Hình 1: Đoàn tham quan tại Khu di tích Địa đạo Củ Chi.
Nguồn: Mỹ Quyên, 23/08/2026
ĐỊA ĐẠO CỦ CHI – TỌA ĐỘ VĂN HÓA ĐẶC SẮC TRÊN HÀNH TRÌNH XUÔI DÒNG SÀI GÒN ĐẾN BÌNH MỸ
Ngày 23/8/2026, trong hành trình xuôi dòng sông Sài Gòn từ trung tâm Thành phố Hồ Chí Minh đến xã Bình Mỹ, nhóm nghiên cứu Trường Đại học Văn hóa Thành phố Hồ Chí Minh và GS. Shimizu Masaaki (Đại học Osaka. Nhật Bản) cùng tham gia khảo sát, khám phá những không gian văn hóa, lịch sử và cảnh quan gắn với dòng sông. Lựa chọn dòng Sài Gòn làm trục kết nối không chỉ đem đến một cách tiếp cận khác đối với các điểm đến, mà còn cho thấy vai trò của dòng sông như một mạch liên kết tự nhiên giữa các không gian đô thị, văn hóa, lịch sử và du lịch – đúng với danh xưng “Rồng Xanh – sông Sài Gòn” mà các chuyên gia Đặng Đức Thành – TS.KTS Nguyễn Anh Tuấn đã và đang tâm nguyện “đánh thức”…
Từ hành trình ấy, Địa đạo Củ Chi trên đường trở thành Di sản thế giới như một tọa độ văn hóa đặc sắc, nơi những lớp trầm tích lịch sử được đặt trong mối quan hệ với cảnh quan và đời sống của vùng đất, qua đó mở ra một cách tiếp cận giàu chiều sâu đối với hành trình văn hóa – du lịch theo dòng Sài Gòn đến Bình Mỹ.
Hình 2: GS. Shimizu cùng nhóm nghiên cứu bắt đầu chuỗi hành trình tại ga Tân Cảng
Nguồn: Thùy Dương, 23/08/2026
Hình 3: GS. Shimizu cùng nhóm nghiên cứu di chuyển bằng ca nô trên sông Sài Gòn.
Nguồn: Anh Thư, 23/08/2026
Hình 4: GS. Shimizu cùng nhóm nghiên cứu checkin tại điểm đến thứ ba trên hành trình – Địa đạo Củ Chi.
Nguồn: Anh Thư, 23/08/2026
Di tích quốc gia đặc biệt Địa đạo Củ Chi – một trong những di tích lịch sử tiêu biểu của Thành phố Hồ Chí Minh, nơi mỗi lớp đất đều mang theo câu chuyện về con người và một thời kỳ lịch sử đặc biệt hào hùng và bi thương của dân tộc Việt Nam. Với nhóm nghiên cứu Trường Đại học Văn hóa Thành phố Hồ Chí Minh, được giới thiệu Địa đạo Củ Chi đến GS. Shimizu Masaaki là một niềm vinh hạnh, bởi qua một di tích đã quen thuộc với người Việt, chúng tôi có cơ hội cùng Giáo sư khám phá sâu hơn những giá trị văn hóa, lịch sử và ký ức được bồi đắp từ chính vùng đất này.
Từ mặt đất – một Củ Chi xanh và sống động
Từ cầu tàu Bến Dược, sông Sài Gòn GS. Shimizu Masaaki cùng nhóm nghiên cứu di chuyển bằng xe điện vào khuôn viên Địa đạo Củ Chi, lần lượt đến các điểm tham quan trong khu di tích. Trên những cung đường rợp bóng cây, không gian xanh mát, yên bình mở ra một diện mạo Củ Chi có phần khác với hình dung quen thuộc về một di tích chiến tranh. Xe điện đưa đoàn kết nối giữa các điểm tham quan, tạo điều kiện cho đoàn vừa di chuyển thuận tiện, vừa quan sát cảnh quan và nhịp sống nơi đây. Dù Địa đạo Củ Chi vốn là một địa danh đã quen thuộc qua sách báo, phim ảnh và nhiều tư liệu, nhưng đây cũng là lần đầu tác giả được trực tiếp đặt chân đến “đất thép thành đồng”. Vì thế, mỗi cung đường đi qua, mỗi hàng cây, khoảng xanh hay dấu tích hiện hữu đều gợi nên một sự tò mò rất tự nhiên. Và có lẽ, với GS. Shimizu, cảm giác ấy cũng không khác nhiều khi lần đầu trực tiếp bước vào không gian mà trước đó ông chỉ biết qua những trang tư liệu.
Hình 5: Xe điện đưa đoàn tham quan di chuyển trong phạm vi Địa đạo Củ Chi
Nguồn: Mỹ Quyên, 23/08/2026
Hình 6: GS. Shimizu và TS. Phạm Văn Luân (từ trái sang) tìm hiểu các ấn phẩm giới thiệu về Khu di tích lịch sử Địa đạo Củ Chi.
Nguồn: Mỹ Quyên, 23/08/2026
Hình 7: Đoàn tham quan lưu lại khoảnh khắc tại khu dược liệu xanh thuộc Khu di tích lịch sử Địa đạo Củ Chi.
Nguồn: Trần Thanh Toàn, 23/08/2026
Trong hành trình tham quan, GS. Shimizu Masaaki cùng nhóm nghiên cứu dùng bữa tại một trong những khu ẩm thực trong khu di tích. Cùng ngồi lại bên mâm cơm, thưởng thức những món ăn tại chỗ và trò chuyện với nhau, đoàn có thêm một khoảng dừng nhẹ nhàng trước khi tiếp tục hành trình khám phá Địa đạo. Một bữa cơm giản dị giữa không gian di tích cũng góp phần làm cho chuyến đi trở nên gần gũi hơn, khi bên cạnh những câu chuyện lịch sử là những phút giây sinh hoạt, thưởng thức và chia sẻ rất đời thường.
Hình 8: Khu ẩm thực, nơi đoàn tham quan dừng chân nghỉ trưa và ăn uống
Nguồn: Mỹ Quyên, 23/08/2026
Hình 9: Không khí bữa cơm trưa vui vẻ của đoàn tại khu di tích
Nguồn: Mỹ Quyên, 23/08/2026
Từ khu ẩm thực, đoàn tiếp tục tham quan các thiết bị, phương tiện quân sự được trưng bày tại khu di tích. Đáng chú ý là mô hình máy bay được bố trí như một không gian xem phim tài liệu. Cách thiết kế này tạo ra sự khác biệt so với việc tiếp nhận tư liệu trong một phòng chiếu thông thường: người xem được ngồi ngay trong khoang máy bay mô phỏng, biến mô hình trưng bày thành một phần của trải nghiệm. Đây là một hình thức thể hiện khá mới, cho thấy sự đa dạng trong cách tổ chức và truyền tải nội dung tại điểm tham quan.
Hình 10: Không gian trưng bày phương tiện, thiết bị quân sự giữa màu xanh “Hòa bình” Địa đạo Củ Chi.
Nguồn: Internet
Hình 11: Đoàn tham quan check-in tại lối lên khoan máy bay – không gian đặc biệt trải nghiệm phim tài liệu ở Địa đạo Củ Chi.
Nguồn: Mỹ Quyên, 23/08/2026
Hình 12: Đoàn tham quan trải nghiệm xem phim tài liệu trong khoan máy bay ở Địa đạo Củ Chi.
Nguồn: Mỹ Quyên, 23/08/2026
Hình 13: (Từ trái sang phải) TS. Phạm Văn Luân, GS. Shimizu, TS. Lê Thị Thanh Thủy check-in khu trưng bày máy bay
Nguồn: Yến Oanh, 23/08/2026
Từ những thước phim tái hiện lịch sử, hành trình tiếp tục đưa GS. Shimizu và nhóm nghiên cứu đến gần hơn với những hiện vật thực tế tại nhà trưng bày vũ khí. Tại đây, đoàn tìm hiểu các hiện vật gắn với quá trình chiến đấu, sản xuất và sử dụng vũ khí của quân dân Củ Chi. Bên cạnh không gian trưng bày là bàn thờ Chủ tịch Hồ Chí Minh, tạo nên một khoảng lặng trong hành trình tham quan. Với tác giả, mỗi khi có dịp dừng chân tại những không gian tưởng niệm trong các di tích, được thành kính thắp nén nhang lên Người luôn là một khoảnh khắc đặc biệt và vinh dự. Đó không chỉ là sự tưởng nhớ, tri ân mà còn là cách người hôm nay lặng mình trước những giá trị lịch sử đã được gìn giữ qua thời gian.
Hình 14: TS. Phạm Văn Luân và GS. Shimizu chụp ảnh lưu niệm tại điểm trưng bày vũ khí Địa đạo Củ Chi.
Nguồn: Mỹ Quyên, 23/08/2026
Xuống lòng đất – một Củ Chi trầm mình trong những dấu vết của thời gian
Rời những không gian trưng bày trên mặt đất, hành trình tiếp tục với trải nghiệm xuống lòng địa đạo – phần đặc biệt nhất của chuyến tham quan. Đây cũng là lúc những gì đã được nhìn thấy qua hình ảnh, hiện vật và phim tư liệu chuyển sang một trải nghiệm trực tiếp hơn, khi đoàn bước vào chính không gian đường hầm từng làm nên tên tuổi của vùng đất Củ Chi đất thép thành đồng.
Hình 15: Đoàn tham quan tiến vào phạm vi các cửa hầm xuống Địa đạo.
Nguồn: Mỹ Quyên, 23/08/2026
Bước xuống lòng đất, GS. Shimizu Masaaki cùng đoàn lần lượt di chuyển qua hệ thống đường hầm. Không gian hẹp, thấp và thiếu ánh sáng khiến việc di chuyển trở thành một trải nghiệm hoàn toàn khác với những điểm tham quan phía trên. Trong quá trình trải nghiệm, hướng dẫn viên cũng chia sẻ rằng một số đoạn hầm hiện nay đã được điều chỉnh, mở rộng để du khách có thể dễ dàng di chuyển hơn. Thế nhưng, ngay cả trong điều kiện đã được cải thiện cho việc tham quan, cảm giác chật hẹp, bí và có phần ngột ngạt vẫn khá rõ. Với tác giả, chỉ một đoạn đường ngắn trong lòng đất cũng đủ để cảm nhận phần nào sự đặc biệt của công trình này, đồng thời càng hình dung được những gian khó mà các chiến sĩ và người dân Củ Chi từng phải chịu đựng khi sống, chiến đấu trong một không gian khắc nghiệt hơn rất nhiều. Những bước chân trong đường hầm vì thế không đơn thuần là một hoạt động tham quan, mà còn là một trải nghiệm khiến người ta tự nhiên chậm lại để cảm nhận và thêm trân trọng những con người đã từng gắn bó với lòng đất này.
Hình 16: Sinh viên Phạm Thị Mỹ Quyên (tác giả) trải nghiệm xuống hầm
Nguồn: Trần Thanh Toàn, 23/08/2026
Hình 17: GS. Shimizu trải nghiệm xuống hầm
Nguồn: Trần Thanh Toàn, 23/08/2026
Hình 18: TS. Phạm Văn Luân và GS. Shimizu check-in dưới hầm Địa đạo
Nguồn: Mỹ Quyên, 23/08/2026
Hình 19: Đoàn tham quan check-in với các mô hình được bày trí trong một căn hầm Địa đạo
Nguồn: Mỹ Quyên, 23/08/2026
Điều đáng chú ý là địa đạo không chỉ được nhìn từ bên ngoài mà còn được cảm nhận từ chính bên trong. Từ mặt đất xanh mát, đoàn bước xuống một không gian hoàn toàn khác, nơi những lối hầm thấp, hẹp và thiếu ánh sáng tạo nên cảm giác vừa lạ lẫm vừa đặc biệt. Sự chuyển đổi đột ngột về không gian khiến chuyến tham quan không dừng ở việc quan sát một di tích, mà trở thành quá trình trực tiếp đi qua một phần cấu trúc đã gắn với lịch sử Củ Chi.
Với GS. Shimizu, đây là dịp để tiếp cận Địa đạo Củ Chi bằng một phương thức khác với việc nghiên cứu qua tư liệu. Còn với tác giả, điều đáng nhớ nhất có lẽ nằm ở cảm giác khi chính mình bước qua những đoạn hầm ấy. Chỉ khi ở trong lòng đất, cảm nhận độ thấp của trần hầm, sự hạn chế của lối đi và khoảng không chật hẹp xung quanh, những hình dung trước đó mới trở nên rõ ràng hơn. Tác giả tin rằng các bạn sinh viên cùng tham gia chuyến đi cũng khó có thể giữ nguyên cách nhìn về địa đạo sau trải nghiệm này. Những điều từng được biết qua bài học, hình ảnh hay lời kể nay có thêm một điểm tựa cụ thể từ chính trải nghiệm của mỗi người. Và có lẽ, đó cũng là ý nghĩa đáng quý của một chuyến đi thực địa: lịch sử không chỉ được nghe kể hay ghi nhớ, mà còn có thể được tiếp cận bằng một cách gần gũi hơn, qua không gian, cảm giác, ký ức và cả những gì mỗi người tự mình chứng kiến.
Hình 19: Sinh viên Phạm Thị Mỹ Quyên (tác giả) rất hào hứng với hành trình trải nghiệm trong các tuyến đường hầm Địa đạo
Nguồn: Trần Thanh Toàn, 23/08/2026
Hình 20: Đoàn tham quan nghỉ ngơi với đĩa củ mì dân dã tại Địa đạo
Nguồn: Trần Thanh Toàn, 23/08/2026
Sau hành trình khám phá các đường hầm, đoàn tham quan trở về mặt đất và được đón tiếp bằng món củ mì quen thuộc của vùng đất này. Từ một trải nghiệm dưới lòng đất, hành trình lại trở về với một lát cắt đời thường hơn, qua món ăn từng gắn với cuộc sống của người dân Củ Chi trong những năm tháng chiến tranh. Những củ mì giản dị, được hấp chín và dùng cùng muối mè, không cầu kỳ về cách chế biến nhưng lại mang trong mình câu chuyện về sự thích nghi, tiết kiệm và khả năng tận dụng những gì sẵn có trong hoàn cảnh thiếu thốn. Với đoàn tham quan, món ăn vì thế không đơn thuần là một phần phục vụ khách mà còn là cách để di tích tiếp tục được cảm nhận bằng một giác quan khác. Sau khi đi qua những không gian đã lưu giữ dấu tích của chiến tranh, việc ngồi lại bên những củ mì nóng hổi khiến câu chuyện về Củ Chi trở nên gần gũi hơn, không chỉ qua những gì được nhìn thấy mà còn qua một hương vị dân dã đã trở thành ký ức quen thuộc của vùng đất này.
Khép lại hành trình – Khi dòng sông nối những không gian văn hóa
Rời Địa đạo Củ Chi, hành trình xuôi dòng Sài Gòn đến Bình Mỹ vẫn tiếp tục, nhưng những trải nghiệm tại “đất thép thành đồng” đã để lại một dấu ấn riêng trong hành trình ấy. Từ mặt sông đến mặt đất, từ những khoảng xanh yên bình đến lòng địa đạo chật hẹp, chuyến đi cho thấy một điểm đến văn hóa không chỉ được cảm nhận qua những gì được trưng bày hay giới thiệu, mà còn qua không gian, cảnh quan, con người và những trải nghiệm mà mỗi người trực tiếp đi qua. Đối với nhóm sinh viên nghiên cứu, đây không chỉ là một chuyến tham quan mà còn là một buổi học thực địa sinh động. Được cùng GS. Shimizu Masaaki khám phá Địa đạo Củ Chi giúp những kiến thức về văn hóa, lịch sử và du lịch trở nên gần gũi hơn, đồng thời mở ra cơ hội khám phá một di tích quen thuộc từ nhiều góc độ khác nhau. Có những giá trị chỉ thật sự được nhận ra khi ta bước vào không gian ấy, lắng nghe câu chuyện của nơi ấy và tự mình cảm nhận bằng tất cả giác quan. Có lẽ, đó cũng là điều đáng quý nhất mà một hành trình thực địa có thể mang lại cho người trẻ: không chỉ biết thêm về một vùng đất, mà còn hình thành sự kết nối và trân trọng đối với những giá trị đang hiện hữu quanh mình.
Hành trình này sẽ khó có thể trọn vẹn nếu không có sự kết nối và đồng hành của những người đã tạo điều kiện để nhóm sinh viên có cơ hội được học hỏi và trải nghiệm. Tác giả xin trân trọng cảm ơn TS. Phạm Văn Luân – Trưởng nhóm Nghiên cứu Du lịch, Giảng viên Khoa Quản lý Văn hóa, Nghệ thuật và TS. Lê Thị Thanh Thủy – Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Văn hóa Thành phố Hồ Chí Minh, đã kết nối, tạo điều kiện để tác giả và cả nhóm được tham gia hành trình, đồng thời có cơ hội giao lưu, học hỏi cùng GS. Shimizu Masaaki. Xin gửi lời cảm ơn chân thành đến GS. Shimizu Masaaki – Đại học Osaka vì đã đồng hành trong suốt hành trình, cùng khám phá, quan sát và chia sẻ những góc nhìn thú vị về các không gian văn hóa, lịch sử trên hành trình theo dòng Sài Gòn. Sự hiện diện của Giáo sư không chỉ làm chuyến đi thêm ý nghĩa mà còn mang đến cho nhóm những cuộc trao đổi đáng nhớ giữa các góc nhìn văn hóa khác nhau. Tác giả xin trân trọng cảm ơn Khu di tích lịch sử Địa đạo Củ Chi cùng các anh chị hướng dẫn viên đã nhiệt tình đón tiếp, hướng dẫn và chia sẻ những thông tin về di tích, giúp đoàn có một hành trình tham quan thuận lợi, nhiều trải nghiệm và cảm xúc.
Hình 21: GS. Shimizu viết sổ lưu niệm trước khi rời khu di tích
Nguồn: Mỹ Quyên, 23/08/2026
Và khi những câu chuyện ở Địa đạo Củ Chi khép lại, sông Sài Gòn vẫn lặng lẽ xuôi dòng, đưa chúng tôi tiếp tục hành trình đến những vùng đất mới, những không gian mới và những câu chuyện còn đang chờ được khám phá…
