Dưới góc nhìn Lý luận văn hóa, văn hóa không phải là những giá trị tĩnh tại của quá khứ mà luôn vận động, kế thừa và tái sáng tạo. Từ lăng kính ấy, tiết mục “Chim Sáo Ngày Xưa” của Nhà Chiến Mã tại “Anh Trai Vượt Ngàn Chông Gai 2026” không chỉ là một màn trình diễn nghệ thuật, mà còn là sự kết hợp hài hòa giữa múa rối nước, đàn tranh, tiếng sáo, múa rồng và chất liệu dân gian. Qua đó, tiết mục gợi lên tình yêu nghệ thuật, sức sống của văn hóa truyền thống và sự tri ân những người âm thầm gìn giữ nghệ thuật phía sau ánh đèn.
Tối 15/8/2026, tại Công diễn 2 của chương trình “Anh Trai Vượt Ngàn Chông Gai 2026”, “Chim Sáo Ngày Xưa” của Nhà Chiến Mã với các anh tài Đại Nghĩa, Nguyễn Văn Chung, Thanh Duy và BB Trần tạo dấu ấn bằng một sân khấu đậm màu sắc truyền thống. Ca khúc do Nhất Sinh sáng tác được làm mới với phần lời và X-Part do Nguyễn Văn Chung thực hiện, mở rộng câu chuyện từ tình yêu đôi lứa sang tình yêu nghệ thuật, khát vọng vươn lên của người nghệ sĩ.
Ngay từ những phút đầu, tiết mục đã tạo cảm giác như đang mở ra một câu chuyện cổ tích. Tiếng sáo vang lên, những chuyển động trên mặt nước xuất hiện, các lớp sân khấu lần lượt được mở ra. Có lúc câu chuyện mang màu sắc của một mối tình xưa, có lúc lại chuyển sang hình ảnh những người nghệ sĩ đang tìm kiếm ánh sáng cho chính mình. Sự chuyển đổi ấy khiến “Chim Sáo Ngày Xưa” không đơn thuần là một màn trình diễn được đầu tư về hình ảnh. Phía sau những lớp ánh sáng, âm thanh và chuyển động còn có một câu chuyện văn hóa được kể bằng nhiều ngôn ngữ nghệ thuật khác nhau.
Khi mặt nước trở thành sân khấu, điểm khiến “Chim Sáo Ngày Xưa” khác biệt chính là việc đưa múa rối nước lên sân khấu của một chương trình giải trí hiện đại. Ý tưởng này xuất phát từ anh tài Đại Nghĩa. Thay vì chỉ sử dụng hình ảnh múa rối nước như một yếu tố trang trí, tiết mục đưa chính những kỹ thuật và không gian đặc trưng của loại hình nghệ thuật này vào mạch kể. Để chuẩn bị cho tiết mục, cả bốn thành viên đã đến Nhà hát Múa rối nước Rồng Vàng để học cách điều khiển rối, thậm chí phải ngâm mình trong nước lạnh nhiều giờ trong quá trình luyện tập. Điều này đặc biệt phù hợp với thông điệp mà tiết mục hướng đến: tôn vinh những nghệ sĩ âm thầm làm việc phía sau sân khấu. Múa rối nước vốn là một loại hình nghệ thuật mà khán giả thường nhìn thấy con rối trước khi nhìn thấy người điều khiển nó. Những chuyển động tưởng như đơn giản trên mặt nước lại được tạo nên bởi những bàn tay đứng phía sau màn tre, trong một không gian mà người biểu diễn gần như bị che khuất.
Vì vậy, khi “Chim Sáo Ngày Xưa” đưa nghệ thuật múa rối nước lên sân khấu, chính đặc trưng “người phía sau – tác phẩm phía trước” đã trở thành một phần của câu chuyện. Đây cũng là điều khiến tiết mục gắn khá tự nhiên với chủ đề “Đi qua vùng tối sáng”. Ánh sáng cuối cùng không chỉ dành cho những người đứng giữa sân khấu, mà còn hướng về những con người thường ít được nhìn thấy nhưng góp phần tạo nên một tác phẩm hoàn chỉnh. Ngôi Sao ghi nhận ý tưởng của Đại Nghĩa cũng xuất phát từ mong muốn tôn vinh những nghệ sĩ làm việc phía sau sân khấu.
Một trong những điều tạo nên sức hút của tiết mục là cách bốn thành viên không bị đặt vào cùng một khuôn mẫu biểu diễn. Đại Nghĩa gắn với hình ảnh đàn tranh và không gian thủy đình. Khoảnh khắc anh ngồi giữa mặt nước, gảy đàn tranh tạo nên một điểm nhấn vừa đẹp về thị giác vừa gợi nhiều liên tưởng về sân khấu truyền thống. Chi tiết này cũng được Tuổi Trẻ ghi nhận như một trong những hình ảnh nổi bật của tiết mục. Nguyễn Văn Chung mang đến tiếng sáo và màn đu dây múa rồng trên không. Đây là một trong những phần trình diễn có tính thị giác cao, tạo nên sự chuyển động mạnh cho tổng thể sân khấu. Thanh Duy đảm nhận phần thanh nhạc và hỗ trợ phân chia phần hát cho các thành viên. Theo VTV, anh còn hướng dẫn thanh nhạc cho cả nhóm trong quá trình chuẩn bị tiết mục. BB Trần lại tạo dấu ấn ở hình ảnh và phục trang. Trang phục của anh lấy màu trắng làm chủ đạo, kết hợp những chi tiết lấy cảm hứng từ tranh dân gian Đông Hồ với các gam màu xanh lá, vàng, đỏ, đen và trắng.
Bốn người, bốn vai trò, nhưng không tách rời nhau. Tiếng sáo, đàn tranh, giọng hát, phục trang, múa rối nước và trình diễn trên không cùng xuất hiện trong một đường dây sân khấu thống nhất. Nhìn từ góc độ tổ chức biểu diễn, đây là điểm khá đáng chú ý: một tiết mục có nhiều chất liệu chỉ thực sự thuyết phục khi các yếu tố ấy không cạnh tranh nhau mà cùng phục vụ một câu chuyện.
Nếu “Chim Sáo Ngày Xưa” ban đầu được biết đến với câu chuyện tình yêu, phần làm mới của Nhà Chiến Mã đã mở rộng ý nghĩa của ca khúc sang một hướng khác: tình yêu dành cho nghệ thuật. Nguyễn Văn Chung viết thêm phần lời về hình ảnh người nghệ sĩ như một cánh chim sáo luôn khao khát vươn lên, hướng đến hình tượng phượng hoàng. Theo VnExpress, phần X-Part này nói về tình yêu nghệ thuật và khát vọng vươn mình của người nghệ sĩ. Bản phối cũng kết hợp cùng thể loại pop và dân gian đương đại trên nền giai điệu truyền thống.
Điều thú vị là hình ảnh ấy không chỉ được nói bằng lời mà còn được thể hiện qua chính hành trình của bốn nghệ sĩ trên sân khấu. Nguyễn Văn Chung học thổi sáo và thực hiện màn múa rồng trên không; Đại Nghĩa học điều khiển rối nước và biểu diễn đàn tranh; Thanh Duy đảm nhận phần vocal, đồng thời hỗ trợ các thành viên về thanh nhạc; còn BB Trần vừa tham gia biểu diễn vừa phụ trách phần trang phục. Nói cách khác, chính quá trình bốn người bước ra khỏi những gì vốn quen thuộc với mình đã trở thành một phần của thông điệp “vươn lên”. Từ một ca khúc về tình yêu, sân khấu được mở rộng thành câu chuyện về những người làm nghệ thuật: có những lúc đứng trong vùng tối, có những lúc chưa được nhìn thấy, nhưng vẫn tiếp tục làm nghề và tìm cách bước về phía ánh sáng.
Có một cảm giác khá riêng xuất hiện khi em xem tiết mục này vào thời điểm Trung thu đang đến gần. “Chim Sáo Ngày Xưa” không lấy Trung thu làm chủ đề chính thức, nhưng mặt nước, thủy đình, tiếng sáo, những con rối, màu sắc dân gian và không khí lễ hội khiến em bất giác liên tưởng đến những đêm Trung thu trong ký ức. Đó là cảm giác về một không gian vừa quen vừa lạ, có ánh sáng, có âm nhạc, có những câu chuyện dân gian và một chút gì đó rất giống với thế giới tuổi thơ.
Sự liên tưởng này có lẽ cũng đến từ chính cách tiết mục tạo dựng không khí. Yeah1 mô tả “Chim Sáo Ngày Xưa” mang đến một “bầu không khí lễ hội rộn rã đậm chất truyền thống”, trong đó nhiều chất liệu dân gian được kết hợp để tạo nên một tổng thể trình diễn mới. Với em, đây là một trong những điểm đẹp của tiết mục. Nó không bắt người xem phải nhớ lại một nghi lễ hay một phong tục cụ thể, mà chỉ bằng âm thanh, màu sắc và không gian sân khấu đã có thể đánh thức một miền ký ức văn hóa. Có lẽ văn hóa đôi khi được nhớ bằng những điều rất nhỏ: một tiếng sáo, một mặt nước, một con rối, một màu sắc quen thuộc, hay đơn giản là cảm giác “hình như mình đã từng thấy khung cảnh này ở đâu đó trong tuổi thơ”.
Điều đáng nói nhất ở “Chim Sáo Ngày Xưa” không nằm ở việc tiết mục có bao nhiêu yếu tố truyền thống, mà nằm ở cách những yếu tố ấy được đặt vào một ngôn ngữ trình diễn mới. Múa rối nước được đưa lên sân khấu truyền hình, đàn tranh xuất hiện giữa một hệ thống ánh sáng và âm thanh hiện đại, tiếng sáo đi cùng màn trình diễn trên không, còn trang phục lấy cảm hứng từ tranh dân gian Đông Hồ được đặt trong một không gian giải trí đương đại. Truyền thống ở đây không được đặt trong một chiếc “tủ kính” khóa chặt để chỉ ngắm nhìn. Nó được sử dụng, chuyển hóa và kể lại bằng một hình thức gần với công chúng hôm nay hơn.
Điều này khiến em suy nghĩ nhiều hơn về câu chuyện bảo tồn và phát huy văn hóa truyền thống. Bảo tồn không nhất thiết chỉ là giữ nguyên một hình thức cũ. Một giá trị văn hóa muốn tiếp tục sống trong đời sống đương đại còn cần có khả năng thích nghi với không gian mới, công chúng mới và phương thức biểu đạt mới. “Chim Sáo Ngày Xưa” cho thấy một cách tiếp cận như vậy. Khán giả có thể đến với tiết mục vì yêu thích Đại Nghĩa, Nguyễn Văn Chung, Thanh Duy hay BB Trần, nhưng sau đó lại biết đến múa rối nước, đàn tranh hoặc tranh dân gian Đông Hồ. Với em, đây chính là một trong những khả năng của nghệ thuật đại chúng: đưa những giá trị vốn nằm ngoài mối quan tâm thường ngày của công chúng trẻ trở lại trong một hình thức gần gũi hơn.
Từ góc nhìn của một sinh viên Quản lý văn hóa, điều khiến em quan tâm không chỉ là tiết mục đẹp đến đâu mà còn là cách nó được tạo ra và đưa đến công chúng. Một sân khấu như “Chim Sáo Ngày Xưa” không thể hình thành chỉ từ ý tưởng của một người. Phía sau đó là sự phối hợp giữa nghệ sĩ biểu diễn, âm nhạc, biên đạo, mỹ thuật, phục trang, kỹ thuật sân khấu và cả những người có chuyên môn về loại hình truyền thống. Thông tin từ chương trình cho thấy phần âm nhạc do SlimV đảm nhận vai trò Music Producer, Javix phối khí; biên đạo do Mạnh Quyền phụ trách và phần biên đạo rối nước do Huỳnh Trung thực hiện. Nhìn ở góc độ lý luận lẫn quản lý, đây là ví dụ minh họa sinh động cho quá trình vận hành nguồn lực để biến di sản thành sản phẩm của công nghiệp văn hóa, mở rộng điểm chạm giữa nghệ thuật truyền thống và công chúng hiện đại.
Quản lý văn hóa không chỉ là tổ chức một chương trình diễn ra đúng giờ, đủ người hay đúng kịch bản. Ở một góc độ rộng hơn, đó còn là câu chuyện về việc nhận diện giá trị văn hóa, tìm phương thức phù hợp để phát huy giá trị ấy và đưa nó đến với cộng đồng. Trong trường hợp này, múa rối nước không bị tách khỏi đời sống hiện đại. Ngược lại, nó được đặt vào một chương trình giải trí có lượng khán giả trẻ, từ đó tạo thêm một điểm chạm giữa nghệ thuật truyền thống và công chúng hôm nay. Đó cũng là điều khiến em nhìn tiết mục này không chỉ bằng góc độ của một người xem, mà còn bằng góc độ của một sinh viên đang học cách hiểu và tổ chức các giá trị văn hóa.
Nếu phải chọn một hình ảnh để nhớ về “Chim Sáo Ngày Xưa”, có lẽ đó là mặt nước. Từ mặt nước ấy, những con rối xuất hiện. Từ mặt nước ấy, đàn tranh vang lên. Rồi tiếng sáo, những chuyển động trên không, ánh sáng và âm nhạc lần lượt nối tiếp nhau. Mọi thứ giống như được xé ra từ một câu chuyện cổ tích, nhưng không phải câu chuyện cổ tích nằm yên trong ký ức. Đó là một câu chuyện được kể lại bằng ngôn ngữ sân khấu của hôm nay.
Và có lẽ chính điều đó tạo nên sức hút của tiết mục. “Chim Sáo Ngày Xưa” không cố biến truyền thống thành một thứ quá xa lạ hay quá hàn lâm. Nó để truyền thống xuất hiện một cách tự nhiên trong âm nhạc, hình ảnh và câu chuyện. Sau cùng, điều còn lại không chỉ là một sân khấu đẹp hay một màn trình diễn được đầu tư công phu. Đó còn là sự nhắc nhớ rằng phía sau mỗi ánh đèn luôn có những con người đang âm thầm làm việc. Có những người đứng giữa sân khấu, có những người đứng sau tấm màn, có những người ở dưới mặt nước, nhưng tất cả đều góp phần làm nên một tác phẩm.
Khi tiếng nhạc kết thúc, điều đáng quý nhất có lẽ là khán giả không chỉ nhớ đến một tiết mục của bốn nghệ sĩ, mà còn có thể nhớ đến một loại hình nghệ thuật truyền thống, một hình ảnh dân gian, một âm thanh quen thuộc hay một ký ức văn hóa tưởng như đã rất xa. Với em, đó là lúc văn hóa không chỉ được bảo tồn, mà thực sự được tiếp tục sống trong đời sống hôm nay. Để có được những góc nhìn và sự thấu cảm sâu sắc ấy, em xin gửi lời cảm ơn chân thành đến chương trình “Anh Trai Vượt Ngàn Chông Gai 2026”, Nhà Chiến Mã cùng toàn thể ê-kíp sản xuất đã tâm huyết sáng tạo nên một tiết mục nghệ thuật mãn nhãn, giàu cảm hứng và nâng tầm giá trị văn hóa dân tộc trên sân khấu hiện đại. Đặc biệt, em xin trân trọng gửi lời cảm ơn sâu sắc đến TS.GVC Phạm Văn Luân – giảng viên hướng dẫn học phần Lý luận văn hóa, người đã truyền dạy những bài giảng tâm huyết cùng tư duy lý luận mở đường, mang đến cho em nền tảng tri thức vững vàng để biết cách thấu hiểu, cảm nhận và phân tích các hiện tượng văn hóa nghệ thuật đương đại qua bài viết này.
Sinh viên Nguyễn Thị Thanh Trúc
Khoa Quản lý văn hóa, nghệ thuật
TÀI LIỆU THAM KHẢO
[1] Dân trí (2026). Nguyễn Văn Chung thổi sáo, Đại Nghĩa đưa rối nước lên sân khấu “Anh trai”. Ngày xuất bản: 16/08/2026. Truy cập ngày 13/09/2026, từ https://dantri.com.vn/giai-tri/nguyen-van-chung-thoi-sao-dai-nghia-dua-roi-nuoc-len-san-khau-anh-trai-20260816073914750.htm
[2] Tuổi Trẻ Online (2026). Anh trai vượt ngàn chông gai: Đại Nghĩa gảy đàn tranh, Nguyễn Văn Chung đu dây múa rồng. Ngày xuất bản: 16/08/2026. Truy cập ngày 13/09/2026, từ https://tuoitre.vn/anh-trai-vuot-ngan-chong-gai-dai-nghia-gay-dan-tranh-nguyen-van-chung-du-day-mua-rong-10026081522331051.htm
[3] VnExpress (2026). Đội Đại Nghĩa diễn múa rối nước ở “Anh trai vượt ngàn chông gai”. Ngày xuất bản: 16/08/2026. Truy cập ngày 13/09/2026, từ https://vnexpress.net/doi-dai-nghia-dien-mua-roi-nuoc-o-anh-trai-vuot-ngan-chong-gai-5109593.html
[4] VTV (2026). Nghệ thuật múa rối nước truyền thống được tôn vinh trên sân khấu Anh trai vượt ngàn chông gai 2026. Ngày xuất bản: 16/08/2026. Truy cập ngày 13/09/2026, từ https://vtv.vn/chuong-van-hoa-duoc-trong-doi-o-anh-trai-vuot-ngan-chong-gai-tap-11-100260911234858404.htm
[5] Yeah1 (2026). Nét đẹp văn hóa truyền thống trong “Chim sáo ngày xưa”. Ngày xuất bản: 17/08/2026. Truy cập ngày 13/09/2026, từ https://yeah1.com/am-nhac/net-dep-van-hoa-truyen-thong-trong-chim-sao-ngay-xua-cp9j1j
[6] YEAH1 Music (2026). Chim Sáo Ngày Xưa – Đại Nghĩa, Nguyễn Văn Chung, Thanh Duy, BB Trần | Tiết mục nhóm ATVNCG 2026 [Video]. YouTube. Ngày xuất bản: 15/08/2026. Truy cập ngày 13/09/2026, từ https://www.youtube.com/watch?v=2p89byK07mY
