Nguồn: VINPEARL(Chụp ngày 03/11/2025)
Đọc xong bài viết “Đừng chiếm dụng giá trị di sản của Hồ Gươm”, chi tiết khiến tôi trăn trở nhiều nhất lại nằm ở dòng chú thích cuối cùng: khoảnh khắc người mẹ vội vã chụp bức ảnh cùng con bên mặt hồ vì sợ “lỡ mai này cảnh quan không còn nữa”. Nỗi bất an ấy, thực chất là hội chứng “sợ mất trí nhớ đô thị” đang hiện diện ở mọi đô thị đang phát triển. Là một sinh viên ngành Quản lý văn hóa đang sống và học tập tại TP.HCM, chứng kiến nhiều góc phố thân thuộc dần nhường chỗ cho những khối bê tông chọc trời, tôi càng thấm thía thông điệp của bài viết. Dưới lăng kính của môn Lý luận văn hóa, đây không chỉ là tiếng kêu cứu cho một cảnh quan kiến trúc, mà là bài học sâu sắc về việc bảo vệ “ký ức đô thị” sợi dây sinh mệnh kết nối con người với di sản.
Lý luận văn hóa luôn nhấn mạnh một đặc trưng cốt lõi: Văn hóa có “tính lịch sử” và con người chính là “chủ thể” tạo ra văn hóa. Bài viết của tác giả Nguyễn Thị Hậu đã minh họa xuất sắc lý thuyết này khi bóc tách Hồ Gươm ra khỏi lớp vỏ vật chất. Hồ Gươm không đơn thuần là một cái hồ nước tự nhiên hay phép cộng của Tháp Rùa và Đền Ngọc Sơn. Nó là sự tích tụ của những chuỗi cảm giác: thói quen tản bộ, tiếng trò chuyện râm ran, hay cảm giác vỡ òa nhẹ nhõm khi bước từ con phố chật hẹp ra khoảng không thoáng đãng.
Trong chuyên ngành của chúng tôi, đó được gọi là “di sản sống”. Một không gian chỉ thực sự mang giá trị văn hóa khi nó dung chứa nhịp sống và kỷ niệm của cộng đồng. Nếu nhà quản lý chỉ nhìn di sản bằng lăng kính vật lý – đo lường diện tích mét vuông hay vật liệu xây dựng – mà bỏ quên sợi dây tình cảm vô hình của người dân, thì mọi bản quy hoạch dù đẹp đến đâu cũng sẽ trở nên máy móc và vô hồn.
Nguồn: Kenh14.vn (Ngày chụp: 6/10/2024)
Đặt trong bối cảnh đương đại, bài viết vạch trần một tư duy rất dễ mắc phải: sự chiếm dụng và thương mại hóa di sản. Đôi khi, những nhà làm quy hoạch mang tâm lý “đập đi xây lại”, tin rằng cứ làm cho to hơn, lộng lẫy hơn, hoành tráng hơn là tốt. Họ nhân danh “sự phát triển” để thiết lập một cảnh quan hoàn toàn xa lạ.
Tác giả đặt ra một câu hỏi sắc lẹm, cũng chính là nguyên tắc sống còn của nghiệp vụ Đánh giá tác động văn hóa: “Làm thế nào để Hồ Gươm thay đổi mà người Hà Nội vẫn nhận ra Hồ Gươm của mình?“. Đổi mới là tất yếu, đường sá hạ tầng bắt buộc phải nâng cấp để phục vụ cuộc sống. Tuy nhiên, ranh giới của sự can thiệp nằm ở chỗ: đừng biến đổi di sản đến mức chính những người dân bản địa lại cảm thấy bơ vơ, lạc lõng ngay trên quê hương mình. Một dự án lộng lẫy mà đánh mất đi hồn cốt, thì đó là sự phá hoại chứ không còn là bảo tồn nữa.
Nguồn: Tuổi trẻ( Ngày chụp 9/9/2026)
Câu chuyện quy hoạch Hồ Gươm không chỉ giới hạn ở thủ đô, mà còn là hồi chuông cảnh báo chung. Từ những bài giảng trong môn Lý luận văn hóa nhìn ra sự vận động của TP.HCM, tôi nhận thấy sự tương đồng sâu sắc. Việc những không gian công cộng quen thuộc, những thương xá lâu đời biến mất hoặc bị cải tạo thành những khối kiến trúc bóng bẩy, lạnh lẽo đã để lại không ít tiếc nuối trong lòng người dân. Điều này minh chứng rằng, quản lý không gian di sản không phải là một bài toán quy hoạch đất đai thông thường, mà là bài toán ứng xử tinh tế với quá khứ. Nó đòi hỏi người quản lý phải biết giữ lại những “khoảng trống” cần thiết để cộng đồng neo đậu tâm hồn.
Từ bài viết “Đừng chiếm dụng giá trị di sản của Hồ Gươm”, những học thuyết khô khan trên giảng đường dường như đã hóa thành hơi thở bức thiết của đời sống. Nỗi trăn trở qua hành động chụp ảnh vội vã của người mẹ là một lời cảnh tỉnh, nhắc nhở thế hệ sinh viên Quản lý văn hóa tương lai chúng tôi về sứ mệnh thực sự của nghề. Bằng những kiến thức từ môn Lý luận văn hóa, tôi nhận thức sâu sắc về nhiệm vụ cốt lõi của chúng tôi không phải là chạy theo những dự án phô trương, mà là làm chiếc cầu nối vững chắc, giữ được sự hài hòa giữa nhịp sống hiện đại và linh hồn của quá khứ. Chỉ có như vậy, mỗi người dân mới luôn tìm thấy một “nơi chốn thuộc về” ngay giữa lòng một đô thị đang không ngừng vươn mình khôn lớn.
Cuối cùng, tôi xin được gửi lời cảm ơn sâu sắc đến tác giả Nguyễn Thị Hậu. Bằng góc nhìn đầy sắc sảo và tâm huyết đối với các giá trị di sản, bài viết của tác giả không chỉ truyền cảm hứng cho những người đang theo đuổi các lĩnh vực nghiên cứu về văn hóa, mà còn giúp cho những sinh viên ngành Quản lý văn hóa như tôi thêm tự hào và vững tin vào con đường ngành nghề mà bản thân đã chọn.
Nguyễn Vũ Hồng Ngọc, Lớp: 25DTCSKVH2
Khoa Quản lý văn hóa, nghệ thuật
Trường ĐH Văn hóa TP.HCM
TÀI LIỆU THAM KHẢO:
Nguyễn Thị Hậu (10/9/2026), Đừng chiếm dụng giá trị di sản của Hồ Gươm, https://haukhaoco2010.blogspot.com/2026/09/ung-chiem-dung-gia-tri-di-san-cua-ho.html?m=1(Ngày truy cập: 13/09/2026)
Phạm Ngọc Trung (2012). Giáo trình Lý luận văn hóa. Nxh Chính trị quốc gia.
Truyền hình CAND (10/09/2026), Quy hoạch không gian Hồ Gươm – Kỳ vọng đột phá và thách thức bảo tồn.https://antv.gov.vn/xa-hoi-4/quy-hoach-khong-gian-ho-guom-ky-vong-dot-pha-va-thach-thuc-bao-ton-AEBA2E20D.html( Ngày truy cập: 13/09/2026)
