Học văn hóa không chỉ là tiếp nhận những tri thức được ghi lại trong giáo trình hay những nguyên lý lý luận trừu tượng được truyền đạt trên giảng đường, mà còn là quá trình trực tiếp hòa mình, quan sát và giải mã những biểu hiện sống động của văn hóa trong đời sống nghệ thuật đương đại. Chính từ những thể nghiệm thực tế ấy, kiến thức của môn học Lý luận văn hóa mới thực sự trở nên gần gũi, sâu sắc và phát huy giá trị thực tiễn. Tối ngày 12/9/2026, tại Trường Đại học Văn hóa TP.HCM, tôi cùng các bạn sinh viên đã có cơ hội tham dự chương trình hòa nhạc thể nghiệm đặc biệt mang tên “Trời Của Ta, Đất Của Ta”. Đây là một dự án nghệ thuật ý nghĩa do SJK phối hợp cùng Soul Music & Performing Arts Academy và dự án Music In The Dark tổ chức. Đêm diễn không chỉ là một không gian thưởng thức nghệ thuật đỉnh cao, mà còn là một giờ học thực tế giàu cảm xúc, giúp tôi soi chiếu và hiểu sâu sắc hơn về các quy luật kế thừa, tiếp biến văn hóa cũng như chức năng xã hội của nghệ thuật âm nhạc.
Nguồn: Đoàn Thị Ngọc Diệp, ngày 12/9/2026.
Không gian của đêm hòa nhạc được thiết kế như một hành trình đưa người xem bước qua những tầng bậc cảm xúc khác nhau. Ngay từ lối vào, những ngọn nến lung linh trải dài dọc theo các bậc thang lên đến hội trường đã tạo nên một không gian chuyển tiếp trang nghiêm và thanh tịnh, tách biệt người nghe khỏi nhịp sống hối hả bên ngoài. Bước vào bên trong, khán phòng mờ tối vang vọng tiếng chim muông ríu rít, gợi nhắc về một không gian sinh thái cội nguồn thuần khiết. Lời dẫn song ngữ Anh – Việt trang trọng, chuẩn mực cất lên đã khẳng định tính cởi mở, hội nhập nhưng vẫn giữ vững tâm thế tự tin của văn hóa Việt Nam trong đối thoại nghệ thuật với công chúng thời đại mới.
Trong lý luận văn hóa, quy luật kế thừa và phát triển luôn đòi hỏi truyền thống phải vận động, giao lưu và tiếp nhận các yếu tố mới để không bị ngưng đọng. Điều này được thể hiện trực quan và sinh động ngay trên sân khấu mở màn thông qua sự đối thoại thị giác giữa hai nửa không gian. Phía cánh trái, các nghệ sĩ nền nã trong tà áo dài truyền thống tĩnh tại bên dàn cổ nhạc dân tộc như đàn bầu, đàn tranh, nguyệt cầm. Tương phản với đó, nửa cánh phải là phong thái hiện đại, lịch lãm của các nghệ sĩ diện sơ mi trắng bên bộ trống dàn và hệ thống gõ phương Tây tân tiến.
Hình 2: Sự đối thoại thị giác và giao thoa nghệ thuật giữa dàn nhạc cụ truyền thống và bộ gõ hiện đại phương Tây trên sân khấu hòa nhạc “Trời Của Ta, Đất Của Ta”.
Nguồn: Đoàn Thị Ngọc Diệp, ngày 12/9/2026.
Sự đối thoại ấy không tạo ra sự chia rẽ hay bài xích, mà dưới những luồng ánh sáng hội tụ từ trần cao, hai trường phái đã hòa quyện chặt chẽ thành một bản giao hưởng thống nhất. Nhịp điệu mở màn biến chuyển từ tiếng đàn ống mộc mạc, thanh tịnh sang nhịp trống dồn dập mang âm vang cồng chiêng đại ngàn, rồi lại được chuyển âm uyển chuyển bằng tiếng sáo trúc để dẫn vào thế giới cổ truyền. Những rung ngân sâu lắng của đàn bầu, tiếng thánh thót của đàn tranh và sắc thái tươi mới của tì bà hiện đại đã cho thấy: tiếp biến văn hóa không làm phai nhạt bản sắc cốt lõi, mà trái lại, chính là phương thức để bản sắc dân tộc tự làm mới và thăng hoa trong bối cảnh đương đại.
Chương trình tiếp tục dẫn dắt người xem đi qua ba chương âm nhạc liền mạch, làm nổi bật các chức năng nhận thức, giáo dục thẩm mỹ và củng cố ký ức tập thể của văn hóa:
Chương 1 với tên gọi “Bình minh của đất” phản ánh rõ nét chức năng nuôi dưỡng và giáo dục tâm hồn. Giai điệu bắt đầu bằng lời ru ngọt ngào của mẹ, đưa người nghe về với hình tượng cây tre bờ làng, về tình mẫu tử và đạo lý làm người. Tiếng sáo trúc da diết cất lời chính cho bài ca “Đất nước lời ru”, hòa quyện cùng tiếng vĩ cầm tha thiết của hai nữ nghệ sĩ trong ca khúc “Mẹ yêu con” đã tạo nên một dải thanh âm trong trẻo, chạm vào tầng sâu tiềm thức về nguồn cội sinh dưỡng của mỗi người con đất Việt.
Nguồn: Đoàn Thị Ngọc Diệp, ngày 12/9/2026.
Bước sang Chương 2 mang tên “Ánh sáng của bóng tối”, đêm diễn thực sự chạm tới đỉnh cao của sự thăng hoa thẩm mỹ và triết lý nhân sinh. Khi toàn bộ hệ thống chiếu sáng trong khán phòng vụt tắt, ranh giới của thị giác hoàn toàn biến mất, người xem về với trạng thái tĩnh lặng tuyệt đối để đối diện với chính tâm thức mình. Trước bóng tối bao trùm, trong em từng thoáng gợn lên câu hỏi: “Không gian tối đen như vậy, làm sao các nhạc công có thể nhìn thấy phím đàn để biểu diễn?”. Nhưng rồi, sự xuất hiện và cất tiếng đàn của người nghệ sĩ piano khiếm thị đã đem đến lời giải đáp đầy xúc động. Đỉnh cao của nghệ thuật không nằm ở bề nổi hình ảnh ta nhìn thấy bằng mắt thường, mà nằm ở độ rung cảm mãnh liệt từ bên trong tâm hồn. Tình yêu non sông đất nước vốn dĩ không cần những khẩu hiệu đao to búa lớn, mà đã luôn âm ỉ chảy trong huyết quản của mỗi con người Việt Nam từ thuở nằm nôi qua từng lời ru của mẹ.
Trong bóng tối sâu thẳm ấy, tiếng đàn và giọng hát bản hùng ca “Dậy mà đi” vang lên như một ngọn lửa bừng cháy giữa màn đêm, thổi bùng hào khí quật cường và ý chí tự lực tự cường của cả một dân tộc. Dòng cảm xúc tiếp tục được nâng lên mãnh liệt qua chuỗi ca khúc rực lửa như “Tự nguyện”, “Tiếng chày trên sóc Bom Bo”, “Đồng chí”,… Dưới góc độ Lý luận văn hóa, âm nhạc ở chương này đã vượt qua chức năng giải trí thông thường để phát huy trọn vẹn chức năng định hướng giá trị và củng cố ký ức tập thể. Nghệ thuật biểu diễn trong bóng tối (Music In The Dark) đã biến một sự thiếu hụt về mặt sinh học trở thành một phương tiện truyền tải năng lượng tinh thần phi thường, minh chứng cho sức mạnh nhân văn và bản lĩnh sống bất khuất của con người Việt Nam.
Tiếp nối hào khí ấy, Chương 3 “Chân trời mới” đã đưa khán phòng bùng nổ trong niềm xúc động tột cùng. Khi những ngày tháng trong bóng tối gian khổ khép lại, màn hình LED bừng sáng những thước phim tư liệu lịch sử quý giá của ngày đất nước toàn thắng và trọn vẹn non sông. Giai điệu hào sảng, lạc quan của “Cuộc đời vẫn đẹp sao” và “Mùa xuân đầu tiên” vang lên như một khúc ca khải hoàn, xua tan khói lửa chiến tranh để mở ra kỷ nguyên hòa bình, độc lập.
Nguồn: Đoàn Thị Ngọc Diệp, ngày 12/9/2026.
Điểm sáng tạo và để lại ấn tượng sâu đậm nhất với em trong chương này chính là khoảnh khắc xóa nhòa khoảng cách giữa sân khấu và khán giả. Không còn giới hạn quy ước của một buổi biểu diễn sân khấu một chiều, các ca sĩ đã bất ngờ xuất hiện ngay từ phía hàng ghế khán giả. Trong tiếng đàn mộc mạc, rộn rã của cây đàn ghi-ta, các nghệ sĩ cùng toàn thể người xem hòa chung điệu hát vui tươi, rộn ràng qua những nhạc phẩm mang hơi thở thời đại. Xét dưới góc độ Lý luận văn hóa, đây chính là khoảnh khắc nghệ thuật âm nhạc được thăng hoa thành một thực hành văn hóa tương tác và sinh hoạt cộng đồng đích thực. Văn hóa không phải là bức tượng đài trang nghiêm chỉ để chiêm ngưỡng từ xa, mà văn hóa tồn tại trong chính hơi thở, nụ cười và sự gắn kết giữa người với người. Tiếng đàn guitar mộc mạc cùng tiếng hát đồng thanh vang khắp khán phòng đã hiện thực hóa trọn vẹn chức năng cố kết cộng đồng, thể hiện sức sống kế tục bền bỉ của thế hệ trẻ hôm nay đối với gia tài tinh thần mà cha ông để lại.
Nguồn: Đoàn Thị Ngọc Diệp, ngày 12/9/2026.
Đi qua từng chương âm nhạc của “Trời Của Ta, Đất Của Ta”, em nhận ra rằng sức hút thực sự của một sự kiện nghệ thuật không chỉ dừng lại ở kỹ thuật biểu diễn điêu luyện hay sự dàn dựng công phu, mà cốt lõi nằm ở chiều sâu tư tưởng và giá trị văn hóa được lan tỏa đến công chúng. Đêm hòa nhạc đã mở ra cho một sinh viên ngành Quản lý văn hóa như em những góc nhìn thực tiễn vô cùng quý báu. Trước hết là bài học về tư duy đổi mới trong bảo tồn di sản: bản sắc dân tộc không phải là một đại lượng bất biến khép kín, mà chính sự dũng cảm hòa quyện giữa nhạc cụ truyền thống với phong cách hiện đại phương Tây, giữa âm hưởng cổ truyền và tiết tấu đương đại, mới là chìa khóa mở đường đưa di sản chạm đến thị hiếu giới trẻ. Bên cạnh đó, chương trình còn thể hiện rõ nét chiều sâu nhân văn trong quản trị sự kiện, nơi mô hình “Music In The Dark” tạo nên sân chơi bình đẳng cho các nghệ sĩ khiếm thị, biến sân khấu thành không gian phát huy trọn vẹn chức năng nhân đạo hóa của văn hóa nghệ thuật. Đặc biệt, nghệ thuật chỉ thực sự chạm tới đỉnh cao khi khâu tổ chức biết cách vận dụng tính tương tác để cố kết cộng đồng, phá vỡ ranh giới sân khấu truyền thống để khán giả không còn là người tiếp nhận thụ động mà trở thành chủ thể cùng đồng sáng tạo và sẻ chia cảm xúc. Đó cũng chính là con đường tự nhiên và bền vững nhất để người làm văn hóa khơi dậy, nuôi dưỡng tình yêu quê hương đất nước trong trái tim mỗi người.
Nguồn: Đoàn Thị Ngọc Diệp, ngày 12/9/2026.
Chương trình khép lại trong tràng pháo tay rộn rã và niềm tự hào sâu lắng. Em xin gửi lời cảm ơn chân thành đến Ban tổ chức, các thầy cô, các nghệ sĩ thuộc dự án Music In The Dark cùng dàn hợp xướng Soul Choir đã mang đến một đêm diễn lay động lòng người. Đây chắc chắn sẽ là một bài học thực tế vô giá, tiếp thêm ngọn lửa đam mê và ý thức trách nhiệm cho em trên con đường học tập và gắn bó với ngành Quản lý văn hóa – khởi đầu từ bộ môn Lý luận văn hóa mà em đang học.
Sinh viên Đoàn Thị Ngọc Diệp
Khoa Quản lí văn hóa, nghệ thuật
Trường Đại học Văn hóa TP.HCM
TÀI LIỆU THAM KHẢO
Soul Institute of Arts – SIA (2026). MUSIC IN THE DARK 2026 TRỜI CỦA TA! ĐẤT CỦA TA! – Hành trình của giác quan: Ánh sáng → Bóng tối → Ánh sáng.
https://sia.edu.vn/en/, Truy cập lúc 14 giờ 00 ngày 13/9/2026
Soul Institute of Arts – SIA (2026). MUSIC IN THE DARK 2026 – TRỜI CỦA TA! ĐẤT CỦA TA!
https://www.facebook.com/sia.edu.vn/, Truy cập lúc 14 giờ 30 ngày 13/9/2026
