Không chỉ là một chương trình thưởng thức nghệ thuật, “Rối Mơ” tại Nhà hát Đó (Nha Trang) còn gợi mở nhiều vấn đề về sự kế thừa, sáng tạo và biến đổi của văn hóa trong đời sống hiện đại. Qua cách những chất liệu nghệ thuật dân gian được chuyển tải bằng ngôn ngữ biểu diễn đương đại, chương trình trở thành một trường hợp thực tiễn giúp sinh viên tiếp cận các vấn đề của môn Lý luận văn hóa, từ sự tồn tại của các giá trị truyền thống đến khả năng thích ứng của văn hóa trước những thay đổi của xã hội.
Nguồn: Trần Quang Lộc (10/2026)
Vào giữa tháng 10 vừa qua, em có dịp cùng gia đình du lịch tại thành phố biển Nha Trang. Nếu trước đây, những chuyến du lịch chủ yếu mang đến cơ hội nghỉ ngơi, vui chơi và khám phá cảnh quan, thì sau quá trình học tập môn Lý luận văn hóa, em dần hình thành ý thức tìm hiểu những giá trị văn hóa đặc trưng của mỗi vùng đất. Từ kiến trúc, nghệ thuật đến phong tục và đời sống cộng đồng, mỗi điểm đến đều chứa đựng những câu chuyện văn hóa riêng cần được khám phá. Thay vì chỉ dừng lại ở việc tham quan, em mong muốn chủ động quan sát và tìm hiểu sâu hơn về những giá trị hiện diện trong không gian mình trải nghiệm. Trong hành trình lần này, thưởng thức chương trình nghệ thuật “Rối Mơ” tại Nhà hát Đó đã trở thành cơ hội để em tiếp cận nghệ thuật truyền thống qua ngôn ngữ biểu diễn đương đại, đồng thời vận dụng kiến thức đã học để nhìn nhận mối quan hệ giữa văn hóa truyền thống và đời sống hiện đại.
Khi nghệ thuật truyền thống bước ra khỏi trang sách
Trong quá trình học tập môn Lý luận văn hóa, tiếp cận các hiện tượng văn hóa trong đời sống thực tế giúp người học nhận diện rõ hơn cách văn hóa được hình thành, lưu truyền và biểu đạt qua những hoạt động cụ thể. Nếu kiến thức lý luận cung cấp cơ sở để tìm hiểu bản chất và quy luật vận động của văn hóa, thì trải nghiệm tại không gian biểu diễn giúp sinh viên quan sát cách các giá trị ấy hiện diện trong đời sống đương đại.
Tại Nhà hát Đó ở Nha Trang, chương trình nghệ thuật “Rối Mơ” (Life Puppets) là một trường hợp đáng chú ý. Dựa trên nền tảng nghệ thuật múa rối Việt Nam, vở diễn kết hợp nhiều hình thức biểu đạt như rối nước, rối dây, rối bóng, rối cạn, múa đương đại và âm nhạc từ các nhạc cụ truyền thống. Những chất liệu vốn gắn với đời sống văn hóa dân gian được đặt trong một không gian trình diễn mới, tạo điều kiện để khán giả tiếp cận nghệ thuật truyền thống bằng trải nghiệm trực quan.
Nguồn: Internet
Đối với sinh viên Trường Đại học Văn hóa Thành phố Hồ Chí Minh, việc tìm hiểu một chương trình như “Rối Mơ” không chỉ mở rộng hiểu biết về một loại hình nghệ thuật mà còn tạo cơ hội liên hệ kiến thức lý luận với thực tiễn. Từ đó, người học có thể đặt câu hỏi về cách các giá trị văn hóa được chuyển giao giữa các thế hệ, vai trò của sáng tạo trong quá trình kế thừa di sản và những điều kiện giúp văn hóa tiếp tục hiện diện trong xã hội hiện đại.
“Rối Mơ” – cuộc gặp gỡ giữa di sản và sáng tạo đương đại
Một trong những điểm đáng chú ý của “Rối Mơ” (Life Puppets) là cách khai thác nghệ thuật múa rối vượt ra ngoài hình thức biểu diễn quen thuộc, biến những con rối thành chủ thể kể chuyện và biểu đạt cảm xúc. Được xây dựng trên nền tảng cách tân nghệ thuật múa rối nước Việt Nam, chương trình kết hợp nhiều loại hình như rối nước, rối dây, rối bóng, rối que, rối cạn, rối Tangram cùng hoạt hình và múa đương đại. Không gian trình diễn được mở rộng qua các khu vực trên không, dưới nước, trên cạn và không gian dành cho rối hoạt hình, tạo nên sự đa dạng trong cách thể hiện câu chuyện bằng hình ảnh và chuyển động.
Nguồn: Internet
Điểm nổi bật của chương trình nằm ở cách kết hợp chất liệu dân gian với kỹ thuật sân khấu hiện đại. Những mảnh ghép hình học trong rối dây Tangram được sử dụng để tạo hình 12 con giáp, trong khi công nghệ ghi nhận chuyển động kết hợp với rối bóng và múa đương đại, mở rộng khả năng biểu đạt trên sân khấu. Âm nhạc cũng là một điểm nhấn với sự tham gia của SeaSoul – dàn nhạc dân tộc bản địa Việt Nam hướng đến chất lượng và thẩm mỹ âm nhạc mang tầm quốc tế. Toàn bộ phần âm nhạc trong chương trình “Rối mơ” được làm mới và biểu diễn trực tiếp, với những nhạc cụ như đàn môi, kèn lá, đàn tính, đàn goong, cồng chiêng, trống baranưng và trống gineng. Sự hòa quyện giữa những thanh âm truyền thống cùng cách phối khí và trình diễn đương đại góp phần tạo nên không gian âm nhạc giàu sắc thái, cảm xúc, đồng thời làm nổi bật bản sắc văn hóa bản địa trong tổng thể tác phẩm. Thay vì chỉ tái hiện những hình thức biểu diễn quen thuộc, “Rối Mơ” đặt các chất liệu truyền thống trong một cấu trúc trình diễn mới, nơi chuyển động của con rối, diễn viên, âm thanh và hiệu ứng sân khấu cùng tham gia kể chuyện.
Nguồn: Trần Huỳnh Thảo Uyên (10/2026)
Sự kết hợp giữa nghệ thuật rối, âm nhạc bản địa và công nghệ sân khấu cũng đặt ra vấn đề về cách đổi mới hình thức biểu đạt mà vẫn gìn giữ những giá trị làm nên bản sắc truyền thống. Với “Rối Mơ”, truyền thống không chỉ là chất liệu được bảo tồn mà còn trở thành nguồn cảm hứng cho sáng tạo. Đối với sinh viên, việc trực tiếp thưởng thức chương trình mở ra cơ hội nhận diện cách các yếu tố văn hóa được chuyển hóa thành sản phẩm nghệ thuật đương đại, đồng thời hiểu rõ hơn mối liên hệ giữa sáng tạo, bảo tồn di sản và phát triển công nghiệp văn hóa.
Dưới góc nhìn văn hóa, có thể xem đây là biểu hiện của quá trình kế thừa có chọn lọc: những chất liệu được tích lũy trong đời sống văn hóa tiếp tục được sử dụng, nhưng cách tổ chức và biểu đạt được điều chỉnh theo điều kiện sáng tạo mới. Tuy nhiên, sự đổi mới chỉ thực sự có ý nghĩa khi mối liên hệ với nguồn gốc văn hóa vẫn được nhận diện, giúp công chúng hiểu được những giá trị nằm phía sau hình thức trình diễn.
Từ hình tượng dân gian đến khả năng diễn giải đời sống đương đại
Văn hóa không chỉ được thể hiện qua những hình thức vật chất mà còn chứa đựng các quan niệm, biểu tượng và cách con người lý giải thế giới. Trong “Rối Mơ”, giấc mơ của chú Tễu về thế giới 12 con giáp trở thành nền tảng để xây dựng câu chuyện sân khấu. Đây là những hình tượng quen thuộc trong văn hóa phương Đông, gắn với hệ thống quan niệm dân gian và cách con người nhìn nhận các mối quan hệ trong đời sống.
Nguồn: Trần Quang Lộc (10/2026)
Thông qua cá tính và sự tương tác giữa các nhân vật, chương trình gợi nhắc những quan niệm như “tam hợp”, “tứ hành xung”, đồng thời khai thác các chủ đề về tình yêu, khát vọng và quan hệ giữa con người với nhau. Những hình tượng truyền thống nhờ đó không chỉ mang ý nghĩa nhận diện văn hóa mà còn trở thành phương tiện để khán giả liên hệ với những trải nghiệm của đời sống hiện tại.
Đáng chú ý, tác phẩm sử dụng hình ảnh, chuyển động và âm nhạc để truyền tải nội dung thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào lời thoại. Cách biểu đạt này mở ra nhiều khả năng tiếp nhận, bởi mỗi khán giả có thể diễn giải câu chuyện dựa trên vốn hiểu biết và trải nghiệm riêng. Từ đó, chương trình gợi ra một vấn đề trong nghiên cứu văn hóa: ý nghĩa của một biểu tượng không chỉ nằm ở nguồn gốc hình thành mà còn được tiếp tục kiến tạo thông qua quá trình con người tiếp nhận và diễn giải nó trong những bối cảnh khác nhau.
Tinh thần kết nối giữa văn hóa bản địa và sáng tạo hiện đại còn thể hiện qua kiến trúc Nhà hát Đó, với cảm hứng từ chiếc đó – dụng cụ đánh bắt thủy sản gắn với đời sống dân gian Việt Nam. Hình ảnh quen thuộc của sinh hoạt truyền thống được chuyển hóa thành ý tưởng thiết kế cho một công trình nghệ thuật hiện đại. Trường hợp này cho thấy các yếu tố văn hóa có thể tiếp tục hiện diện trong đời sống thông qua nhiều hình thức sáng tạo, từ nghệ thuật biểu diễn đến kiến trúc và không gian công cộng.
Nguồn: Internet
Bảo tồn văn hóa trong quá trình vận động và biến đổi
Sự xuất hiện của những chương trình như “Rối Mơ” đặt ra câu hỏi về cách bảo tồn văn hóa trong bối cảnh xã hội liên tục thay đổi. Nếu chỉ xem bảo tồn là giữ nguyên hình thức biểu đạt, nghệ thuật truyền thống có thể gặp khó khăn trong việc mở rộng khả năng tiếp cận công chúng. Ngược lại, nếu quá chú trọng đổi mới và hiệu ứng trình diễn mà xem nhẹ nguồn gốc, ý nghĩa của chất liệu dân gian, những yếu tố làm nên bản sắc văn hóa có nguy cơ bị mờ nhạt.
Vì vậy, bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa cần được nhìn nhận trong mối quan hệ giữa kế thừa và sáng tạo. Những hình thức thể hiện mới có thể tạo thêm cơ hội giúp công chúng tiếp cận di sản, nhưng cần đi cùng sự hiểu biết về bối cảnh hình thành, ý nghĩa biểu tượng và vai trò của cộng đồng đã lưu truyền các giá trị ấy. Đây không phải sự lựa chọn giữa truyền thống và hiện đại, mà là quá trình tìm kiếm phương thức để các giá trị văn hóa tiếp tục có ý nghĩa trong những điều kiện xã hội mới.
Từ góc nhìn này, “Rối Mơ” không chỉ là một sản phẩm biểu diễn kết hợp nhiều loại hình nghệ thuật mà còn gợi mở cách văn hóa vận động thông qua hoạt động sáng tạo. Giá trị của chương trình có thể được xem xét không chỉ ở hiệu quả trình diễn mà còn ở khả năng giúp công chúng nhận diện những chất liệu văn hóa quen thuộc trong một hình thức biểu đạt mới.
Nguồn: Trần Huỳnh Thảo Uyên (10/2026)
“Rối Mơ” – tiềm năng phát triển và những vấn đề đặt ra trong tiếp cận công chúng
Bên cạnh giá trị nghệ thuật và văn hóa, “Rối Mơ” còn cho thấy sự đầu tư đáng chú ý trong quá trình tổ chức một sản phẩm biểu diễn phục vụ công chúng. Quy mô sân khấu, sự kết hợp giữa nhiều loại hình múa rối, âm nhạc dân tộc và công nghệ trình diễn góp phần tạo nên trải nghiệm thưởng thức có tính tổng thể. Không gian kiến trúc đặc trưng của Nhà hát Đó cũng tạo dấu ấn riêng, giúp chuyến tham quan không chỉ giới hạn trong việc xem biểu diễn mà còn mở rộng sang khám phá một công trình văn hóa mang tính biểu tượng của địa phương. Từ trải nghiệm cá nhân, em nhận thấy chương trình có tiềm năng thu hút những khán giả chưa có nhiều cơ hội tiếp xúc với nghệ thuật truyền thống, đặc biệt là giới trẻ.
Nguồn: Trần Quang Lộc (10/2026)
Tuy nhiên, để chương trình tiếp cận rộng rãi hơn, một số vấn đề cũng cần được cân nhắc. Mức giá vé tương đối cao có thể trở thành rào cản đối với học sinh, sinh viên và những nhóm khán giả chưa có điều kiện chi trả nhiều cho hoạt động thưởng thức nghệ thuật. Vì vậy, chương trình có thể xem xét triển khai chính sách ưu đãi dành cho học sinh, sinh viên hoặc các đoàn tham quan học tập, qua đó mở rộng cơ hội tiếp cận nghệ thuật truyền thống cho người trẻ. Bên cạnh đó, việc hạn chế quay phim, chụp ảnh trong quá trình biểu diễn, dù có thể xuất phát từ yêu cầu bảo vệ trải nghiệm thưởng thức và quyền lợi của đơn vị tổ chức, cũng khiến khán giả gặp khó khăn khi chia sẻ trải nghiệm cá nhân trên các nền tảng số. Đơn vị có thể cân nhắc xây dựng những khu vực chụp ảnh phù hợp, cung cấp hình ảnh và video chính thức hoặc phát triển các nội dung hậu trường để hỗ trợ hoạt động truyền thông mà vẫn bảo đảm những quy định của chương trình.
Nguồn: Internet
Ngoài ra, việc nghiên cứu mở rộng các tour trải nghiệm và hợp tác biểu diễn tại những thành phố khác cũng là một hướng phát triển đáng cân nhắc. Các chương trình kết nối với trường học, trường đại học và đơn vị lữ hành có thể tạo điều kiện để nhiều đối tượng công chúng tiếp cận “Rối Mơ” hơn. Đối với một sản phẩm khai thác chất liệu nghệ thuật truyền thống, mở rộng khả năng tiếp cận không chỉ có ý nghĩa phát triển thị trường mà còn góp phần đưa giá trị văn hóa đến gần hơn với đời sống đương đại.
Từ trải nghiệm thực tế đến động lực học tập và tiếp cận nghệ thuật truyền thống
Đối với sinh viên, đặc biệt là những người theo học lĩnh vực văn hóa và nghệ thuật, trải nghiệm trực tiếp tại không gian biểu diễn là cơ hội để vận dụng kiến thức lý luận vào quan sát và phân tích thực tiễn. Qua chương trình “Rối Mơ”, người học có thể nhận diện mối quan hệ giữa biểu tượng văn hóa, hình thức nghệ thuật, hoạt động sáng tạo và quá trình tiếp nhận của công chúng, từ đó hiểu rõ hơn cách các giá trị truyền thống được kế thừa và tiếp tục phát huy trong đời sống đương đại.
Trải nghiệm thưởng thức “Rối Mơ” tại Nhà hát Đó giúp em có thêm góc nhìn trực quan về cách những giá trị văn hóa truyền thống được kế thừa và phát triển trong đời sống hiện đại. Nếu trước đây, nghệ thuật truyền thống đôi khi chỉ được tiếp cận thông qua kiến thức trên giảng đường hoặc các tư liệu học tập, thì lần trải nghiệm này giúp em cảm nhận rõ hơn sức hấp dẫn của nghệ thuật khi được trực tiếp thể hiện bằng hình ảnh, âm thanh, chuyển động và không gian trình diễn. Điều đó khơi gợi trong em sự hứng thú đối với việc tìm hiểu, thưởng thức và nghiên cứu các loại hình nghệ thuật truyền thống, đồng thời giúp em nhận thức rõ hơn vai trò của sáng tạo trong việc đưa di sản đến gần với công chúng, đặc biệt là thế hệ trẻ.
Từ trải nghiệm cá nhân, em mong muốn hoạt động học tập thực tế của Trường Đại học Văn hóa TP.HCM sẽ tiếp tục được mở rộng về phạm vi địa lý và loại hình trải nghiệm. Bên cạnh những chuyến đi đến các địa phương lân cận Thành phố Hồ Chí Minh, khu vực miền Tây Nam Bộ, nhà trường có thể nghiên cứu tổ chức thêm các hành trình đến những địa phương khác, nơi sinh viên có cơ hội tiếp xúc với các loại hình nghệ thuật, di sản, kiến trúc và thực hành văn hóa đặc trưng. Những chuyến đi như vậy không chỉ làm phong phú trải nghiệm học tập mà còn giúp sinh viên ngành Quản lý văn hóa, nghệ thuật rèn luyện khả năng quan sát, phân tích và vận dụng kiến thức vào thực tiễn, từ đó hình thành tư duy nghề nghiệp gắn với công tác bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa.
Em xin gửi lời cảm ơn đến Ban Tổ chức đã tạo điều kiện để sinh viên có cơ hội tiếp cận một chương trình nghệ thuật giàu tính sáng tạo; đồng thời trân trọng cảm ơn các anh chị nghệ sĩ đã dành tâm huyết trong quá trình xây dựng và biểu diễn “Rối Mơ”. Sự đầu tư nghiêm túc cùng nỗ lực kết nối nghệ thuật truyền thống với ngôn ngữ biểu diễn đương đại đã đem đến cho em một trải nghiệm ý nghĩa, không chỉ trong hành trình khám phá Nha Trang mà còn trong quá trình học tập và hoàn thiện nhận thức về văn hóa. Từ chuyến đi này, em hiểu rằng tìm hiểu văn hóa không nhất thiết phải bắt đầu từ những nghiên cứu lớn lao, mà có thể khởi nguồn từ chính thái độ chủ động quan sát, trải nghiệm và đặt câu hỏi về những giá trị hiện diện quanh mình. Đó cũng là hành trang cần thiết để em tiếp tục học tập, nuôi dưỡng sự quan tâm đối với nghệ thuật truyền thống và hướng đến việc góp phần đưa các giá trị văn hóa đến gần hơn với cộng đồng.
Sinh viên Trần Huỳnh Thảo Uyên
Khoa Quản lý văn hóa, nghệ thuật
Trường Đại học Văn hóa TP.HCM
TÀI LIỆU THAM KHẢO
Giang Châu. (19/08/2024). Vở diễn Rối Mơ: Khi tinh hoa rối Việt lên ngôi. Thời báo VTV (trang online). Truy cập: 21/10/2026 https://vtv.vn/doi-song/vo-dien-roi-mo-khi-tinh-hoa-roi-viet-len-ngoi-20240819152936793.htm
Hương Hoài. (13/04/2023). Ấn tượng với nhà hát Đó và show diễn đầu tiên. Báo Tuổi trẻ (trang online). Truy cập: 21/10/2026 https://tuoitre.vn/an-tuong-voi-nha-hat-do-va-show-dien-dau-tien-20230413093614511.htm
Vega Entertainment. (2023). Trang chủ Đó theatre. https://dotheatre.vn/
