Có những chuyến đi không chỉ đơn thuần là đi để biết thêm một nơi mới, mà còn là dịp để mỗi người được trở về với cội nguồn lịch sử, được chạm vào những câu chuyện thiêng liêng đã làm nên dáng hình đất nước hôm nay. Trong khuôn khổ chương trình thực tập cuối khóa tại Nhà truyền thống Kiến trúc sư Huỳnh Tấn Phát, ngày 14/5/2026, tôi đã có cơ hội tham gia chuyến khảo sát thực tế tại các địa điểm lịch sử và gặp gỡ những nhân chứng gắn liền với cuộc đời, sự nghiệp cách mạng của Kiến trúc sư Huỳnh Tấn Phát. Chuyến đi không chỉ giúp tôi bổ sung thêm tư liệu phục vụ quá trình thực tập chuyên ngành Quản lý văn hóa, mà còn mang đến nhiều trải nghiệm thực tế quý báu trong việc tìm hiểu, gìn giữ và lan tỏa các giá trị lịch sử – văn hóa dân tộc.
Chuyến hành trình gặp gỡ nhân chứng tại các địa điểm lịch sử liên quan đến cuộc đời và sự nghiệp cách mạng của cố Kiến trúc sư Huỳnh Tấn Phát càng trở nên ý nghĩa và đáng nhớ hơn khi tôi vinh dự được đồng hành cùng cô Huỳnh Xuân Thảo – đại diện gia đình cố Kiến trúc sư, TS. Phạm Văn Luân – giảng viên hướng dẫn thực tập từ Trường Đại học Văn hóa TP.HCM, cùng anh Huỳnh Tấn Lộc – nhân viên Quỹ học bổng Huỳnh Tấn Phát. Tôi cũng xin gửi lời cảm ơn chân thành đến bác Đặng, tài xế – người đã tận tình đưa đón và đồng hành cùng đoàn trong suốt chuyến đi.
Theo như kế hoạch đề ra, địa điểm đoàn chúng tôi đến đầu tiên là nhà cụ Nguyễn Thị Phí (thường gọi bà Út Phí, mẹ bác Quách Ngọc Tuấn) và khu vườn quanh nơi từng ở và hoạt động cách mạng của KTS. Huỳnh Tấn Phát hơn 60 năm trước. Đoàn chúng tôi đã đến dâng hương kính viếng các thế hệ chủ nhân của ngôi nhà đã qua đời và tìm hiểu thực tế về không gian di tích, ghi nhận tình hình lưu giữ các tài liệu hiện vật cũng nhưng lắng nghe, chia sẻ những câu chuyện liên quan đến quá trình hoạt động cách mạng của KTS. Huỳnh Tấn Phát tại vùng đất An Tây, Bến Cát, Bình Dương.
Hình 1: Gia đình bác Tuấn, chủ ngôi nhà hiện tại và đoàn. Ảnh: Huỳnh Tấn Lộc
Khoảnh khắc khi đến nơi đây, điều đầu tiên chạm vào cảm xúc của tôi chính là sự trang nghiêm và bình yên. Trước linh vị cùng những tấm bằng danh dự được treo cẩn trọng trên bức tường phủ màu thời gian, chúng tôi đã thành kính dâng hương để bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đối với các bậc tiền nhân – những người đã hy sinh tuổi trẻ, trí tuệ và cả cuộc đời mình cho độc lập dân tộc. Trong làn khói hương trầm mặc ấy, tôi chợt cảm nhận rõ hơn cái giá của hai chữ “hòa bình” – một điều tưởng chừng như hiển nhiên ở hiện tại, nhưng lại được đánh đổi bằng biết bao máu xương và nước mắt của thế hệ cha anh.
Sau lễ dâng hương, chúng tôi cùng nhau thảo luận, chia sẻ và tìm hiểu sâu hơn về bối cảnh thực tế quá trình hoạt động cách mạng của cụ Huỳnh Tấn Phát làm tư liệu cho dự án tư liệu hóa nội dung và không gian văn hóa về KTS Huỳnh Tấn Phát. Bên cạnh đó tôi có thu thập hình ảnh, video thực tế bổ sung nguồn tư liệu truyền thông cho Nhà truyền thống KTS Huỳnh Tấn Phát. Chuyến khảo sát còn hướng đến mục tiêu đề xuất các ý tưởng liên kết giữa các di tích lịch sử tại Bình Dương (cũ) với Nhà truyền thống KTS. Huỳnh Tấn Phát. Qua đó góp phần xây dựng sự kết nối xuyên suốt về hành trình hoạt động cách mạng, giúp khách tham quan hiểu rõ hơn về cuộc đời, nhân cách và những đóng góp to lớn của Kiến trúc sư Huỳnh Tấn Phát đối với đất nước.
Hình 2: Ảnh tư liệu ngôi nhà nơi diễn ra sự kiện. Ảnh: Kim Chi
Hình 3:Giấy khen ông Quách Ngọc Tuấn tặng hiện vật cho Bảo tàng Bến Tre.
Ảnh: Kim Chi
Hình 4: Đoàn tham quan trao đổi với ông Quách Ngọc Tuấn về những câu chuyện lịch sử. Ảnh: Kim Chi
Đặc biệt, cuốn sách “Nhân sĩ trí thức Sài Gòn – Gia Định đồng hành cùng dân tộc” đã giúp tôi thấu hiểu sâu sắc hơn về lý tưởng sống của tầng lớp trí thức nước nhà năm xưa. Qua từng trang sách, hình ảnh của KTS. Huỳnh Tấn Phát hiện lên không chỉ là một nhà kiến trúc tài năng kiệt xuất, mà còn là biểu tượng lớn của tinh thần cống hiến và lòng yêu nước nồng nàn. Ông đã khước từ cuộc sống vinh hoa, đủ đầy để lựa chọn con đường cách mạng gian khổ, dùng tài năng và trái tim son sắt của mình phụng sự cho tổ quốc đến tận hơi thở cuối cùng.
Hình 5: Sách Nhân sĩ trí thức Sài Gòn – Gia Định đồng hành cùng dân tộc.
Ảnh: Kim Chi
Không chỉ lưu giữ những trang sử sách, ngôi nhà này tự thân nó đã là một “chứng nhân” kiên trung qua hai cuộc kháng chiến trường kỳ của dân tộc. Trên bức tường trang trọng nơi gian phòng khách, những tấm Huy chương Kháng chiến mang tên cụ Nguyễn Thị Phí được đóng khung, gìn giữ cẩn thận như những báu vật của gia đình. Đó là Huy chương Kháng chiến hạng Nhất trong cuộc chiến chống Mỹ cứu nước, và Huy chương Kháng chiến hạng Nhì trong cuộc chiến chống thực dân Pháp xâm lược. Mỗi tấm huy chương là một lát cắt của lòng quả cảm, là minh chứng sống động cho tinh thần “giặc đến nhà đàn bà cũng đánh” trên mảnh đất Tam Giác Sắt anh hùng. Nhìn những dòng chữ trang trọng được ký bởi các vị Chủ tịch nước, chúng tôi thấu hiểu rằng: đằng sau sự bình yên của nếp nhà hôm nay là cả một đời thầm lặng hy sinh, chở che cách mạng của những người mẹ, người bà đất Thủ Nam Bộ.
Hình 6: Huy chương Kháng chiến hạng Nhất (ảnh trái) do Chủ tịch nước Trần Đức Lương và huy chương Kháng chiến hạng Nhì do Chủ tịch nước Nguyễn Minh Triết trao tặng cụ Nguyễn Thị Phí vì những thành tích xuất sắc trong cuộc kháng chiến chống Mỹ. Ảnh: Kim Chi
Bên cạnh những trang sử đầy xúc động, điều khiến hành trình này đọng lại mãi trong tâm trí chúng tôi chính là sự chân tình, hiếu khách của con người nơi đây. Bác Tuấn và gia đình – chủ nhân ngôi nhà hiện tại – đã đón tiếp chúng tôi bằng sự nhiệt thành, gần gũi và ấm áp như đón những đứa con xa trở về nhà. Từ những lời hỏi han giản dị, sự chuẩn bị chu đáo đến cách bác say sưa kể lại từng giai thoại của vùng đất này, tất cả đều toát lên nét mộc mạc, trọng nghĩa tình đặc trưng của người dân Nam Bộ. Chính sự chân thành ấy đã thổi hồn vào chuyến đi, làm cho những giá trị lịch sử khô khan trở nên sống động và ngập tràn tình yêu thương.
Hình 7: Khoảnh khắc quây quần thưởng thức những sản vật ngọt lành cùng gia đình và chia sẻ nhưng câu chuyện. Ảnh: Kim Chi
Khép lại những câu chuyện oai hùng, chúng tôi bước ra khu vườn xanh mát phía sau ngôi nhà. Mảnh đất từng oằn mình che chở cán bộ giữa mưa bom bão đạn năm xưa, nay đã thay da đổi thịt, trở thành một khoảng trời đầy sức sống với đủ loại cây trái trĩu quả của vùng đất miền Đông: từ chôm chôm, măng cụt, sầu riêng, nhãn lồng cho đến những chùm dâu đất đỏ mọng dọc thân cây. Nhìn các bác, thầy cô và anh chị vui vẻ cùng hái trái, thưởng thức vị ngọt lành của quê hương trong tiếng cười rộn rã, tôi chợt nhận ra một thông điệp sâu sắc “Sự bình yên, ngọt ngào của cuộc sống hôm nay chính là “quả ngọt” được kết tinh từ sự hy sinh thầm lặng của thế hệ đi trước.” Quá khứ anh hùng vẫn đang âm thầm mạch ngầm, nuôi dưỡng cuộc sống bình dị và xanh tươi cho hiện tại.
Địa điểm đến tiếp theo trong chuyến hành trình lần này, đoàn chúng tôi còn có dịp ghé thăm Khu di tích lịch sử cấp Quốc gia Tây Nam Bến Cát, vùng “đất thép” anh hùng từng ghi dấu nhiều chiến công oanh liệt trong hai cuộc kháng chiến. Tại đây tôi được tìm hiểu nơi KTS Huỳnh Tấn Phát từng hoạt động và trực tiếp chỉ đạo cách mạng trong thời kỳ kháng chiến. Chuyến đi này còn tạo điều kiện để tôi được tiếp cận thực tế, vận dụng kiến thức đã học vào quá trình khảo sát, nghiên cứu và thu thập tư liệu phục vụ báo cáo thực tập cuối khóa.
Hình 8: Cô Huỳnh Xuân Thảo (giữa) Sinh viên thực tập trường ĐH Văn hóa Tp.HCM (trái) và TS. Phạm Văn Luân tại cổng sau Di tích Quốc gia “Tam Giác Sắt”. Ảnh: Huỳnh Tấn Lộc
Hình 9: CôHuỳnh Xuân Thảo (giữa) Sinh viên thực tập trường ĐH Văn hóa Tp. HCM (trái) và TS. Phạm Văn Luân tại Di tích Quốc gia “Tam Giác Sắt”.
Ảnh: Huỳnh Tấn Lộc
Là một sinh viên của trường Đại học Văn hóa TP.HCM, tôi càng cảm nhận rõ hơn trách nhiệm của thế hệ trẻ trong việc gìn giữ, lan tỏa những giá trị lịch sử và truyền thống tốt đẹp của dân tộc. Chuyến đi không chỉ giúp tôi hiểu thêm về một thời kỳ hào hùng của đất nước, mà còn nhắc nhở bản thân phải sống biết ơn, học tập nghiêm túc và không ngừng cố gắng để góp phần tiếp nối những giá trị mà thế hệ cha anh đã dày công vun đắp bằng cả tuổi trẻ và sự hy sinh của mình.
Tôi nhận ra rằng giá trị của một con người không nằm ở việc mình nắm giữ bao nhiêu, mà nằm ở việc mình cống hiến được gì cho cộng đồng và quê hương đất nước. Những người đi trước đã nằm xuống để chúng tôi ngày nay được đứng lên, được học tập, được sống trong hòa bình và tự do theo đuổi ước mơ.
Tôi mong rằng bài viết nhỏ này không chỉ lưu giữ kỷ niệm đẹp của riêng mình mà còn có thể lan tỏa đến các bạn sinh viên tình yêu lịch sử, lòng biết ơn đối với thế hệ đi trước và niềm tự hào dân tộc. Đồng thời, đây cũng là lời tri ân chân thành nhất mà thế hệ trẻ chúng tôi muốn gửi đến các bác, các cô chú – những người vẫn đang âm thầm gìn giữ, chăm chút cho từng tấc đất di tích và tiếp nối ngọn lửa truyền thống rực sáng cho mai sau.
Võ Thị Kim Chi