Hình 1. Nhóm nghiên cứu tại Nhà tưởng niệm Nguyễn An Ninh. Nguồn: Nhóm nghiên cứu
Sau chuyến khảo sát tại Nhà tưởng niệm Nguyễn An Ninh tọa lạc tại phường Trung Mỹ Tây, TP. Hồ Chí Minh cùng nhóm nghiên cứu để phục vụ cho đề tài nghiên cứu học phần Lý luận văn hóa do TS. Phạm Văn Luân hướng dẫn, em có thêm nhiều suy ngẫm về lịch sử và trách nhiệm của người làm công tác văn hóa. Trước chuyến đi, những hiểu biết của em về Nguyễn An Ninh chủ yếu đến từ tư liệu học tập và nghiên cứu. Nhưng khi trực tiếp đến Nhà tưởng niệm, lắng nghe những câu chuyện về cuộc đời, sự nghiệp của ông và quan sát các tư liệu, hiện vật được lưu giữ, em cảm nhận rõ hơn rằng lịch sử không chỉ tồn tại trong sách vở. Lịch sử còn hiện diện trong những không gian được gìn giữ, trong cách các câu chuyện được kể lại và trong trách nhiệm trao truyền những giá trị ấy cho thế hệ sau.
Hình 2. Bia tưởng niệm Nguyễn An Ninh. Nguồn: Tác giả
Điều khiến em suy nghĩ nhiều nhất sau chuyến đi không chỉ là những đóng góp của Nguyễn An Ninh đối với dân tộc, mà còn là câu chuyện về cách chúng ta gìn giữ và đưa những giá trị ấy đến gần hơn với công chúng. Một di tích có thể được xây dựng khang trang, những tư liệu có thể được bảo quản cẩn thận, nhưng làm thế nào để người đến tham quan thực sự hiểu, nhớ và cảm nhận được ý nghĩa của những điều mình nhìn thấy lại là một câu chuyện khác. Khi may mắn được lắng nghe chia sẻ của thuyết minh viên, em nhận ra vai trò của người làm công tác văn hóa không đơn thuần là cung cấp thông tin, mà còn là người kết nối quá khứ với hiện tại, giúp những câu chuyện lịch sử trở nên gần gũi và có ý nghĩa đối với mỗi người. Bởi nếu di sản chỉ được nhìn nhận như một nơi lưu giữ những gì đã qua, giá trị của di sản có thể dừng lại ở việc tưởng nhớ. Nhưng nếu biết cách kể lại câu chuyện, tạo điều kiện cho công chúng tìm hiểu và liên hệ với cuộc sống hôm nay, di sản sẽ tiếp tục hiện diện trong nhận thức và tình cảm của cộng đồng.
Hình 3. Tượng Nguyễn An Ninh tại Nhà tưởng niệm. Nguồn: Tác giả
Từ góc nhìn của một sinh viên ngành Quản lý văn hóa, chuyến khảo sát còn khiến em nhận ra rằng công tác bảo tồn và phát huy di sản không phải là nhiệm vụ đơn giản. Người làm quản lý văn hóa không chỉ quan tâm đến việc bảo vệ công trình, gìn giữ hiện vật hay tổ chức hoạt động tham quan, mà còn phải suy nghĩ về đối tượng công chúng, phương thức truyền thông, nguồn lực thực hiện và hiệu quả giáo dục của mỗi hoạt động. Đặc biệt, với giới trẻ hiện nay, việc tạo ra sự quan tâm đối với di sản đòi hỏi nhiều hơn những lời kêu gọi về lòng yêu nước hay trách nhiệm gìn giữ truyền thống. Điều quan trọng là phải tìm được cách tiếp cận phù hợp để người trẻ tự nguyện tìm hiểu, cảm nhận và hình thành sự gắn bó với di sản. Công nghệ có thể là một phương tiện hỗ trợ, những hoạt động trải nghiệm có thể tạo thêm sức hút, nhưng điều quan trọng nhất vẫn là chất lượng nội dung và khả năng truyền tải được giá trị thật sự của di sản. Đổi mới là cần thiết, nhưng đổi mới phải đi cùng với sự tôn trọng lịch sử và tính chính xác của tư liệu.
Hình 4. Không gian trưng bày tư liệu. Nguồn: Tác giả
Bên cạnh những điều học hỏi được, em cũng mang theo một nỗi trăn trở sau chuyến đi: làm thế nào để những giá trị mà Nguyễn An Ninh để lại không chỉ được nhắc đến trong những dịp tưởng niệm, những bài học trên giảng đường hay các chuyến tham quan, mà còn có thể trở thành điều khiến người trẻ chủ động quan tâm và suy ngẫm trong cuộc sống hằng ngày? Em hiểu rằng không thể chỉ dựa vào một chuyến tham quan để đánh giá mức độ quan tâm của giới trẻ, cũng không thể yêu cầu tất cả mọi người đều có cùng cách tiếp nhận lịch sử. Tuy nhiên, chính điều đó càng đặt ra yêu cầu đối với những người làm văn hóa: phải kiên trì tìm kiếm những phương thức phù hợp, biết lắng nghe nhu cầu của công chúng và không ngừng xem xét hiệu quả của các hoạt động phát huy di sản. Bởi đôi khi, khó khăn không nằm ở chỗ di sản thiếu giá trị, mà nằm ở việc chúng ta chưa tìm được cách để những giá trị ấy chạm đến người tiếp nhận.
Sau chuyến khảo sát, em nhận ra mình không chỉ đến Nhà tưởng niệm Nguyễn An Ninh với tư cách một sinh viên đi thu thập tư liệu cho bài nghiên cứu, mà còn với tâm thế của một người đang học cách nhìn nhận những vấn đề của ngành quản lý văn hóa từ thực tế. Em hiểu rằng phía sau mỗi công trình tưởng niệm, mỗi hiện vật được lưu giữ và mỗi câu chuyện lịch sử được kể lại là rất nhiều công sức, trách nhiệm và sự tâm huyết. Vì vậy, phát huy giá trị di sản không thể chỉ dừng lại ở việc giữ cho di tích tồn tại, mà còn cần làm cho di sản tiếp tục có ý nghĩa đối với cộng đồng. Em mong rằng trong tương lai, Nhà tưởng niệm Nguyễn An Ninh sẽ không chỉ là nơi để mọi người tìm về tưởng nhớ một người yêu nước, mà còn là không gian để người trẻ hiểu hơn về lịch sử, suy ngẫm về trách nhiệm của bản thân và tìm thấy những giá trị có thể đồng hành cùng mình trong cuộc sống.
Hình 5. Sinh viên tìm hiểu tư liệu tại Nhà tưởng niệm. Nguồn: Tác giả
Với em, chuyến khảo sát đã khép lại nhưng những suy ngẫm về lịch sử và công việc mình đang theo đuổi vẫn còn tiếp tục. Em hiểu rằng để trở thành người làm công tác quản lý văn hóa, bản thân cần học hỏi nhiều hơn, không chỉ về kiến thức chuyên môn mà còn về cách lắng nghe công chúng, nhìn nhận thực tiễn và tìm kiếm những phương thức phát huy di sản phù hợp. Đặc biệt, em nhận ra rằng giá trị của một di sản không chỉ nằm ở những gì được lưu giữ, mà còn ở cách những giá trị ấy được tiếp nhận và tiếp nối trong đời sống hôm nay.
Qua đây, em xin gửi lời cảm ơn chân thành đến thầy Phạm Văn Luân – giảng viên học phần, đã hướng dẫn và tạo điều kiện để chúng em có cơ hội tiếp cận di sản từ thực tế, qua đó hiểu sâu hơn những vấn đề đã được học trên lớp. Em cũng xin cảm thuyết minh viên tại Nhà tưởng niệm Nguyễn An Ninh đã nhiệt tình đón tiếp, chia sẻ những thông tin và câu chuyện hữu ích, giúp em có thêm góc nhìn thực tế về cuộc đời, sự nghiệp của Nguyễn An Ninh cũng như công tác bảo tồn và phát huy giá trị di sản. Những điều học được từ chuyến đi không chỉ hỗ trợ quá trình nghiên cứu mà còn giúp em nhìn rõ hơn trách nhiệm của bản thân đối với lĩnh vực văn hóa mà mình đang theo đuổi.
Em tin rằng, khi văn hóa được gìn giữ bằng sự trân trọng và được phát huy bằng những cách làm phù hợp, các giá trị của quá khứ sẽ tiếp tục có ý nghĩa đối với hiện tại và tương lai. Bởi gìn giữ văn hóa là bảo vệ ký ức của dân tộc, phát huy giá trị văn hóa là tạo điều kiện để ký ức ấy tiếp tục sống trong cộng đồng.
Sinh viên Nguyễn Ngọc Thanh Duyên
Khoa Quản lý văn hóa, nghệ thuật
Trường Đại học Văn hóa TP. Hồ Chí Minh
TÀI LIỆU THAM KHẢO
Thư viện số Nguyễn An Ninh – Chuyên đề Nam Bộ. (2025, ngày 14 tháng 9). Triển lãm chuyên đề: Cuộc đời – Tư tưởng – Hành trạng của chí sĩ Nguyễn An Ninh: Một trí thức dấn thân. Truy cập ngày 23/10/2026. https://thuviennguyenanninh.vn/tin-tuc/rien-lam-chuyen-de-cuoc-doi-tu-tuong-hanh-dong-cua-chi-si-nguyen-an-ninh-mot-tri-thuc-dan-than.html
Giáo trình Lý luận văn hóa, Phạm Ngọc Trung (2012). Nxb Chính trị quốc gia
