Tranh vẽ chân dung Võ Trường Toản. Nguồn: PTTH Vĩnh Long
Trong lịch sử giáo dục Việt Nam, hình tượng người thầy luôn được xem là biểu tượng của tri thức, đạo đức và trách nhiệm xã hội. Sau khi xem ký sự tài liệu về Võ Trường Toản của Đài Truyền hình Vĩnh Long – người được xem là “cụ tổ của nền giáo dục Nam Bộ”, tôi không chỉ hiểu thêm về một nhân vật lịch sử tiêu biểu mà còn có nhiều suy ngẫm sâu sắc về vai trò, giá trị của nghề giáo trong xã hội hiện đại, đặc biệt khi bản thân đang là sinh viên ngành sư phạm mầm non của Trường Cao đẳng Sư phạm Trung ương Thành phố Hồ Chí Minh.
Điều khiến tôi ấn tượng nhất từ ký sự chính là nhân cách của Võ Trường Toản. Dù có học vấn uyên thâm và được triều đình trọng dụng, ông không chọn con đường công danh mà quyết định mở trường dạy học, dành cả cuộc đời cho việc đào tạo nhân tài và giáo dục đạo lý làm người. Trong bối cảnh xã hội nhiều biến động lúc bấy giờ, Võ Trường Toản vẫn giữ vững khí tiết, đặt việc “trồng người” lên trên lợi ích cá nhân. Điều đó cho thấy giáo dục, ngay từ xưa, không đơn thuần là truyền đạt tri thức mà còn là quá trình hình thành nhân cách và nuôi dưỡng những giá trị đạo đức cho thế hệ kế tiếp.
Tượng ông Võ Trường Toản. Nguồn: PTTH Vĩnh Long
Từ góc nhìn khoa học giáo dục, tôi cho rằng tư tưởng giáo dục của Võ Trường Toản mang tính toàn diện khi chú trọng cả “dạy chữ” lẫn “dạy người”. Những học trò của ông không chỉ nổi bật bởi kiến thức mà còn được biết đến với tinh thần trách nhiệm, lòng yêu nước và đạo đức tốt đẹp. Điều này phản ánh một nguyên lý giáo dục vẫn còn nguyên giá trị đến ngày nay: người thầy không chỉ truyền đạt kiến thức mà còn có ảnh hưởng sâu sắc đến sự hình thành nhân cách, thái độ và hành vi của người học.
Tinh thần giáo dục của Võ Trường Toản vẫn được tiếp nối trong nhiều môi trường giáo dục hiện nay.Nguồn: PTTH Vĩnh Long
Giá trị ấy khiến tôi liên hệ rất nhiều đến ngành học mà bản thân đang theo đuổi. Là sinh viên sư phạm mầm non, tôi hiểu rằng giáo viên của lứa tuổi đầu đời không chỉ đơn thuần chăm sóc hay tổ chức các hoạt động học tập cho trẻ mà còn là người đặt nền móng đầu tiên cho sự phát triển nhân cách. Các nghiên cứu trong khoa học giáo dục đều cho thấy giai đoạn mầm non là “thời kỳ vàng” của sự phát triển cảm xúc, nhận thức và hành vi xã hội. Vì vậy, mỗi lời nói, hành động, thái độ hay cách ứng xử của giáo viên đều có thể tác động trực tiếp đến sự hình thành thói quen, cảm xúc và phẩm chất của trẻ nhỏ.
Thực tế cho thấy nghề giáo mầm non không chỉ đòi hỏi kiến thức chuyên môn mà còn yêu cầu sự kiên nhẫn, tinh thần trách nhiệm và tình yêu thương đặc biệt dành cho trẻ. Người giáo viên mầm non không chỉ tổ chức hoạt động học tập mà còn là người chăm sóc, hỗ trợ cảm xúc và tạo môi trường an toàn để trẻ phát triển toàn diện. Điều này có sự tương đồng nhất định với tư tưởng giáo dục của Võ Trường Toản: lấy con người làm trung tâm, lấy nhân cách làm nền tảng và xem giáo dục là một hành trình bền bỉ của sự dẫn dắt.
Sinh viên sư phạm mầm non – những người đặt nền móng đầu tiên cho sự phát triển nhân cách trẻ thơ. Nguồn: https://pin.it/4aYPYbMAH
Đặc biệt, thông qua việc học môn Phương pháp nghiên cứu khoa học, tôi nhận thấy bản thân đã có thêm nhiều kỹ năng cần thiết để tiếp cận và phân tích một tư liệu như ký sự về Võ Trường Toản một cách khoa học hơn. Nếu trước đây tôi chỉ xem phim tài liệu để tiếp nhận thông tin, thì nay tôi đã biết cách quan sát có chọn lọc, xác định những nội dung trọng tâm, phân tích nhân vật trong bối cảnh lịch sử – giáo dục cụ thể và biết liên hệ thực tiễn nghề nghiệp của bản thân. Môn học còn giúp tôi hình thành kỹ năng thu thập thông tin, phân tích – tổng hợp nội dung, tư duy phản biện, đánh giá vấn đề dưới nhiều góc độ và rút ra bài học có cơ sở khoa học thay vì chỉ cảm nhận theo cảm xúc cá nhân. Từ đó, tôi hiểu sâu sắc hơn giá trị của nghề giáo, đặc biệt là trách nhiệm của giáo viên mầm non trong việc giáo dục nhân cách cho trẻ ngay từ những năm đầu đời.
Nhìn từ ký sự về Võ Trường Toản, tôi càng nhận ra rằng giá trị cốt lõi của nghề giáo không nằm ở sự hào nhoáng bên ngoài mà ở sức ảnh hưởng âm thầm đối với nhiều thế hệ. Người thầy có thể không tạo ra những công trình vật chất lớn lao, nhưng lại góp phần hình thành nên những con người có ích cho xã hội. Đối với sinh viên sư phạm mầm non như tôi, việc học tập tinh thần tận tâm, trách nhiệm và đạo đức nghề nghiệp từ tấm gương Võ Trường Toản không chỉ là sự tiếp nối truyền thống mà còn là hành trang quan trọng cho nghề nghiệp tương lai.
Ký sự về Võ Trường Toản đã khép lại nhưng những suy ngẫm trong tôi vẫn còn tiếp tục. Hình ảnh người thầy tận tụy năm xưa giống như một lời nhắc nhở đối với những sinh viên sư phạm như tôi: muốn giáo dục tốt cho trẻ trước hết phải biết hoàn thiện bản thân, bởi giáo dục bằng nhân cách luôn là bài học có giá trị bền vững nhất.
Tài liệu tham khảo
- Nguyễn Ánh Tuyết (2019), Giáo dục học mầm non, Nhà xuất bản Đại học Sư phạm.
- Kênh YouTube , Ký sự tài liệu về Võ Trường Toản.
- Tư Liệu Lịch Sử (2022), Tiểu sử của Võ Trường Toản (1709–1792).
- Phạm Minh Hoa, Nguyễn Mạnh Tuấn, Nguyễn Hà Linh (2024), Tổng quan nghiên cứu về các nhân tố ảnh hưởng đến phát triển chuyên môn của giáo viên mầm non, Tạp chí Khoa học Giáo dục, Trường Đại học Sư phạm Hà Nội.
Lương Mẫn, K38M03