Học văn hóa không chỉ là tiếp nhận những tri thức được ghi lại trong sách vở hay những lý thuyết được truyền đạt trên giảng đường, mà còn là quá trình trực tiếp quan sát, cảm nhận và trải nghiệm những giá trị văn hóa trong đời sống thực tiễn. Chính từ những trải nghiệm ấy, kiến thức sẽ trở nên gần gũi, sinh động và có chiều sâu hơn. Sáng ngày 26/08/2026, vào lúc 9 giờ 20 phút, TS.GVC Phạm Văn Luân cùng tập thể lớp ĐHQLVH 20.1 Trường Đại học Văn hóa TP.HCM đã có buổi tham quan triển lãm thư pháp “Tứ Trọng Ân” tại chùa An Hòa. Đây không chỉ là một hoạt động học tập thực tế mà còn là cơ hội để em trực tiếp tiếp cận nghệ thuật thư pháp, tìm hiểu về không gian văn hóa Phật giáo và suy ngẫm về những giá trị tinh thần được gửi gắm qua từng con chữ.
Chùa An Hòa (Tịnh thất An Hòa) là một không gian tịnh tâm trang nghiêm tọa lạc tại số 42 đường Quốc Hương, phường An Khánh, Thành phố Hồ Chí Minh. Nằm giữa khu đô thị sầm uất, chùa có nét kiến trúc mộc mạc với sắc nâu trầm, tạo nên cảm giác cổ kính, thanh tịnh và yên bình giữa nhịp sống đô thị. Dưới sự dẫn dắt của TS. Thượng tọa Thích Minh Thuận, chùa là nơi diễn ra các hoạt động Phật sự, tu học và sinh hoạt tinh thần của Phật tử. Những khóa lễ sám hối và nghe thuyết pháp được tổ chức định kỳ vào ngày mùng 1 và 15 âm lịch hằng tháng, góp phần tạo nên một không gian hướng con người đến việc nhìn lại bản thân, trau dồi đời sống tinh thần và hướng đến những giá trị tốt đẹp.
Bên cạnh chức năng tu học, chùa An Hòa còn có sự gắn kết với đời sống cộng đồng thông qua nhiều hoạt động xã hội như trao quà cho những hoàn cảnh khó khăn, hỗ trợ học bổng cho học sinh nghèo, tổ chức các phiên chợ nghĩa tình và tham gia các hoạt động bảo vệ môi trường, trồng cây xanh. Những hoạt động ấy cho thấy không gian chùa không chỉ tồn tại trong phạm vi tín ngưỡng mà còn có sự tương tác và đóng góp cho đời sống xã hội. Sự kết hợp giữa đời sống tinh thần, tu học và hoạt động cộng đồng đã tạo nên một không gian văn hóa có nhiều tầng ý nghĩa. Đây cũng là nền tảng để những thông điệp về lòng biết ơn được thể hiện trong triển lãm “Tứ Trọng Ân” trở nên gần gũi và có sức gợi đối với người tham quan.
Triển lãm và Không gian trải nghiệm Thư pháp Phật giáo “Tứ Trọng Ân” được tổ chức tại chùa An Hòa, TP. Hồ Chí Minh, khai mạc ngày 22/08/2026 và diễn ra từ ngày 22 đến 28/08/2026, trong khuôn khổ chuỗi chương trình “Thắp sáng tri ân – Mùa Vu Lan 2026 – Sáng đạo trong đời”. Chương trình do Câu lạc bộ Thư pháp Phật giáo – Ban Văn hóa Trung ương Giáo hội Phật giáo Việt Nam thực hiện, giới thiệu gần 100 tác phẩm thư pháp xoay quanh tinh thần tri ân, báo ân và các giá trị như Hiếu, Ân, Tâm, Thiện, Đức, Từ bi, Trí tuệ. Bên cạnh không gian thưởng lãm, triển lãm còn có các hoạt động trải nghiệm thư pháp, giao lưu với tác giả, chép kinh tập thể và bình giảng Kinh Vu Lan, qua đó kết nối nghệ thuật thư pháp với giáo dục đạo đức và đời sống văn hóa tinh thần. Đặc biệt, chương trình hướng đến việc đưa tinh thần Tứ Trọng Ân đến gần hơn với cộng đồng, nhất là thế hệ trẻ.
Trong không gian ấy, thư pháp xuất hiện như một hình thức nghệ thuật đặc biệt để truyền tải tư tưởng và tình cảm thông qua con chữ. Thư pháp không đơn thuần là nghệ thuật viết chữ đẹp mà còn là quá trình người viết thể hiện tâm trạng, cảm xúc và quan niệm sống qua từng nét bút. Một tác phẩm thư pháp có giá trị không chỉ nằm ở sự đẹp mắt của đường nét mà còn được tạo nên bởi bố cục, hình thức thể hiện, màu sắc và đặc biệt là nội dung, thông điệp mà tác giả muốn gửi gắm. Vì vậy, thư pháp có thể được nhìn nhận như một hình thức biểu đạt tâm và ý của con người thông qua ngôn ngữ viết.
Trong đời sống văn hóa đương đại, thư pháp chữ Việt, hay thư pháp Quốc ngữ, ngày càng trở nên gần gũi với công chúng. Những câu chữ quen thuộc được thể hiện bằng đường nét, bố cục và màu sắc giàu tính nghệ thuật đã tạo nên một hình thức mới để tiếp nối truyền thống trọng chữ, kính chữ của người Việt. Điều đáng chú ý là giá trị của thư pháp không chỉ nằm ở hình thức mà còn ở khả năng đưa những quan niệm về đạo lý, cách sống và ứng xử đến gần hơn với người thưởng lãm. Qua đó, thư pháp vượt ra khỏi chức năng trang trí để trở thành một phương tiện truyền tải giá trị văn hóa và nhân sinh.
Khi thư pháp được đặt trong không gian chùa An Hòa, trải nghiệm của người xem càng có chiều sâu hơn. Sự yên tĩnh và trang nghiêm của chùa tạo cho người tham quan một tâm thế chậm rãi, giúp em có thời gian quan sát từng tác phẩm, đọc từng câu chữ và suy ngẫm về những điều được gửi gắm phía sau. Những tác phẩm thư pháp với nét mực, màu sắc và bố cục riêng vừa tạo nên điểm nhấn nghệ thuật vừa hòa vào tổng thể thanh tịnh của không gian. Với em, sự kết hợp này khiến triển lãm không chỉ là nơi để “xem chữ”, mà còn là nơi để “đọc” những câu chuyện, tư tưởng và giá trị văn hóa nằm phía sau con chữ.
Một trải nghiệm đáng nhớ trong buổi tham quan là em có dịp gặp gỡ và trò chuyện cùng chú Đăng Hùng, người hoạt động trong lĩnh vực thư pháp và hiện thuộc Câu lạc bộ Nhà Văn hóa Thanh niên Thành phố Hồ Chí Minh, đồng thời tham gia cố vấn và hướng dẫn các hoạt động của Câu lạc bộ. Chú có mặt tại triển lãm trong dịp lễ Vu Lan khi Câu lạc bộ được mời đến tham gia hoạt động tại chùa. Sự hiện diện trực tiếp của người thực hành thư pháp đã tạo nên sự kết nối gần gũi giữa tác phẩm và người xem.
Quan sát chú Đăng Hùng vừa quản lý khu vực thư pháp vừa trực tiếp thực hiện những nét bút, em nhận ra rằng phía sau một tác phẩm hoàn chỉnh không chỉ là kỹ thuật viết mà còn là sự tập trung, kiên nhẫn và quá trình rèn luyện lâu dài. Nếu những tác phẩm được trưng bày giúp người xem thưởng thức thư pháp qua sản phẩm hoàn chỉnh thì việc quan sát người viết trực tiếp lại giúp em hiểu hơn về quá trình tạo nên giá trị ấy. Từ đó, thư pháp không còn là một hình thức nghệ thuật tĩnh tại chỉ để ngắm nhìn mà trở thành một thực hành văn hóa sống động, nơi người xem có thể quan sát, tìm hiểu và cảm nhận nghệ thuật ngay trong quá trình nó được tạo ra.
Đi qua những con chữ, em nhận ra phía sau vẻ đẹp của thư pháp là một câu chuyện lớn hơn về cách con người sống và đối đãi với cuộc đời. Đó cũng chính là tinh thần mà triển lãm lựa chọn để gửi gắm qua chủ đề “Tứ Trọng Ân” – tư tưởng gợi nhắc về bốn ân nghĩa lớn: ân cha mẹ, ân chúng sinh, ân quốc gia – xã hội và ân Tam bảo. Mỗi “ân” là một mối liên kết giúp con người nhận ra rằng những gì mình có hôm nay không chỉ được tạo nên từ nỗ lực cá nhân mà còn từ tình yêu thương, sự nâng đỡ của gia đình, cộng đồng, xã hội và những giá trị tinh thần được trao truyền qua nhiều thế hệ. Nếu thư pháp là hình thức nghệ thuật đưa tư tưởng ấy đến với người xem thì “Tứ Trọng Ân” chính là chiều sâu làm nên ý nghĩa của triển lãm. Qua từng con chữ, người xem không chỉ thưởng thức cái đẹp mà còn được nhắc nhở về một cách sống: biết nhận, biết trân trọng và quan trọng hơn là biết đáp đền những điều tốt đẹp mình đã nhận được.
Trước hết, ân cha mẹ nhắc mỗi người ghi nhớ công ơn sinh thành, dưỡng dục và những hy sinh của cha mẹ. Đây là ân nghĩa gần gũi nhất nhưng đôi khi lại dễ bị xem là điều hiển nhiên. Từ gia đình, lòng biết ơn được mở rộng thành ân chúng sinh, tức sự ghi nhận đối với những con người và cộng đồng xung quanh. Cuộc sống của mỗi cá nhân không tồn tại độc lập mà luôn được tạo nên từ sự đóng góp của rất nhiều người. Ân quốc gia – xã hội lại đưa lòng biết ơn đến quê hương, đất nước và những thế hệ đi trước, từ đó đặt ra trách nhiệm của mỗi người trong việc giữ gìn và đóng góp cho cộng đồng. Cuối cùng, ân Tam bảo gắn với những giá trị tinh thần và giáo pháp hướng con người đến điều thiện, sự tỉnh thức và một đời sống nhân văn.
Đặc biệt, trong triển lãm, tác phẩm “Lòng Biết Ơn” để lại cho em nhiều ấn tượng nhất. Ngay từ cái nhìn đầu tiên, tác phẩm thu hút bởi nền giấy vàng ấm áp và ba chữ “Lòng Biết Ơn” được thể hiện bằng những nét mực đen mạnh mẽ nhưng uyển chuyển. Sự tương phản giữa nền vàng và nét chữ tạo nên cảm giác vừa nổi bật vừa trang nghiêm. Dòng chữ “Kính mừng Đại lễ Vu Lan” đặt trong tác phẩm càng làm rõ hơn bối cảnh văn hóa của mùa tri ân, báo hiếu. Khi được đặt trong không gian chùa, tác phẩm không chỉ mang ý nghĩa của một sản phẩm nghệ thuật mà còn tạo ra một khoảng lặng để người xem suy nghĩ về đạo lý biết ơn trong đời sống.
Lòng biết ơn trước hết là sự nhận thức về những gì mình đã được trao nhận – từ tình yêu của gia đình, sự dìu dắt của thầy cô đến những giá trị mà cộng đồng và các thế hệ đi trước đã vun đắp. Biết ơn không đơn thuần là nhớ đến hay nói lời cảm ơn, mà còn là thái độ sống biết trân trọng cội nguồn và những người đã góp phần tạo nên mình của hôm nay. Trong văn hóa Việt Nam, tinh thần ấy đã được thể hiện qua những quan niệm quen thuộc như “uống nước nhớ nguồn”, “ăn quả nhớ kẻ trồng cây”. Điều đó cho thấy lòng biết ơn không chỉ là một phẩm chất cá nhân mà còn là một giá trị văn hóa được hình thành, gìn giữ và truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác.
Tác phẩm cũng khiến em suy nghĩ nhiều hơn về ý nghĩa của lòng biết ơn trong đời sống hiện đại. Không ai trưởng thành hoàn toàn bằng nỗ lực của riêng mình, bởi phía sau mỗi thành quả luôn có sự yêu thương, hy sinh, giúp đỡ và những giá trị được người khác trao truyền. Vì vậy, khi biết ơn, con người sẽ không chỉ hỏi “mình đã nhận được gì?” mà còn biết tự hỏi “mình có thể làm gì để đáp lại?”. Đặc biệt với giới trẻ, khi nhịp sống nhanh và những mục tiêu cá nhân đôi khi khiến chúng ta xem nhiều điều là hiển nhiên, lòng biết ơn nhắc mỗi người biết dừng lại, nhìn về những gì đã nâng đỡ mình và sống có trách nhiệm hơn. Quan trọng hơn, biết ơn phải được chuyển hóa thành hành động: quan tâm đến gia đình, nghiêm túc học tập, trân trọng sự giúp đỡ của người khác, biết sẻ chia và đóng góp cho cộng đồng.
Đối với sinh viên ngành Văn hóa, thông điệp ấy càng có ý nghĩa bởi chúng em không chỉ là người tiếp nhận mà còn có trách nhiệm gìn giữ, kế thừa và lan tỏa các giá trị văn hóa. Biết ơn văn hóa không chỉ là trân trọng những gì cha ông để lại mà còn phải chủ động tìm hiểu, bảo vệ và tìm cách đưa những giá trị ấy đến gần hơn với đời sống, đặc biệt là với thế hệ trẻ. Từ bản thân em, điều đó có thể bắt đầu bằng việc học tập nghiêm túc, tham gia các hoạt động văn hóa, tôn trọng di sản và sáng tạo những cách thức mới để truyền tải văn hóa đến cộng đồng. Vì vậy, điều khiến em ấn tượng nhất ở tác phẩm “Lòng Biết Ơn” là bức thư pháp không chỉ nói về việc nhớ những gì mình đã nhận, mà còn gợi nhắc mỗi người về trách nhiệm tiếp nối và trao lại những điều tốt đẹp cho người khác và cho thế hệ sau. Qua đó, em nhận ra rằng khi một giá trị văn hóa được biến thành hành động trong đời sống, nó mới thực sự được gìn giữ và tiếp tục sống.
Qua tác phẩm và toàn bộ trải nghiệm tại triển lãm, em nhận ra rằng văn hóa không chỉ là những tri thức được ghi chép trong sách vở mà còn là những giá trị được con người cảm nhận, thực hành và truyền lại trong đời sống. Một con chữ có thể chứa đựng một quan niệm sống, một tác phẩm nghệ thuật có thể trở thành phương tiện giáo dục, một không gian chùa có thể trở thành nơi kết nối giữa đời sống tinh thần với cộng đồng. Điều đó khiến em hiểu rõ hơn mối quan hệ giữa văn hóa và con người: con người sáng tạo ra văn hóa, đồng thời chính văn hóa lại góp phần định hướng suy nghĩ, tình cảm và cách ứng xử của con người.
Vì vậy, trong khả năng của mình, em muốn bắt đầu từ chủ động tìm hiểu, trải nghiệm và chia sẻ các giá trị văn hóa. Em có thể tìm hiểu sâu hơn về thư pháp Việt Nam, tham gia các hoạt động trải nghiệm nghệ thuật truyền thống, đồng thời vận dụng những kiến thức được học về quản lý, tổ chức sự kiện và truyền thông để xây dựng những hoạt động văn hóa gần gũi với sinh viên. Chẳng hạn, một triển lãm thư pháp có thể kết hợp với hoạt động trải nghiệm viết chữ, kể câu chuyện phía sau từng tác phẩm, tổ chức các buổi giao lưu với nghệ nhân hoặc xây dựng nội dung truyền thông ngắn trên mạng xã hội. Khi người trẻ được nhìn – hiểu – trải nghiệm – chia sẻ, văn hóa sẽ trở nên gần gũi hơn thay vì chỉ được tiếp nhận một cách thụ động.
Đối với không gian triển lãm tại chùa An Hòa, em cho rằng sự thanh tịnh và trang nghiêm vốn có là một yếu tố tạo nên nét đặc biệt của triển lãm và cần được giữ gìn. Tuy nhiên, không gian có thể được tăng cường thêm những phương thức giúp người tham quan hiểu sâu hơn về tác phẩm. Bên cạnh phần trưng bày, có thể bổ sung thông tin ngắn gọn về tác giả, hoàn cảnh sáng tác, ý nghĩa của câu chữ hoặc câu chuyện văn hóa phía sau tác phẩm. Một khu vực trải nghiệm thư pháp cũng có thể được tổ chức để khách tham quan tự viết một chữ mang ý nghĩa đối với bản thân hoặc viết lời tri ân dành cho một người mình yêu quý. Những hoạt động như vậy sẽ giúp triển lãm chuyển từ việc chỉ trưng bày tác phẩm sang tạo ra trải nghiệm văn hóa, đặc biệt phù hợp với đối tượng sinh viên và người trẻ.
Những trải nghiệm trong chuyến đi cũng giúp em kết nối kiến thức đã học với thực tế một cách rõ ràng hơn. Qua việc tìm hiểu nghệ thuật thư pháp, em hiểu sâu hơn về nghệ thuật Nho giáo, đặc biệt là tinh thần trọng chữ, kính chữ, đề cao đạo lý, lễ nghĩa và những chuẩn mực ứng xử được thể hiện qua các tác phẩm. Từ đó, em nhận ra rằng khi tiếp cận một phong tục, tác phẩm hay giá trị văn hóa, không thể chỉ nhìn vào biểu hiện bên ngoài mà cần tìm hiểu những tư tưởng, bối cảnh và giá trị đã hình thành nên nó. Bên cạnh đó, việc quan sát cách các giá trị truyền thống được thể hiện qua thư pháp chữ Việt giúp em hiểu rõ hơn về quá trình kế thừa và biến đổi văn hóa: giá trị cốt lõi vẫn được gìn giữ nhưng hình thức biểu đạt có thể thay đổi để phù hợp với công chúng đương đại. Điều này giúp em nhận thức rõ hơn vai trò của mình với tư cách là sinh viên ngành Văn hóa. Việc học không nên dừng lại ở ghi nhớ kiến thức về phong tục, nghệ thuật hay di sản, mà cần biết quan sát, lý giải và tìm cách đưa những giá trị ấy đến gần hơn với cộng đồng, đặc biệt là thế hệ trẻ. Bởi một truyền thống nếu chỉ được lưu giữ mà không còn được quan tâm, thực hành và tiếp nhận sẽ dần trở nên xa lạ với đời sống. Qua chuyến đi, em càng hiểu rằng việc học chỉ thực sự có ý nghĩa khi biết vận dụng kiến thức vào thực tế. Đây cũng là định hướng em mong muốn theo đuổi trong quá trình học tập: kết nối truyền thống với hiện đại để văn hóa không chỉ được gìn giữ mà còn thực sự sống trong đời sống con người hôm nay.
Sau cùng, chuyến tham quan triển lãm “Tứ Trọng Ân” không chỉ mở rộng hiểu biết của em về thư pháp hay không gian văn hóa Phật giáo, mà còn thay đổi cách em nhìn về việc học. Từ một con chữ, em nhận ra một quan niệm sống, từ một bức tranh, em cảm nhận được một bài học đạo đức, từ không gian chùa, em thấy được sự gắn bó giữa đời sống tinh thần và cộng đồng. Quan trọng hơn, em hiểu rằng học văn hóa không chỉ là “học để biết”, mà còn là “học để hiểu, để trân trọng và để hành động”. Nếu lòng biết ơn trong tác phẩm “Lòng Biết Ơn” nhắc mỗi người nhớ về những điều mình đã nhận, thì với em, sự biết ơn còn nằm ở việc tiếp tục gìn giữ, làm mới và lan tỏa những điều tốt đẹp ấy. Bởi một giá trị chỉ thực sự được tiếp nối khi thế hệ sau không chỉ biết đến nó, mà còn tìm được cách để nó tiếp tục có ý nghĩa trong hiện tại và tương lai.
Đồng thời, em cũng muốn gửi lời cảm ơn chân thành đến TS.GVC Phạm Văn Luân đã tạo điều kiện để chúng em có cơ hội được học tập và trải nghiệm văn hóa ngoài giảng đường và đặc biệt hơn là lời cảm ơn đến chú Đăng Hùng cùng các nghệ nhân, tác giả đã chia sẻ những kiến thức và câu chuyện quý giá về nghệ thuật thư pháp. Từ những điều được chứng kiến và cảm nhận, em hiểu rằng lòng biết ơn không nên chỉ dừng lại ở lời nói mà cần được thể hiện bằng hành động. Vì vậy, trong thời gian tới, em muốn chủ động tham gia nhiều hơn vào các hoạt động văn hóa, nghệ thuật, tích cực tìm hiểu và trải nghiệm các loại hình nghệ thuật truyền thống, vận dụng những kiến thức về quản lý văn hóa, tổ chức sự kiện và truyền thông để cùng bạn bè xây dựng những chương trình biểu diễn nghệ thuật, hoạt động trải nghiệm và sự kiện văn hóa dành cho sinh viên, qua đó đưa những giá trị truyền thống đến gần hơn với người trẻ bằng những hình thức sáng tạo, gần gũi và phù hợp với đời sống hiện đại. Với em, đó cũng là cách thiết thực để bày tỏ lòng biết ơn và tiếp tục gìn giữ, lan tỏa những giá trị tốt đẹp mà thế hệ trước đã trao truyền.
Sinh viên Trần Huỳnh Thảo Uyên
Khoa Quản lý văn hóa, nghệ thuật
Trường Đại học Văn hóa TP.HCM
TÀI LIỆU THAM KHẢO
Khánh Long. (n.d). Nghệ thuật thư pháp Việt thời hiện đại. Báo ảnh Việt Nam (trang online). Truy cập: Ngày 27/08/2026 Nghệ thuật thư pháp Việt thời hiện đại
Tịnh Minh. (23/08/2026). Khai mạc Triển lãm và Không gian trải nghiệm Thư pháp Phật giáo “Tứ trọng ân” tại chùa An Hòa, TP.HCM. Văn hóa Phật giáo Việt Nam (trang online). Truy cập: Ngày 27/08/2026 https://vanhoaphatgiaovietnam.net/tin-tuc/single-post/khai-mac-trien-lam-va-khong-gian-trai-nghiem-thu-phap-phat-giao-tu-trong-an-tai-chua-an-hoa-tphcm
Thư pháp Quang Lĩnh. (n.d). Thư Pháp Là Gì?. Truy cập: Ngày 27/08/2026https://thuphapquanglinh.com/thu-phap-la-gi/
Phạm Ngọc Trung. (2012). Giáo trình Lý luận văn hóa. Nxb Chính trị quốc gia
