Trong quá trình học học phần Lý luận Văn hóa, dưới sự giảng dạy và hướng dẫn của TS. Phạm Văn Luân, tôi có dịp tìm hiểu nhiều hơn về những giá trị văn hóa, lịch sử gắn liền với quê hương mình mảnh đất Long An bây giờ đã trở thành Tây Ninh. Cũng trong những buổi học ấy, tôi được thầy giới thiệu về nhà nghiên cứu Châu Anh Phụng, người đã dành nhiều tâm huyết cho việc nghiên cứu, sưu tầm và lưu giữ các tư liệu liên quan đến Danh Nhân Nguyễn Đình Chiểu. Ban đầu, tôi chỉ nghĩ đây là cơ hội để biết thêm về một người có đóng góp cho việc bảo tồn di tích chùa Tôn Thạnh và Danh Nhân Nguyễn Đình Chiểu. Nhưng càng tìm hiểu, tôi càng nhận ra câu chuyện của bà không chỉ dừng lại ở những đóng góp cho một di tích, mà còn gắn với hành trình gìn giữ và lan tỏa những giá trị văn học, lịch sử của dân tộc.
Nguồn: Nhóm tác giả, 28/10/2026
Trước đây, khi nhắc đến Nguyễn Đình Chiểu, tôi thường nhớ đến những bài học thời phổ thông, đặc biệt là tác phẩm “Văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc”. Tôi biết ông là một nhà thơ lớn của dân tộc, là người đã để lại nhiều dấu ấn trong văn học và lịch sử Nam Bộ. Tuy nhiên, tôi chưa từng nghĩ rằng để những giá trị ấy được lưu giữ và tiếp tục nghiên cứu còn có sự đóng góp của những người dành nhiều năm tháng tìm kiếm, sưu tầm và giới thiệu tư liệu. Qua câu chuyện của bà Châu Anh Phụng, tôi hiểu thêm rằng phía sau những kiến thức chúng ta thường thấy trong sách vở còn có cả một quá trình nghiên cứu, đối chiếu và gìn giữ những tài liệu quý giá.
Điều khiến tôi ấn tượng là hoạt động nghiên cứu của bà không chỉ giới hạn trong phạm vi trong nước mà còn có sự giao lưu, trao đổi với các nhà nghiên cứu nước ngoài. Thông qua việc giới thiệu và cung cấp những tư liệu liên quan đến Nguyễn Đình Chiểu, bà góp phần giúp các nhà nghiên cứu có thêm cơ sở để tìm hiểu về cuộc đời cũng như sự nghiệp văn học của ông. Tôi cảm thấy đây là một việc làm rất đáng trân trọng. Bởi lẽ, những giá trị văn học của một danh nhân không nên chỉ được biết đến trong phạm vi một địa phương hay một quốc gia, mà cần có cơ hội được giới thiệu rộng rãi hơn. Khi những tư liệu ấy được chia sẻ và tiếp cận bởi các nhà nghiên cứu quốc tế, văn học Việt Nam cũng có thêm cơ hội được nhìn nhận và tìm hiểu từ nhiều góc độ khác nhau.
Không chỉ dành tâm huyết cho việc nghiên cứu, bà Châu Anh Phụng còn có những đóng góp cụ thể trong việc ghi nhớ và bảo tồn dấu ấn Nguyễn Đình Chiểu tại chùa Tôn Thạnh. Được biết, vào năm 1973, bà đã bỏ kinh phí xây dựng bia tưởng niệm tại chùa nhằm ghi lại dấu ấn của nhà thơ tại nơi đây. Bên cạnh đó, bà còn tích cực giới thiệu, kiến nghị để chùa Tôn Thạnh được công nhận là Di tích lịch sử – văn hóa cấp Quốc gia. Khi biết được những việc bà đã làm, tôi càng hiểu rằng một di tích có thể được gìn giữ và biết đến ngày hôm nay không chỉ nhờ những giá trị lịch sử vốn có, mà còn nhờ sự quan tâm, đóng góp và kiên trì của những người thật sự trân trọng di sản. Những việc làm ấy có thể diễn ra trong âm thầm, nhưng lại góp phần tạo nên giá trị lâu dài cho các thế hệ sau.
Đặc biệt, bà Châu Anh Phụng còn là người có đóng góp trong việc đề xuất, kết nối các họa sĩ thực hiện bức chân dung Nguyễn Đình Chiểu với hình ảnh đôi mắt mù lòa, tái hiện một phần diện mạo của cụ. Bức chân dung ấy ngày nay được nhiều người biết đến và chia sẻ rộng rãi trên mạng xã hội, góp phần giúp hình ảnh nhà thơ Nguyễn Đình Chiểu đến gần hơn với công chúng.
Không chỉ dành nhiều tâm huyết cho công tác nghiên cứu, tìm hiểu lịch sử và sưu tầm tư liệu về danh nhân văn hóa Nguyễn Đình Chiểu, bà Châu Anh Phụng còn có niềm đam mê sáng tác thơ ca. Những hiểu biết, cảm xúc và tình yêu dành cho lịch sử, văn hóa dân tộc cũng được bà gửi gắm qua các tác phẩm của mình.
Bên cạnh đó, TS.Phạm Văn Luân còn đặc biệt quan tâm đến việc quảng bá rộng rãi tác phẩm Lục Vân Tiên ra thế giới. Thầy đã phối hợp cùng các nhà nghiên cứu Hàn Quốc biên dịch và xuất bản cuốn Truyện thơ Nôm Lục Vân Tiên bản dịch song ngữ Việt–Hàn, do Nhà xuất bản Văn hóa Dân tộc phát hành năm 2022. Đây là một công trình có ý nghĩa quan trọng, giúp bạn đọc Hàn Quốc và quốc tế hiểu rõ hơn về nội dung và giá trị nghệ thuật của tác phẩm kinh điển Nguyễn Đình Chiểu, qua đó góp phần lan tỏa vẻ đẹp của di sản văn học Việt Nam đến với bạn bè năm châu.
Bên cạnh những đóng góp trong nghiên cứu, câu chuyện về cuộc sống hiện tại của bà cũng để lại trong tôi nhiều suy nghĩ. Năm nay bà đã 86 tuổi, không có người thân bên cạnh, nhưng trong cuộc sống hằng ngày luôn có cô Nguyễn Thị Kim Anh ở bên chăm sóc, lo lắng từ bữa ăn đến những sinh hoạt thường ngày.
Điều khiến tôi bất ngờ là dù đã ở độ tuổi 86, bà Châu Anh Phụng vẫn còn khá khỏe mạnh. Tôi nghĩ rằng để duy trì được sự quan tâm và nhiệt huyết với công việc nghiên cứu, sưu tầm tư liệu trong một thời gian dài như vậy, bà đã dành rất nhiều tình cảm cho những điều mình theo đuổi. Câu chuyện ấy khiến tôi thêm trân trọng bà, không chỉ bởi những đóng góp đã làm được mà còn bởi sự bền bỉ và tình yêu dành cho những giá trị lịch sử, văn hóa quê hương.
Đối với tôi, tìm hiểu về bà Châu Anh Phụng cũng là dịp để nhìn nhận rõ hơn vai trò của những con người đứng phía sau hành trình bảo tồn di sản. Trước đây, tôi biết đến Nguyễn Đình Chiểu chủ yếu qua những tác phẩm được học trong nhà trường. Nhưng qua câu chuyện của bà, tôi hiểu rằng để một danh nhân được nhiều người biết đến, để những tác phẩm và dấu ấn lịch sử của họ tiếp tục được nghiên cứu, cần có sự đóng góp của rất nhiều người. Đó có thể là những công việc không thường xuyên được nhắc tên, như tìm kiếm tài liệu, lưu giữ bản gốc, giới thiệu tư liệu hay kết nối với các nhà nghiên cứu. Tuy không phải lúc nào cũng được nhìn thấy rõ ràng, những đóng góp ấy vẫn có ý nghĩa quan trọng đối với việc gìn giữ và lan tỏa giá trị văn hóa dân tộc.
Tôi càng nhận ra rằng di sản không chỉ tồn tại trong những công trình, tấm bia tưởng niệm hay những trang sách, mà còn được tiếp nối bằng tri thức và tâm huyết của con người. Với tôi, bà Châu Anh Phụng là một trong những người đã góp phần đưa những giá trị gắn liền với Nguyễn Đình Chiểu từ phạm vi địa phương đến gần hơn với giới nghiên cứu rộng rãi, trong đó có bạn bè quốc tế. Câu chuyện về bà giúp tôi hiểu thêm rằng việc gìn giữ di sản không phải là công việc của riêng một cá nhân hay một thế hệ, mà cần được tiếp tục bằng sự quan tâm, tìm hiểu và trân trọng của những người đi sau.
Qua quá trình tìm hiểu và trải nghiệm thực tế lần này, tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành đến TS. Phạm Văn Luân, giảng viên học phần Lý luận Văn hóa, người đã tận tình giảng dạy, hướng dẫn và tạo điều kiện để chúng tôi có cơ hội tiếp cận với những giá trị văn hóa ngay trên mảnh đất quê hương mình. Đặc biệt, tôi rất cảm ơn thầy vì đã giới thiệu và kết nối để tôi có dịp biết đến nhà nghiên cứu Châu Anh Phụng. Nếu không có sự giới thiệu ấy, có lẽ tôi đã không có cơ hội tìm hiểu về những câu chuyện và đóng góp đáng quý của bà đối với di sản Nguyễn Đình Chiểu. Những điều được tiếp cận trong chuyến đi đã giúp tôi mở rộng thêm kiến thức, đồng thời có cái nhìn thực tế hơn về công việc nghiên cứu, lưu giữ và lan tỏa các giá trị văn hóa.
Tôi cũng xin gửi lời cảm ơn đặc biệt đến cô Nguyễn Thị Kim Anh, người đã dành cho chúng tôi sự tiếp đón rất nhiệt tình và chu đáo trong chuyến đi. Điều khiến tôi nhớ về cô không chỉ là sự niềm nở khi gặp gỡ mà còn là những việc làm giản dị, gần gũi. Cô đã trực tiếp chuẩn bị bữa ăn cho chúng tôi, quan tâm đến mọi người và tạo cho cả nhóm cảm giác thoải mái, thân tình như đang được đón tiếp tại chính gia đình mình. Những sự quan tâm ấy tuy không phải điều gì quá lớn lao nhưng lại khiến chuyến đi trở nên ấm áp và đáng nhớ hơn rất nhiều. Tôi thật sự quý mến sự nhiệt tình, chu đáo và tình cảm mà cô đã dành cho chúng tôi.
Một chuyến đi có thể kết thúc sau vài giờ, nhưng những câu chuyện được nghe, những con người được gặp và tình cảm nhận được đôi khi sẽ còn đọng lại rất lâu. Với tôi, chuyến đi lần này không chỉ giúp tôi hiểu thêm về Nguyễn Đình Chiểu, nhà nghiên cứu Châu Anh Phụng hay những giá trị văn hóa gắn với chùa Tôn Thạnh, mà còn giúp tôi nhận ra ý nghĩa của việc học tập thông qua trải nghiệm thực tế. Những kiến thức được tiếp cận trên giảng đường sẽ trở nên gần gũi và sâu sắc hơn khi chúng ta có cơ hội trực tiếp tìm hiểu, quan sát và lắng nghe những câu chuyện từ chính những người đang gìn giữ các giá trị ấy. Đây thực sự là một trải nghiệm đáng nhớ, giúp tôi có thêm kiến thức và tình cảm đối với những di sản văn hóa trên chính quê hương mình.
Nguyễn Phan Bảo Châu
Lớp: 25DQL
Khoa Quản lý Văn Hóa, Nghệ thuật
Trường Đại học Văn Hóa TP. Hồ Chí Minh
