Gắn bó với vùng đất Bình Mỹ, chứng kiến những biến đổi của cảnh quan và lưu giữ nhiều ký ức lịch sử trong thời kỳ kháng chiến, cây Gừa cổ thụ tại Vườn thiền An Nhiên vừa được Hội đồng Cây Di sản Việt Nam xét duyệt, đáp ứng đầy đủ các tiêu chí công nhận Cây Di sản Việt Nam. Đây là cây Di sản đầu tiên của xã Bình Mỹ và là cây Di sản thứ 56 của Thành phố Hồ Chí Minh (tính theo địa bàn trước khi sáp nhập).
Ngày 12/11/2026, Hội đồng Cây Di sản Việt Nam thuộc Hội Bảo vệ Thiên nhiên và Môi trường Việt Nam đã tổ chức họp, xét duyệt hồ sơ đề nghị công nhận cây Gừa tại Vườn thiền An Nhiên, ấp An Hòa, xã Bình Mỹ, Thành phố Hồ Chí Minh. Hội đồng kết luận cây Gừa đã đạt đầy đủ các tiêu chí để được công nhận là Cây Di sản Việt Nam.
Thông báo được gửi đến xã Bình Mỹ, đồng thời Hội Bảo vệ Thiên nhiên và Môi trường Việt Nam gửi lời chúc mừng đến nhóm nghiên cứu xây dựng hồ sơ, chính quyền và nhân dân địa phương. Theo quy định, địa phương và cơ sở sẽ chủ động tổ chức Lễ đón nhận Bằng công nhận cây Di sản Việt Nam; Hội Bảo vệ Thiên nhiên và Môi trường Việt Nam sẽ ban hành Quyết định, cấp Bằng công nhận và cung cấp thiết kế mẫu bia đá cây Di sản phục vụ công tác chuẩn bị Lễ đón nhận Bằng công nhận cây Di sản.
Theo hồ sơ đăng ký, cây Gừa có tên khoa học Ficus microcarpa L.f., thuộc họ Dâu tằm (Moraceae), có tuổi đời trên 100 năm. Cây có chiều cao khoảng 20 m, đường kính tán lá khoảng 10 m, bộ rễ và tán cây phát triển đặc trưng. Qua khảo sát thực địa, đối chiếu đặc điểm hình thái, tư liệu lịch sử địa phương và lời kể của các nhân chứng, đoàn khảo sát đã thống nhất xác định cây có niên đại trên một thế kỷ.
Nguồn ảnh: Nhóm NCCDS
Biên bản khảo sát và xác định tuổi cây được lập ngày 24/8/2026 tại ấp An Hòa, xã Bình Mỹ, với sự tham gia của đại diện chính quyền địa phương, các nhà nghiên cứu, chuyên gia, người dân và nhóm sinh viên nghiên cứu Cây Di sản thuộc Trường Đại học Văn hóa Thành phố Hồ Chí Minh, ĐH Osaka… Tham gia khảo sát thực địa và thẩm định kết quả đo đạc, quan sát cây Gừa có GS. Shimizu Masaaki, ThS Trương Mai Hồng, Chuyên gia cây Di sản, TS. KTS Nguyễn Anh Tuấn, Phó Bí thư Đảng ủy – Chủ tịch UBND xã Bình Mỹ; TS. Phạm Văn Luân, Trưởng nhóm nghiên cứu Du lịch, giảng viên Trường Đại học Văn hóa Thành phố Hồ Chí Minh và các thành viên nhóm nghiên cứu là sinh viên khoa Quản lý văn hóa, nghệ thuật nhà Trường.
GS. Shimizu Masaaki khảo sát cây Gừa xã Bình Mỹ, tháng 8/2026.
Nguồn ảnh: Nhóm NCCDS
Một trong những giá trị nổi bật của cây Gừa là mối liên hệ với không gian lịch sử vùng đất Bình Mỹ ven sông Sài Gòn. Theo tư liệu khảo sát và lời kể của các nhân chứng địa phương, khu vực quanh cây từng gắn với hoạt động của Trạm Quân y Gò Môn trong thời kỳ kháng chiến. Ông Ngô Thanh Cón, nguyên y sĩ quân y thuộc đơn vị Trung đội Gò Môn, cho biết trong những năm 1966–1968, nhiều bộ phận quân y từng hoạt động dưới tán cây Gừa. Tán lá rộng và rậm rạp của cây đã tạo nên một không gian che phủ tự nhiên, giúp các đơn vị hạn chế bị máy bay đối phương phát hiện.
Cây Gừa xã Bình Mỹ, tháng 8/2026. Nguồn ảnh: Nhóm NCCDS
Bên cạnh đó, qua lời kể của bà Nguyễn Thị Tấm, người sinh ra và lớn lên bên dòng kênh Sông Lu, cây Gừa đã hiện diện từ khi bà còn nhỏ, khoảng năm 1950 đã có tán lá sum suê và hình dáng của một cây cổ thụ. Trải qua hai cuộc kháng chiến cùng nhiều biến đổi của vùng đất, cây từng chịu những tác động và tổn thương, nhưng vẫn tiếp tục sinh trưởng nhờ sự gìn giữ, chăm sóc của người dân địa phương.
Không chỉ mang giá trị lịch sử, cây Gừa còn góp phần duy trì hệ sinh thái tại Vườn thiền An Nhiên. Tán cây rộng tạo nơi cư trú cho chim chóc và nhiều loài côn trùng; trái chín là nguồn thức ăn cho các loài chim, trong khi lá rụng góp phần bổ sung chất hữu cơ cho đất. Thân, cành và hệ thống rễ cũng tạo môi trường sinh trưởng cho rêu, địa y và một số loài nấm. Hiện cây vẫn phát triển xanh tốt, không ghi nhận tình trạng sâu bệnh theo hồ sơ khảo sát.
GS. Shimizu Masaaki (trái) và TS. Phạm Văn Luân bên cây Gừa xã Bình Mỹ, tháng 8/2026. Nguồn ảnh: Nhóm NCCDS
Từ năm 2013, khi Vườn thiền An Nhiên được hình thành, bà Nguyễn Thị Kim Lan cùng gia đình đã tiếp tục gìn giữ, chăm sóc cây như một phần quan trọng của cảnh quan và hệ sinh thái tự nhiên nơi đây. Qua nhiều thế hệ, cây Gừa không chỉ là một cá thể thực vật lâu năm mà còn trở thành dấu ấn trong ký ức cộng đồng, gắn với không gian sinh thái – nhân văn, tâm linh và lịch sử của vùng đất Bình Mỹ – sông Sài Gòn, nơi in dấu chân của vị tướng huyền thoại Nguyễn Bình.
Sự kiện cây Gừa xã Bình Mỹ được xét duyệt công nhận là Cây Di sản Việt Nam là kết quả đáng chúc mừng đối với chủ sở hữu, chính quyền và người dân địa phương và nhóm sinh viên xây dựng hồ sơ, dây cũng là lần đầu tiên nhóm sinh viên khoa Quản lý văn hóa, nghệ thuật, Trường Đại học Văn hóa Thành phố Hồ Chí Minh do sinh viên Trần Thanh Toàn phụ trách phối hợp địa phương xây dựng và bảo vệ thành công Hồ sơ cây Di sản. Đây cũng là dấu mốc có ý nghĩa khi cây trở thành Cây Di sản đầu tiên của xã Bình Mỹ, góp phần tôn vinh những giá trị sinh thái – nhân văn gắn bó với lịch sử đấu tranh cách mạng và đời sống văn hóa cộng đồng.
Cây Gừa xã Bình Mỹ, tháng 8/2026. Nguồn ảnh: Nhóm NCCDS
Trong thời gian tới, việc phối hợp tổ chức Lễ đón nhận Bằng công nhận cây Di sản Việt Nam, thành lập Ban quản lý và xây dựng phương án chăm sóc, bảo vệ cây Di sản đầu tiên ở Bình Mỹ và khu vực Củ Chi, (cây Di sản ở cộng đồng dân cư đầu tiên ở Thành phố Hồ Chí Minh (tính theo địa danh cũ) sau 55 cây Di sản ở Thảo Cầm Viên và 1 trường Đại học) sẽ là những việc làm rất cần thiết nhằm gìn giữ cá thể cổ thụ quý giá này. Từ một chứng nhân tự nhiên bên dòng sông Sài Gòn, cây Gừa Vườn thiền An Nhiên tiếp tục trầm tích những lớp ký ức của vùng đất Thép Củ Chi, góp phần kết nối công tác bảo tồn thiên nhiên với giáo dục lịch sử, văn hóa và phát triển du lịch sinh thái – nhân văn bền vững bên dòng sông Sài Gòn huyền thoại.
Chuyên gia trong và ngoài nước và sinh viên trường ĐH Văn hóa TP. HCM bên cây Gừa, tháng 8/2026. Nguồn ảnh: Nhóm NCCDS
(Bảo Ngọc, STT)
