Một ngày tìm về làng bánh tráng Phú Hòa Đông và những điều động lại sau chuyến đi

Từ một món ăn quen thuộc, chuyến đi đến Phú Hòa Đông trong khuôn khổ học phần Phát triển đời sống văn hóa cộng đồng đã khiến tôi nhìn nghề làm bánh tráng bằng một cách khác. Trước chuyến đi, tôi chỉ nghĩ bánh tráng là một món ăn quen thuộc và những công đoạn làm ra nó chắc cũng không quá phức tạp. Nhưng khi trực tiếp đứng trước bếp tráng bánh, quan sát cách làm và thử một số công đoạn, tôi mới nhận ra phía sau một chiếc bánh mỏng tưởng như đơn giản lại là cả sự khéo léo, kiên nhẫn và kinh nghiệm của người làm nghề.

Nhóm tôi gồm năm thành viên và xuất phát từ rất sớm. Khoảng 5 giờ 30 sáng, chúng tôi bắt đầu di chuyển bằng xe máy. Ban đầu, chuyến đi được dự kiến trong hai ngày một đêm, nhưng sau đó nhóm hoàn thành công việc sớm hơn và trở về ngay trong buổi tối. Khi đến Phú Hòa Đông, chúng tôi có dịp gặp ba sinh viên đến từ Trường Đại học Thủ Dầu Một. Các bạn cũng có mặt tại đây để tham quan và trải nghiệm nghề làm bánh tráng, được gia đình cô Hồ Thị Châu tạo điều kiện đón tiếp cùng với nhóm chúng tôi. Vì vậy, ba bạn cũng xuất hiện trong một số hình ảnh trong quá trình trải nghiệm tại gia đình cô.

Khi tìm hiểu thực tế, chúng tôi được biết thời điểm đó trời mưa khá thường xuyên nên việc làm bánh và phơi bánh gặp nhiều bất tiện. Vì bánh sau khi tráng cần được phơi để khô nên chúng tôi không có cơ hội quan sát trọn vẹn công đoạn này. Tuy vậy, may mắn là tại nhà cô Hồ Thị Châu đang có sự chuẩn bị để đón khách trải nghiệm, nên tôi vẫn có dịp quan sát và trực tiếp tham gia một số công đoạn của nghề.

Bước vào không gian làm bánh của gia đình cô Hồ Thị Châu, tôi cảm nhận khá rõ đây không phải là một cơ sở sản xuất lớn hay một nơi được thiết kế riêng để phục vụ tham quan, mà vẫn mang dáng dấp của một không gian gia đình. Các công đoạn làm bánh được thực hiện trong khu vực làm nghề của gia đình, với những dụng cụ quen thuộc phục vụ cho việc chuẩn bị nguyên liệu và tráng bánh. Không gian khá đơn giản, gần gũi và mang rõ nét của một gia đình đã gắn bó với nghề trong thời gian dài. Tôi ấn tượng về nghề làm bánh tráng ở đây vẫn hiện diện ngay trong đời sống hằng ngày, chứ không phải chỉ được giới thiệu như một hoạt động dành cho khách tham quan. Đứng trong không gian ấy, tôi có cảm giác mình đang nhìn thấy một phần cuộc sống thật của những người làm nghề. Từ những dụng cụ, bếp tráng bánh cho đến cách mọi người chuẩn bị cho công việc, tất cả đều khiến tôi hình dung rõ hơn về quá trình duy trì một nghề truyền thống qua nhiều năm.

Điều làm tôi thấy khá thú vị trong chuyến đi là cảm giác được trực tiếp trải nghiệm công việc của người làm bánh. Tôi được tự tay xay gạo, xay bột và thử tráng bánh. Ban đầu tôi nghĩ những công đoạn này có vẻ khá đơn giản, nhưng khi tự mình làm mới thấy không hề nhẹ nhàng. Đặc biệt, việc xay bột cần dùng khá nhiều sức và phải kiên trì mới có thể thực hiện được. Qua trải nghiệm đó, tôi mới hiểu rằng để làm ra một chiếc bánh tráng không chỉ cần nguyên liệu mà còn cần sức lực, sự khéo léo và kinh nghiệm của người làm nghề. Đối với tôi, được tự tay xay bột là một trong những trải nghiệm đáng nhớ nhất của chuyến đi, vì lần đầu tiên tôi được trực tiếp thử một công việc mà trước đây mình chỉ nhìn thấy qua hình ảnh hoặc nghe kể.

Trong những công đoạn được quan sát, tôi ấn tượng nhất với công đoạn tráng bánh. Nhìn cô thực hiện, tôi mới thấy để tạo ra một chiếc bánh tráng mỏng và đều không hề đơn giản. Chỉ cần thao tác chưa quen, phần bột có thể bị dồn lại ở giữa, khiến lớp bánh không đều hoặc dễ bị rách. Điều làm tôi bất ngờ là dù được thực hiện hoàn toàn bằng phương pháp thủ công, những chiếc bánh sau khi tráng vẫn khá đều và đẹp. Các thao tác của cô diễn ra nhanh, liên tục và rất thuần thục, cho thấy kinh nghiệm của người làm nghề được tích lũy qua nhiều năm. Qua đó, tôi càng hiểu hơn rằng phía sau một chiếc bánh tráng quen thuộc là sự khéo léo, kiên nhẫn và kỹ năng mà nếu chỉ nhìn thành phẩm thì rất khó nhận ra.

Từ những gì trực tiếp quan sát và trải nghiệm tại gia đình cô Châu, tôi bắt đầu tò mò hơn về nghề và những giá trị đã giúp nghề được duy trì đến ngày nay. Sau chuyến đi, tôi tìm hiểu thêm về nghề và biết rằng nghề làm bánh tráng ở Phú Hòa Đông đã tồn tại hơn 80 năm, được duy trì qua nhiều thế hệ. [1] Điều này khiến tôi càng hiểu hơn vì sao những người làm nghề lại có sự gắn bó với công việc của mình. Trong gia đình cô Châu, các thành viên cùng hỗ trợ nhau, mỗi người đảm nhận một công việc khác nhau. Nghề không chỉ tạo ra sản phẩm để bán mà còn gắn với sinh hoạt của gia đình và trở thành một phần quen thuộc trong cuộc sống hằng ngày.

Tôi cũng ấn tượng với câu chuyện về việc truyền nghề. Những người con của cô hiện vẫn còn nhỏ nhưng cũng đã biết đến công việc của gia đình và từng nói vui rằng sau này sẽ tiếp tục làm nghề. Cô không ép các con phải theo nghề, vì mỗi người sau này có thể lựa chọn một hướng đi khác. Với tôi, cách nghĩ đó khá thực tế: giữ nghề không nhất thiết là bắt buộc một thế hệ nào đó phải tiếp nối, mà quan trọng hơn là nghề vẫn còn người muốn làm, muốn học và thấy được giá trị của nó. Trước khi rời Phú Hòa Đông, tôi cùng các thành viên trong nhóm chụp một tấm ảnh lưu niệm với cô nghệ nhân, như một cách ghi lại kỷ niệm về buổi trải nghiệm đặc biệt này.

ngày 22/09/2026 (Nguồn ảnh: Trần Đức Huy)

Qua chuyến đi thực tế, những kiến thức đã được học trong môn Phát triển đời sống văn hóa cộng đồng trở nên gần gũi và dễ hiểu hơn đối với tôi. Trước đây, khi tìm hiểu về nghề truyền thống, di sản văn hóa và đời sống văn hóa cộng đồng, tôi chủ yếu tiếp cận qua bài giảng và tài liệu. Nhưng khi trực tiếp đến Phú Hòa Đông, tôi nhận ra nghề bánh tráng không chỉ là một hoạt động sản xuất tạo ra sản phẩm, mà còn gắn với đời sống của người dân, sự phối hợp giữa các thành viên trong gia đình và quá trình truyền lại tri thức, kỹ năng từ thế hệ này sang thế hệ khác. Từ đó, tôi hiểu rõ hơn mối liên hệ giữa việc bảo tồn nghề truyền thống với việc duy trì đời sống văn hóa cộng đồng. Việc bảo tồn không chỉ là giữ lại cách làm bánh, mà còn cần quan tâm đến người làm nghề, không gian làm nghề, sự truyền nghề và khả năng phát huy những giá trị đó trong đời sống hiện nay.

Từ những gì quan sát được, tôi nhận ra nghề truyền thống cũng đang thay đổi theo thời gian. Một số hộ đã sử dụng máy móc để hỗ trợ sản xuất, trong khi gia đình cô Châu vẫn giữ cách làm thủ công. Bên cạnh bánh tráng truyền thống, sản phẩm cũng được đa dạng hơn để phù hợp với khách tham quan và người trẻ. Theo thông tin VOV Giao thông ghi nhận, nghề bánh tráng Phú Hòa Đông không chỉ được duy trì như một sinh kế mà còn gắn với ký ức và đời sống văn hóa của địa phương. [1] Với tôi, việc giữ nghề vì thế không có nghĩa là giữ nguyên mọi thứ như trước, mà có thể vừa giữ cách làm và giá trị cốt lõi, vừa tìm cách để nghề thích nghi với cuộc sống hiện nay.

Trong hành trình, nhóm tôi còn ghé Địa đạo Củ Chi. Tại đây, tôi có dịp nhìn thấy hoạt động tráng bánh được thực hiện trong không gian phục vụ khách tham quan. [2] Việc được nhìn công đoạn này ở hai không gian khác nhau giúp tôi cảm nhận rõ hơn sự khác biệt giữa việc làm bánh trong đời sống hằng ngày của người dân và việc giới thiệu nghề cho khách du lịch. Chuyến ghé thăm này cũng làm cho hành trình của tôi không chỉ dừng lại ở việc xem một nghề được thực hiện như thế nào, mà còn khiến tôi nghĩ đến cách một nghề truyền thống có thể được giới thiệu để nhiều người biết hơn.

Từ góc nhìn của môn học, tôi cũng nhận ra việc phát huy nghề truyền thống cần gắn với sự tham gia của cộng đồng chứ không chỉ dừng lại ở việc giới thiệu sản phẩm cho khách du lịch. Việc kết hợp giữa bảo tồn nghề, hoạt động trải nghiệm và du lịch nếu được thực hiện phù hợp có thể giúp nhiều người biết đến nghề hơn, đồng thời tạo thêm cơ hội để người dân tham gia và duy trì nghề. Qua việc quan sát nghề bánh tráng tại Phú Hòa Đông và hoạt động tráng bánh tại Địa đạo Củ Chi, tôi hiểu hơn rằng phát triển đời sống văn hóa cộng đồng cần có sự cân bằng giữa bảo tồn những giá trị vốn có và tìm cách phát huy chúng trong điều kiện hiện nay.

Điều tôi mang về sau chuyến đi không chỉ là những bức ảnh hay những thông tin phục vụ cho bài học. Trước chuyến đi, tôi chưa từng nghĩ một nghề làm bánh tráng lại có lịch sử lâu đời và đòi hỏi nhiều kỹ năng đến như vậy. Được trực tiếp trải nghiệm khiến tôi hiểu rằng có những giá trị chỉ thật sự cảm nhận được khi mình tự mình quan sát và làm thử. Đối với tôi, đó giống như một khoản “học phí” đáng nhớ của việc học ngoài lớp học.

Tôi nghĩ nếu một ngày nghề bánh tráng không còn được tiếp nối thì điều mất đi không chỉ là một cách làm ra sản phẩm, mà còn là một phần ký ức, kinh nghiệm và đời sống của những người đã gắn bó với nghề qua nhiều thế hệ. Vì vậy, tôi mong nghề bánh tráng Phú Hòa Đông sẽ tiếp tục được nhiều người biết đến hơn, đặc biệt là qua những hoạt động trải nghiệm và truyền thông phù hợp với người trẻ. Sau chuyến đi, khi nhìn một chiếc bánh tráng, có lẽ tôi sẽ không còn chỉ nghĩ đến một món ăn quen thuộc nữa, mà sẽ nhớ đến đôi tay, sức lực và sự kiên nhẫn của những người đã làm ra nó.

Qua chuyến đi thực tế này, tôi xin gửi lời cảm ơn đến TS. Phạm Văn Luân, giảng viên học phần Phát triển đời sống văn hóa cộng đồng, đã hướng dẫn và tạo điều kiện để chúng tôi có cơ hội được học tập thông qua trải nghiệm thực tế. Tôi cũng xin cảm ơn địa phương và gia đình cô Hồ Thị Châu đã tạo điều kiện để nhóm được tham quan, quan sát và trực tiếp trải nghiệm một số công đoạn làm bánh tráng. Những trải nghiệm này giúp tôi có thêm góc nhìn thực tế về nghề truyền thống và hiểu rõ hơn những kiến thức đã được học trong môn học.

Triệu Thuý Hường
MSSV: D24BT016
Lớp: D24QLDS

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. Hiền Công – Ngọc Yến (2026), “Giữ hồn bánh tráng Phú Hòa Đông qua bao thế hệ”, VOV Giao thông, 10/06/2026, https://vovgiaothong.vn/newsaudio/giu-hon-banh-trang-phu-hoa-dong-qua-bao-the-he-d53095.html , truy cập ngày 27/09/2026.

2. Phỏng vấn thực địa (2026), Phỏng vấn người làm bánh tráng tại Khu di tích Địa đạo Củ Chi, ngày 22/09/2026.

3. Hồ Thị Châu (2026), Dữ liệu phỏng vấn gia đình làm bánh tráng tại Phú Hòa Đông, tài liệu phỏng vấn thực tế ngày 22/09/2026.

4. Vũ Luân (2019), “Ghé thăm làng nghề bánh tráng Phú Hoà Đông – Củ Chi”, Mực Tím, 17/08/2019, https://muctim.tuoitre.vn/ghe-tham-lang-nghe-banh-trang-phu-hoa-dong-cu-chi-56369.htm , truy cập ngày 27/09/2026.