truyền thống không thể tự phát huy giá trị nếu thiếu đi sợi dây tiếp nối liên tục giữa các thế hệ. Sự kỳ vọng của giáo sư đã khơi dậy ý thức trách nhiệm mạnh mẽ trong sinh viên ngành quản lý văn hóa chúng em, là lực lượng kế thừa tương lai phải tích cực chủ động tiếp cận, bảo tồn và đưa những giá trị di sản tinh thần quý báu này đồng hành cùng nhịp sống hiện đại.
Qua câu chuyện tràn đầy cảm hứng và tấm lòng vàng của giáo sư đối với chữ Nôm, trong sâu thẳm tâm hồn em bỗng dâng lên một nỗi buồn và sự xấu hổ sâu sắc khi nhận ra mình bấy lâu nay chưa thực sự quan tâm đến vốn cổ dân tộc. Sự hổ thẹn này không khiến em nản chí mà ngược lại nó biến thành một nguồn động lực vô cùng mạnh mẽ, thôi thúc em phải thay đổi từ nhận thức đến hành động thực tế ngay hôm nay. Em vô cùng mong muốn được giữ liên lạc và kết nối lâu dài với giáo sư để tiếp tục nhận được sự định hướng, học hỏi tinh thần nghiên cứu nghiêm cẩn của thầy, từ đó trang bị cho bản thân tri thức vững vàng để bảo tồn vốn cổ quê hương.
Sinh viên Trần Quốc Phong
Khoa Quản lý văn hóa, nghệ thuật
Trường Đại học Văn hóa TP.HCM
TÀI LIỆU THAM KHẢO
Anh Tuấn (2025, ngày 13 tháng 1), Người tiên phong nghiên cứu về Việt Nam tại Nhật Bản, Báo điện tử VOV, đường dẫn: https://vov.vn/o-to-xe-may/nguoi-tien-phong-nghien-cuu-ve-viet-nam-tai-nhat-ban-post1187148.vov, truy cập ngày 08/9/2026.
Ngân Hà (2017, ngày 3 tháng 5), Hành trình khám phá chữ Nôm của Giáo sư Shimizu Masaaki, Báo Ảnh Việt Nam, đường dẫn: https://vietnam.vnanet.vn/vietnamese/tin-tuc/hanh-trinh-kham-pha-chu-nom-cua-giao-su-shimizu-masaaki-146404.html, truy cập ngày 08/9/2026.
