Bảo tồn và phát huy di sản: Suy ngẫm của sinh viên ngành quản lý văn hóa sau triển lãm và tọa đàm “Hiền nhân mở cõi”

Dưới góc nhìn của một sinh viên ngành Quản lý Văn hóa, sự kiện triển lãm và tọa đàm “Hiền Nhân Mở Cõi” diễn ra vào sáng ngày 24/10/2026 tại Trung tâm Lưu trữ quốc gia II (số 2 Ter Lê Duẩn, phường Sài Gòn, Thành phố Hồ Chí Minh) không chỉ đơn thuần là một hoạt động thưởng lãm nghệ thuật, mà còn là một bài học thực tiễn vô cùng đắt giá về bảo tồn, phát huy và chuyển hóa di sản văn hóa trong đời sống đương đại. Trung tâm Lưu trữ quốc gia II – nơi lưu giữ những tàng thư, tư liệu lịch sử quý giá của dân tộc – dường như trở nên sống động và gần gũi hơn bao giờ hết khi được sưởi ấm bằng âm hưởng hào hùng, da diết của tác phẩm “Đất Phương Nam” mở đầu chương trình. Những giai điệu quen thuộc ấy không chỉ là nhịp cầu âm thanh đưa người tham dự trở về với thuở ban sơ của vùng đất Nam Bộ, mà còn gợi mở một góc nhìn sâu sắc về hành trình “mở cõi” của các vị hiền nhân. Dưới góc nhìn quản lý, “mở cõi” không chỉ ngừng lại ở hành động khai phá về mặt địa lý, mở rộng bờ cõi xóm làng, mà quan trọng hơn cả, đó là quá trình kiến tạo, bồi đắp và định hình nên không gian và căn tính/hồn cốt văn hóa Nam Bộ: khoáng đạt, bao dung, kiên cường và luôn chan chứa nghĩa tình. Việc lựa chọn một tác phẩm nghệ thuật có tính biểu tượng cao để mở màn triển lãm đã thể hiện tư duy dàn dựng không gian văn hóa bài bản, biết cách chạm vào cảm xúc công chúng để từ đó dẫn dắt họ đi sâu vào những giá trị lịch sử – cốt lõi của mọi chiến lược truyền thông di sản bền vững.

Sự thành công và sức lan tỏa của sự kiện còn đến từ sự kết nối đa chiều giữa các góc nhìn tri thức, thông qua sự tham gia của bốn vị khách mời đặc biệt: Nhà báo – Tác giả Trần Hữu Phúc Tiến, Kiến trúc sư Tôn Thất Liêm, Nhiếp ảnh gia Minh Hòa và KTS. ThS. Nguyễn Trần Trọng Nghĩa. Dưới góc độ Quản lý Văn hóa, đây chính là một mô hình đối thoại liên ngành – giải pháp tối ưu để làm mới các giá trị di sản trong kỷ nguyên số. Mỗi diễn giả mang đến một mảnh ghép độc đáo để tái hiện bức tranh mở cõi toàn diện: nếu Nhà báo Trần Hữu Phúc Tiến soi rọi những tầng sâu lịch sử, tư liệu và câu chuyện nhân văn phía sau từng dấu tích; thì KTS. Tôn Thất Liêm và KTS. ThS. Nguyễn Trần Trọng Nghĩa lại giải mã hành trình ấy dưới góc độ quy hoạch, không gian kiến trúc và sự phát triển đô thị bền vững qua các thời kỳ. Trong khi đó, những góc ống kính tinh tế của Nhiếp ảnh gia Minh Hòa lại lưu giữ cái thần, cái hồn của di sản thông qua ngôn ngữ thị giác hiện đại, giúp quá khứ trở nên hữu hình và chạm tới cảm xúc của công chúng trẻ. Sự phối hợp ăn ý giữa lịch sử, kiến trúc và nghệ thuật thị giác tại tọa đàm đã minh chứng rằng: văn hóa không phải là những hiện vật “đóng khung trong tủ kính”, mà là một thực thể sống, cần được tiếp cận bằng nhiều giác quan và nhiều ngành nghề khác nhau. Nhân được những chia sẻ của các chuyên gia đầu ngành trong một không gian lưu trữ chính quy chính là bài học thực tiễn vô cùng giá trị cho sinh viên chúng em về kỹ năng tổ chức sự kiện, kết nối nguồn lực xã hội và xây dựng nội dung văn hóa hấp dẫn.

Nhìn từ bức tranh tổng thể, triển lãm “Hiền Nhân Mở Cõi” gợi mở những vấn đề có tính chiến lược cho ngành Quản lý Văn hóa trong việc định hướng phát triển du lịch di sản và giáo dục truyền thống cho thế hệ trẻ. Sự kiện tại Trung tâm Lưu trữ quốc gia II là minh chứng rõ nét không gian lưu trữ, bảo tàng hoàn toàn có thể thoát khỏi hình ảnh khô khan, trầm mặc để trở thành những điểm hẹn văn hóa đầy thu hút nếu biết kết hợp giữa yếu tố lịch sử và nghệ thuật diễn xướng, tọa đàm tương tác.

Là những người quản lý văn hóa tương lai, bạn thân mình nhận thức sâu sắc rằng công lao “mở cõi” của tiền nhân trao lại cho thế hệ hôm nay không chỉ là đất đai, sông núi, mà là một kho tàng di sản ký ức đồ sộ và không gian, hồn cốt văn hóa cần được giữ gìn và phát huy đúng đắn. Để các giá trị ấy không bị mai một trước dòng chảy đô thị hóa, công tác quản lý văn hóa đòi hỏi sự năng động, sáng tạo trong việc ứng dụng công nghệ, đa dạng hóa hình thức truyền thông và đặc biệt là biết cách kể những câu chuyện lịch sử bằng ngôn ngữ của thời đại. Buổi triển lãm đã tiếp thêm động lực và lòng tự hào dân tộc, giúp chúng em định hình rõ hơn trách nhiệm của bản thân: không chỉ là người bảo tồn ký ức của “Hiền Nhân Mở Cõi”, mà còn phải là người “mở đường” đưa những giá trị văn hóa truyền thống ấy vươn xa, hội nhập và hội tụ bền vững trong lòng đời sống xã hội hiện đại.

Yến Oanh