Sáng 15/9/2026, UBND phường Phú Khương, tỉnh Vĩnh Long tổ chức lễ đón nhận Bằng công nhận Cây Di sản Việt Nam đối với cây Khế và cây Thị; đồng thời công bố xác lập kỷ lục Việt Nam “Thiên niên cổ mộc” đối với cây Bạch mai cổ thụ hơn 300 tuổi tại Đình Phú Tự, Khu phố Phú Tự, phường Phú Khương.
Theo Hồ sơ đăng ký cây Di sản do cán bộ phòng Văn hóa – Xã hội phường Phú Khương thực hiện dưới sự hỗ trợ, cố vấn của Nhón Nghiên cứu cây Di sản, trường ĐH Văn hóa TP. Hồ Chí Minh: cây Thị (Diospyros malabarica (Desr.) Kostel.) và cây Khế (Averrhoa carambola L.) có tuổi đời trên 200 năm, được Hội Bảo vệ Thiên nhiên và Môi trường Việt Nam (VACNE) ra Quyết định công nhận là Cây Di sản Việt Nam theo Quyết định số 157/QĐ-HMTg ngày 4/9/2026. Đặc biệt cũng đúng dịp này, cây Bạch mai cổ thụ hơn 300 tuổi tại Đình Phú Tự đã được VACNE công nhận Cây Di sản Việt Nam từ năm 2014 được công bố xác lập kỷ lục Việt Nam “Thiên niên cổ mộc”, ghi nhận giá trị đặc biệt của một cổ mộc gắn bó lâu đời với vùng đất và cộng đồng địa phương.
Cây Bạch Mai tại Đình Phú Tự (phường Phú Khương, tỉnh Vĩnh Long) là một trong 2-3 cây Bạch Mai cổ thụ hiếm hoi còn tồn tại ở Nam Bộ nói riêng và cả nước nói chung. Theo khảo cứu của chúng tôi, cây có tuổi đời trên 300 năm, đồng thời với giai đoạn dòng lưu dân Ngũ Quảng đầu tiên khai hoang, lập ấp trên vùng đất Bến Tre xưa và Vĩnh Long ngày nay. Cây còn được biết đến với nhiều tên gọi như Mai Khê, Nam Mai, Mai Mù u, Thần mai, Danh mộc Bạch Mai, cội Bạch Mai… Bach Mai là loài cây đặc biệt, không giống với mai vàng phổ biến ở Nam Bộ. Cây không cần lẩy lá mà tự rụng lá trước khi ra hoa. Vào dịp Tết Nguyên tiêu, những chùm hoa trắng tinh với bốn cánh dày, nhụy vàng bắt đầu bung nở, tỏa hương thơm dịu ra khắp không gian Đình Phú Tự.
Mỗi dịp Tết Nguyên tiêu (rằm tháng Giêng) đến, Bạch Mai đều trổ hoa rất đẹp, người dân thường hái hoa về pha trà hoặc ủ rượu (Ảnh: Đơn vị cung cấp)
Bông Bạch Mai. Ảnh: Nhóm STT Bến Tre
Điểm đặc biệt nhất của Bạch Mai ở Đình Phú Tự nằm ở quá trình tồn tại và tái sinh tự nhiên. Thuở ban đầu, cây phát triển với một thân chính. Qua hơn ba thế kỷ, cây đã trải qua nhiều biến động của thiên nhiên và lịch sử vùng đất. Theo các tư liệu trước đây, trong trận bão lớn năm 1952, thân chính của cây bị gãy đổ và từ phần gốc cũ của cây 9 thân phụ đã mọc lên theo thời gian. Những thân này phát triển tốt, tạo nên hình dáng đặc biệt và từng được người dân địa phương liên tưởng đến hình tượng “Cửu Long” của vùng Đồng bằng sông Cửu Long. Cho đến nay, cây Bạch Mai đã phát triển gồm 10 thân phụ từ một gốc; mỗi thân hiện có chu vi từ 75cm đến 130cm cùng hàng chục thân, nhánh khác.
Sức sống bền bỉ của Bạch Mai tại Đình Phú Tự cũng được thử thách theo những năm tháng của chiến tranh, khi nơi cây cổ thụ tọa lạc là địa bàn tranh chấp và thường xuyên chịu những tác động khốc liệt của chiến sự.
Đặc biệt, theo lời kể của người dân địa phương, vào năm 1968, xung quanh Đình Phú Tự bị dội trúng 3 trái bom xăng, nhưng cây Bạch Mai chỉ bị cháy sém lá và sau đó phát triển tươi tốt hơn. Có thể thấy, giữa những biến động của thiên nhiên, giông bão và bom đạn chiến tranh, cây vẫn tiếp tục sinh trưởng một cách đáng kinh ngạc. Chính khả năng tồn tại và tái sinh ấy đã trở thành một phần giá trị biểu tượng của “Cổ thụ Bạch Mai” – nhân chứng sống của lịch sử vùng đất Phú Tự.
Không chỉ có giá trị về sinh học và lịch sử, cây Bạch Mai còn gắn bó mật thiết với đời sống văn hóa, tín ngưỡng của người dân địa phương. Từ năm 1994, tên cây được các nhà văn, nhà thơ Bến Tre đặt cho “Bạch Mai thi hội”. Năm 2000, “Bạch Mai bi ký” được dựng dưới gốc cây, ghi lại những nét khái quát về cổ thụ hơn 300 năm tuổi này. Đặc biệt, từ năm 2001, vào dịp Tết Nguyên tiêu (rằm tháng Giêng), Hội Văn học Nghệ thuật Nguyễn Đình Chiểu – nơi quy tụ những người làm công tác văn học nghệ thuật tại tỉnh Bến Tre (cũ) đã tổ chức “Ngày thơ Việt Nam” tại sân đình Phú Tự, bên gốc Bạch Mai cổ thụ.
Sự kiện này đã minh chứng từ nền tảng cây Di sản Việt Nam, cây Bạch mai được xác lập Kỷ lục Việt Nam là một kỳ tích, đây là cây Di sản Việt Nam đầu tiên ở các tỉnh Nam Bộ được xác nhận là “Thiên niên cổ mộc”.
Phát biểu tại buổi lễ, PGS.TS Phùng Chí Sỹ, Phó Chủ tịch Hội Bảo vệ Thiên nhiên và Môi trường Việt Nam, nhấn mạnh: “… công nhận cây Thị và cây Khế không chỉ có ý nghĩa trong sự nghiệp bảo tồn đa dạng sinh học, bảo vệ cảnh quan môi trường, mà còn thể hiện sự trân trọng, biết ơn đối với các thế hệ tiền nhân đã trồng, chăm sóc và gìn giữ những cây cổ thụ quý báu cho hôm nay và các thế hệ mai sau”.
Theo PGS.TS Phùng Chí Sỹ, cây cổ thụ thường gắn với những câu chuyện, ký ức và đời sống của cộng đồng. Vì vậy, khi một cây cổ thụ được công nhận là Cây Di sản Việt Nam, ý nghĩa không chỉ giới hạn ở bảo vệ một cá thể cây, mà còn góp phần gìn giữ một phần lịch sử, văn hóa và ký ức của địa phương. Đây cũng là dịp khơi dậy niềm tự hào, nâng cao trách nhiệm của cộng đồng trong bảo vệ thiên nhiên và môi trường sống.
Đặc biệt, với Đình Phú Tự, sự kiện hôm nay càng có ý nghĩa đặc biệt, PGS.TS Phùng Chí Sỹ bồi hồi nhớ lại 12 năm về trước (2014) đã về dự và trao Bằng công nhận Cây Di sản Việt Nam cho cây Bạch mai. Sau 12 năm, hôm nay PGS.TS Phùng Chí Sỹ rất vui mừng được trở lại Đình Phú Tự và tiếp tục trao Bằng công nhận cho cây Thị và cây Khế.
Điều đó cho thấy sự quan tâm của chính quyền và nhân dân địa phương đối với việc bảo tồn những cây cổ thụ gắn với lịch sử, văn hóa của quê hương. Tôi tin rằng đây sẽ là những ‘địa chỉ xanh’ có giá trị, góp phần làm đẹp cảnh quan và tạo thêm điểm nhấn cho Đình Phú Tự”, PGS.TS Phùng Chí Sỹ chia sẻ. Việc cây Bạch mai được xác lập kỷ lục Việt Nam “Thiên niên cổ mộc”, cùng với cây Thị và cây Khế được công nhận Cây Di sản Việt Nam, góp phần hình thành một quần thể cây cổ thụ có giá trị tại Đình Phú Tự. Đây không chỉ là những “chứng nhân” của lịch sử địa phương mà còn trở thành điểm đến phục vụ tham quan, giáo dục truyền thống, nghiên cứu khoa học và trải nghiệm sinh thái.
Theo Ban tổ chức, khoảng giữa thế kỷ XVIII, người dân đã đến vùng đất Phú Khương ngày nay khai phá, sinh sống và lập nghiệp. Đình Phú Tự, nơi thờ Thành hoàng bổn cảnh, được xây dựng và phong sắc vào năm 1910. Đình và cây Bạch mai cổ thụ từng được UBND tỉnh Bến Tre (cũ) công nhận là di tích lịch sử – văn hóa cấp tỉnh, thuộc loại hình kiến trúc nghệ thuật và tín ngưỡng dân gian.
Ảnh: BTC
Phía trước đình là cây Bạch mai hơn 300 tuổi; phía sau là cây Khế và cây Thị hơn 200 tuổi. Qua nhiều thế hệ, những cây cổ thụ này không chỉ góp phần tạo nên cảnh quan xanh, giá trị sinh thái cho khuôn viên đình, mà còn gắn bó mật thiết với đời sống văn hóa, lịch sử và tín ngưỡng của cộng đồng địa phương.
Ảnh: BTC
Phát biểu tại buổi lễ, ông Hồ Phước Hưng, Chủ tịch UBND phường Phú Khương nhấn mạng, địa phương luôn quan tâm đến hoạt động bảo vệ môi trường, chăm sóc cây xanh, cây cổ thụ, sự kiện tiếp tục ghi nhận cây Di sản Việt Nam và bảo tồn những cây cổ thụ tại Đình Phú Tự vượt khỏi giới hạn của công cuộc bảo tồn cảnh quan thiên nhiên, mà còn là công cuộc gìn giữ những giá trị văn hóa và ký ức cộng đồng được trao truyền qua nhiều thế hệ. Ông cũng bày tỏ lòng tri ân các bậc tiền nhân đã tạo dựng nên một quần thể cây Di sản độc đáo ở định Phú Tự, đồng thời kêu gọi bà con nhân dân trên địa bàn phường tiếp tục phát huy thành quả đạt được, xây dựng quần thể cây Di sản Việt Nam ở định Phú Tự là điểm đến hấp dẫn của Du lịch địa phương và tỉnh nhà. Chính quyền địa phương kỳ vọng giá trị của quần thể cây Di sản độc đáo ở định Phú Tự, cùng với giá trị lịch sử, văn hóa, sinh thái nhân văn của Đình Phú Tự sẽ góp phần thu hút du khách, tạo tiền đề xây dựng các tour, tuyến tham quan, qua đó đóng góp vào phát triển du lịch và kinh tế địa phương thời gian tới.
Ảnh: Nhóm STT Bến Tre
Bên lề buổi lễ, TS. Phạm Văn Luân, Trưởng nhóm Nghiên cứu Du lịch, trường ĐH Văn hóa TP. Hồ Chí Minh cũng đã thông tin về tiềm năng nghiên cứu phát triển các sản phẩm đặc biệt từ cây Bạch Mai, An Nhơm trà, TP. Hồ Chí Minh đã đưa ra ý tưởng hợp tác nghiên cứu “thương mại hóa” Trà Bạch Mai, giúp địa phương có một đặc sản quý hiếm giàu giá trị văn hóa – sức khỏe và tâm linh – tín ngường dân gian.
Một số hình ảnh bên lề sự kiện của BTC và Nhóm STT Bến Tre
