Nguồn: Võ Minh Viển (14/9/2026)
Thực hiện theo chương trình mục tiêu của quốc gia về xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2026 – 2030, hôm nay tại xã Bảo Thạnh, Tĩnh Vĩnh Long đã thực hiện buổi tập huấn, truyền dạy, thực hành diễn xướng dân gian “Hát sắc bùa Phú Lễ”. Chương trình được xây dựng bởi Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Tỉnh Vĩnh Long và Uỷ ban nhân dân xã Bảo Thạnh cùng phối hợp thực hiện từ ngày 14 đến ngày 17/9/2026 với mục đích chủ yếu lan tỏa và tạo độ nhận diện nhất định cho loại hình nghệ thuật trên ngoài ra còn tìm kiếm các học viên có năng khiếu, niềm đam mê, yêu thích với loại hình diễn xướng dân gian này.
Hát sắc bùa Phú Lễ
Được biết Hát Sắc bùa là một thể loại diễn xướng dân gian truyền thống đặc sắc thể hiện một tập tục chúc tụng vào dịp Tết đầu năm, phổ biến khá rộng rãi ở cả ba miền đất nước, những người Hát Sắc bùa năm mới chuẩn bị sắm đầy đủ phục trang, đờn, trống, sinh tiền …đi biểu diễn giao lưu khắp nơi trong những ngày xuân, đến hết ngày xuân mới về để lo việc đồng áng, tết sang năm lại tập họp đi Hát Sắc bùa mừng xuân. Và đối với loại hình diễn xướng Hát sắc bùa Phú Lễ đã có lịch sử hơn 200 năm cho thấy đây nét đặc thù về truyền thống về nghệ thuật tại khu vực Ba Tri, Bến Tre (cũ) nay là tỉnh Vĩnh Long
Theo bài viết Hát sắc bùa trong văn hóa Việt Nam của Phan Thị Hồng Xuân, Nguyễn Ngọc Thanh Vy có chia sẻ về nguồn gốc hát sắc bùa như sau:
Khi tìm hiểu về nguồn gốc của hát sắc bùa Phú Lễ, chúng tôi được biết loại hình này được truyền trực tiếp từ hát sắc bùa Nam Trung Bộ. Nhưng nguồn gốc sâu xa hơn của hát sắc bùa có thể bắt nguồn từ hát séc pùa của người Mường. Trong sử thi “Đẻ đất đẻ nước” (1) của người Mường có đề cập đến séc pùa (“Đẻ đất đẻ nước còn thu hút cả vốn văn hóa dân gian của dân tộc bao gồm triết lý dân gian dưới hình thức tục ngữ, ca hát dân gian, các hình thức diễn xuất có hóa trang. Lời diễn xuất là lời hát thơ với âm nhạc mang tính chất tự sự trong đó thu nhập cả những yếu tố của xường, rang, ví, xa, tành tếu (hát ru), nạc cồng trong xéc bùa…”) (2).
Cho đến hiện nay, hát séc pùa của người Mường vẫn được diễn ra vào dịp tết Nguyên Đán, được xem là phong tục truyền thống lâu đời của người Mường. Ngoài ra, theo cách phân loại tộc người dựa vào hệ ngôn ngữ, ta thấy, trong ngữ hệ Nam Á có nhóm ngôn ngữ Việt – Mường cho thấy các yếu tố ngôn ngữ, văn hoá của hai tộc người Việt và Mường rất gần nhau. Tác giả Trần Ngọc Bình có đưa ra nhận định: “Tổ tiên của người Mường có chung nguồn gốc với người Việt (Kinh), được xác định trên cơ sở ngôn ngữ giữa tiếng Việt và tiếng Mường.
Hiện nay, loại hình diễn xướng dân gian này đang dần được khôi phục tuy nhiên trước đó cũng đã từng đối mặt với nguy cơ mai một, nguyên nhân chủ yếu đến từ việc độ nhận diện thấp và hẹp chủ yếu trong khu vực Ba Tri, Bến Tre (cũ), ngoài ra còn một số hạt nhân sau như các số lượng nghệ nhân ngày càng giảm, các đội/phường hát sắc bùa cũng đang giảm dần … do đó công tác tổ chức tập huấn tập huấn truyền dạy và hướng dẫn thực hành diễn xướng dân gian “Hát sắc bùa Phú Lễ” là một trong những biện pháp được đề ra nhằm mục tiêu đẩy mạnh độ nhận diện và tạo sự thu hút đến với cộng đồng qua đó tiếp tục giữ gìn di sản dân tộc, quốc gia.
Đưa di sản tiếp cận rộng rãi hơn tới cộng đồng
Hình 2: Khai giảng lớp tập huấn truyên dạy, thực hành hát sắc bùa Phú Lễ
Nguồn: Minh Luân (14/9/2026)
Từ ngày 14 đến ngày 17/9/2026, Trung tâm Văn hóa tỉnh Vĩnh Long (trực thuộc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch) đã tổ chức lớp tập huấn truyền dạy và hướng dẫn thực hành diễn xướng dân gian “Hát sắc bùa Phú Lễ” tại Uỷ ban nhân dân xã Bảo Thạnh. Sự kiện diễn ra trong không khí sôi nổi, thu hút đông đảo các hạt nhân văn hóa cơ sở, nghệ nhân cùng lực lượng đoàn viên thanh niên trên địa bàn tham dự. Ngoài ra, còn có sự tham dự của nhiều cô/chú/bác và nhóm sinh viên trường Đại học Văn hóa TP.HCM tìm tòi đến với loại hình nghệ thuật diễn xướng này.
Nguồn: Minh Luân (14/9/2026)
Đến với lớp học, các học viên sẽ được biết rất nhiều kiến thức, được trực tiếp hướng dẫn cách sử dụng nhạc cụ, cách hát về hát sắc bùa thông qua các nghệ nhân và rất hân hạnh khi hôm nay lớp có được sự tham dự của nghệ nhân Võ Minh Viễn nguyên phó giám đốc Trung tâm Văn hóa tỉnh Vĩnh Long, anh đã chia sẻ rất nhiều kiến thức bổ ích như về nguồn gốc, nhạc cụ, cách mà một đội hát sắc bùa vận hành, … đây là những kiến thức cơ sở bổ ích giúp các học viên có được sự hiểu biết nhất định về loại hình diễn xướng hát sắc bùa Phú Lễ. Lớp học còn cung cấp tài liệu học tập đây và giấy chứng nhận sau khi hoàn thành khóa tập huấn cho các học viên sau khi khóa học kết thúc.
Nguồn: Kim Duyên (14/9/2026)
Theo chia sẻ của Nghệ nhân Võ Minh Viễn sau lớp học không quá đòi hỏi học viên sẽ trở thành những cá nhân thành thạo về loại hình nghệ thuật này mà chỉ mong mỗi học viên sẽ là một hạt nhân văn hóa lan tỏa tích cực về hát sắc bùa Phú Lễ tạo nên độ nhận diện nhất điện. Có thể thấy qua đó, lớp học sẽ đưa di sản đến gần hơn với cộng đồng tạo nên một “dòng chảy sống” giúp cho công tác bảo tồn và phát huy di sản được ổn định, phát triển mãnh mẽ hơn trong tương lai.
Gắn kết di sản với Chương trình mục tiêu quốc gia về Xây dựng Nông thôn mới
Điểm nhấn quan trọng của đợt tập huấn lần này là việc triển khai gắn liền với Chương trình mục tiêu quốc gia về xây dựng nông thôn mới năm 2026. Đây là bước đi chiến lược, thể hiện tầm nhìn toàn diện của ngành văn hóa địa phương trong việc lấy văn hóa làm nền tảng phát triển kinh tế – xã hội.
Trong Bộ tiêu chí quốc gia về xây dựng nông thôn mới, phát triển đời sống văn hóa cơ sở luôn là một trong những chỉ tiêu quan trọng nhưng đòi hỏi nhiều tính bền vững. Việc khôi phục và duy trì các đội, nhóm Hát sắc bùa Phú Lễ tại địa phương không chỉ đáp ứng trực tiếp tiêu chí về nâng cao mức hưởng thụ văn hóa của người dân, mà còn tạo dựng môi trường sinh hoạt lành mạnh, thắt chặt tình làng nghĩa xóm.
Công cuộc bảo tồn và phát huy Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia “Hát sắc bùa Phú Lễ” không chỉ đơn thuần là việc lưu giữ những trang tài liệu hay ghi âm lại những giai điệu cổ, mà cốt lõi nằm ở việc gia tăng độ nhận diện, giúp di sản thực sự “sống” và lan tỏa mạnh mẽ trong cộng đồng. Lớp tập huấn tại Vĩnh Long chính là nhịp cầu nối quan trọng, giúp nghệ thuật diễn xướng dân gian này dần tiếp cận đông đảo công chúng, đặc biệt là thế hệ trẻ – những người sẽ trực tiếp giữ lửa và lan tỏa di sản trong tương lai.
Minh Luân
CHÚ THÍCH VÀ TÀI LIỆU THAM KHẢO
[1] Đẻ đất đẻ nước (tiếng Mường: Te tấc te đác) là một bộ sử thi, tác phẩm văn học dân gian của người Mường ở Việt Nam. Đây là bộ sử thi lớn, hiện sưu tầm được 10 bản, bản trung bình 8 nghìn câu, bản dài nhất 16 nghìn câu, kể về gốc tích và công cuộc đấu tranh của người Mường ở thời đại rất xa xưa, chứa đựng những quan niệm người Mường cổ về việc hình thành trời đất, tạo lập thế giới. Tác phẩm này được bảo tồn và lưu truyền dưới hình thức truyền miệng, tập trung đầy đủ nhất dưới hình thức “mo” (hát cúng). Đẻ đất đẻ nước có giá trị về rất nhiều mặt: văn học, dân tộc học, ngôn ngữ học, nghệ thuật dân gian…Nơi phát tích của sử thi Đẻ đất đẻ nước được cho là ở xã Thiết Ống, huyện Bá Thước, tỉnh Thanh Hóa, hiện còn dấu tích ở Đồi Chu.
[2] Phan Đăng Nhật (chủ biên), Sử thi Mường (Quyển 1), NXB Khoa học Xã hội, 2013, trang 37.
[3] Hoàng Trung (09/02/2025), Rộn rã hát sắc bùa Phú Lễ, Báo Nhân Dân, link: https://nhandan.vn/ron-ra-hat-sac-bua-phu-le-post859273.html , ngày 14/9/2026.
