Trong quá trình thực hiện đề tài “Quan điểm của sinh viên Khoa Quản lý Văn hóa, Nghệ thuật – Trường Đại học Văn hóa Thành phố Hồ Chí Minh về Nhà bác học Trương Vĩnh Ký dưới góc nhìn lịch sử và văn hóa”, nhóm nghiên cứu đã có dịp đến tham quan và tìm hiểu thực tế tại Khu lăng mộ Trương Vĩnh Ký.
Chuyến đi ngày 17 tháng 9 năm 2026 đến địa điểm Số 520 đường Trần Hưng Đạo (góc ngã tư Trần Hưng Đạo – Trần Bình Trọng), phường Chợ Quán, Quận 5 (cũ), Thành phố Hồ Chí Minh, giúp nhóm có cơ hội tiếp cận trực tiếp với một không gian gắn liền với nhân vật mà nhóm đang nghiên cứu, từ đó có thêm những cảm nhận thực tế bên cạnh những kiến thức được tìm hiểu qua tài liệu.
Ấn tượng đầu tiên của nhóm là không gian lăng mộ mang tính tưởng niệm, lưu giữ dấu tích gắn với cuộc đời của Trương Vĩnh Ký. Việc trực tiếp có mặt tại nơi ông an nghỉ khiến nhóm cảm nhận rõ hơn rằng một nhân vật lịch sử không chỉ tồn tại qua những thông tin trong sách vở mà còn được ghi nhớ thông qua những không gian và giá trị văn hóa được lưu giữ đến ngày nay. Đây cũng là cơ sở để nhóm nhìn nhận việc tìm hiểu Trương Vĩnh Ký, không nên chỉ dừng lại ở việc ghi nhớ các mốc sự kiện hay những đánh giá có sẵn, mà cần đặt nhân vật trong hoàn cảnh lịch sử cụ thể để có cách tiếp cận phù hợp.
Hình 2. Tượng điêu khắc và họa tiết mái vòm trong khu vực lăng mộ Trương Vĩnh Ký
Cổng khu lăng mộ gây ấn tượng với kiến trúc dạng vòm, kết hợp chữ Hán, chữ Latinh và các họa tiết phương Tây như thiên thần, mây. Đặc biệt, dòng chữ Latinh “FONS VITAE ERUDITIO POSSIDENTIS” có thể hiểu là “Tri thức là nguồn sống cho người sở hữu nó”, nhấn mạnh giá trị của học vấn và tri thức. Sự kết hợp này tạo nên nét giao thoa văn hóa Đông – Tây, đồng thời gợi liên tưởng đến hình ảnh Trương Vĩnh Ký với tư cách một học giả, người dành nhiều tâm huyết cho việc học tập và nghiên cứu.
[Hình 3, 4, 5]. Các cổng khu vực lăng mộ Trương Vĩnh Ký
Điểm gây ấn tượng là các phần mộ trong khu vực được thể hiện với nhiều chi tiết mang dấu ấn văn hóa khác nhau. Bia của Trương Vĩnh Ký ghi tên J.B. Pétrus Trương Vĩnh Ký bằng tiếng Pháp, có biểu tượng thánh giá và các hoa văn hình học xung quanh. Bia của bà Maria Trương Vĩnh Ký cũng có thánh giá, tên bằng chữ Latinh và họa tiết hình lá, thể hiện dấu ấn Kitô giáo. Bia còn lại ghi tên Trương Vĩnh Ký cùng dòng chữ “Professeur de langues orientales”, cho thấy ông được ghi nhận với vai trò là người nghiên cứu, giảng dạy các ngôn ngữ phương Đông.
Thông qua việc quan sát ba bia mộ, nhóm nhận thấy không gian lăng mộ thể hiện khá rõ sự giao thoa giữa yếu tố Đông và Tây. Tiếng Pháp, chữ Latinh và biểu tượng Kitô giáo xuất hiện cùng những hoa văn trang trí mang tính truyền thống. Những chi tiết này giúp nhóm có thêm góc nhìn về bối cảnh văn hóa mà Trương Vĩnh Ký sống và hoạt động, đồng thời cho thấy việc nghiên cứu nhân vật cần được đặt trong hoàn cảnh lịch sử cụ thể.
[Hình 6, 7, 8] . Các tấm bia mộ trong lăng Trương Vĩnh Ký.
Bên cạnh việc tham quan, nhóm còn tìm hiểu thêm những câu chuyện liên quan đến cuộc đời và gia đình Trương Vĩnh Ký. Qua những thông tin được chia sẻ, nhóm có thêm góc nhìn gần gũi hơn về con người ông, đặc biệt là quá trình học tập, nghiên cứu và những hoạt động có liên quan đến chữ Quốc ngữ. Những thông tin này giúp nhóm nhận thấy giá trị của việc tiếp cận lịch sử từ nhiều nguồn khác nhau. Nếu tài liệu nghiên cứu cung cấp những thông tin mang tính hệ thống thì việc tìm hiểu từ không gian lưu niệm và những câu chuyện của gia đình lại giúp nhân vật lịch sử trở nên cụ thể và gần gũi hơn.
Từ chuyến đi thực tế, nhóm nhận thấy Trương Vĩnh Ký là một nhân vật cần được tiếp cận dưới nhiều chiều cạnh. Trong góc nhìn lịch sử, cần đặt ông vào bối cảnh xã hội Việt Nam thế kỷ XIX để xem xét những hoạt động và lựa chọn của ông. Trong góc nhìn văn hóa, có thể chú ý đến những đóng góp của ông đối với đời sống tri thức, ngôn ngữ và quá trình hình thành, phát triển của văn hóa chữ Quốc ngữ. Cách tiếp cận này giúp hạn chế việc nhìn nhận nhân vật chỉ từ một chiều, đồng thời tạo điều kiện để sinh viên có thể hiểu rõ hơn sự phức tạp của các nhân vật lịch sử trong những giai đoạn có nhiều biến động.
Đối với sinh viên Khoa Quản lý Văn hóa, Nghệ thuật, chuyến đi còn mang lại một ý nghĩa khác. Việc trực tiếp tìm hiểu một địa điểm gắn với nhân vật lịch sử giúp nhóm nghiên cứu nhận thức rõ hơn vai trò của việc bảo tồn và phát huy các giá trị lịch sử, văn hóa trong đời sống hiện nay. Một nhân vật lịch sử chỉ thực sự trở nên gần gũi với thế hệ trẻ khi những giá trị gắn với nhân vật được giới thiệu bằng những hình thức phù hợp, tạo điều kiện để người trẻ chủ động tìm hiểu thay vì chỉ tiếp nhận kiến thức một cách thụ động.
[Hình 10, 11]. Nhóm nghiên cứu thắp hương tưởng niệm nhân vật Trương Vĩnh Ký.
Qua chuyến đi, nhóm nghiên cứu có thêm cơ sở để thực hiện khảo sát quan điểm của sinh viên Khoa Quản lý Văn hóa, Nghệ thuật về Trương Vĩnh Ký. Thực tế cho thấy, việc tìm hiểu nhân vật lịch sử cần có sự kết hợp giữa kiến thức từ tài liệu, trải nghiệm thực tế và cách nhìn nhận của thế hệ trẻ. Đối với chúng em, đây không chỉ là một hoạt động phục vụ bài tiểu luận mà còn là cơ hội để vận dụng những kiến thức đã học về văn hóa tìm hiểu, nhìn nhận và phát huy giá trị của một nhân vật lịch sử gắn với đời sống văn hóa Việt Nam. Đây là dịp chúng em được tỏ lòng tri ân bậc tiền nhân đã có công lao với văn hóa dân tộc hướng đến kỷ niệm 200 năm ngày sinh của nhà bác học Trương Vĩnh Ký.
Từ môn Lý luận văn hóa đến quá trình thực hiện đề tài nghiên cứu, nhóm chúng em có cơ hội vận dụng những kiến thức đã học để tiếp cận và tìm hiểu nhân vật Trương Vĩnh Ký dưới góc nhìn lịch sử và văn hóa. Thông qua quá trình nghiên cứu kết hợp với hoạt động khảo sát thực tế tại khu lăng mộ Trương Vĩnh Ký, nhóm nhận thấy đề tài không chỉ có ý nghĩa học thuật mà còn có giá trị thực tiễn trong việc tìm hiểu, nhận diện và làm rõ những giá trị văn hóa được lưu giữ, phản ánh thông qua một nhân vật lịch sử. Qua đó, nhóm có thêm hiểu biết về quá trình giao lưu, tiếp biến văn hóa, giá trị của tri thức cũng như cách nhìn nhận và đánh giá nhân vật lịch sử trong bối cảnh cụ thể. Đồng thời, quá trình thực hiện đề tài còn giúp nhóm củng cố, hệ thống hóa và vận dụng hiệu quả những kiến thức của môn Lý luận văn hóa vào thực tiễn, góp phần nâng cao năng lực nghiên cứu, mở rộng nhận thức và tạo nền tảng cho quá trình học tập, tìm hiểu văn hóa trong tương lai.
Phún Đăng Khoa và Nguyễn Quốc Vinh
Lớp 20.2-2
