Cảm nhận về bài viết “Đừng chiếm dụng giá trị di sản của Hồ Gươm”: Câu chuyện đằng sau một di sản

(STT) Một di sản có thể được nhìn thấy bằng mắt, nhưng giá trị của nó đôi khi lại nằm ở những điều rất khó có thể gọi tên: một thói quen, một ký ức, một cảm giác thân thuộc. Với Hồ Gươm, những giá trị ấy đã được bồi đắp qua nhiều thế hệ và đã trở thành một phần không thể thiếu trong đời sống của cộng đồng. Vì vậy, điều đáng suy nghĩ không chỉ là Hồ Gươm sẽ thay đổi như thế nào, mà là sau những thay đổi ấy, người ta còn nhận ra Hồ Gươm của mình nữa hay không?

Bài viết “Đừng chiếm dụng giá trị di sản của Hồ Gươm” của tác giả Nguyễn Thị Hậu đặt ra một vấn đề đáng suy ngẫm khi nhìn từ góc độ lý luận văn hóa. Tác giả không xem Hồ Gươm chỉ như một danh lam thắng cảnh hay di tích cần được chỉnh trang, mà khẳng định đây là một không gian di sản phức hợp, nơi giá trị được tạo nên từ mối quan hệ giữa cảnh quan, lịch sử, đời sống cộng đồng và ký ức đô thị. Nếu chỉ tập trung làm mới về hình thức mà làm mất đi những yếu tố giúp người Hà Nội nhận ra Hồ Gươm của mình, thì đó chính là sự chiếm dụng giá trị di sản.

Trong giáo trình Lý luận văn hóa, Phạm Ngọc Trung đã nêu rõ văn hóa là tổng thể hệ thống những giá trị, chuẩn mực, thói quen và hoạt động có ý thức, mang tính xã hội và sáng tạo của một cộng đồng nhằm thỏa mãn nhu cầu cuộc sống và thể hiện bản sắc riêng. Từ cách hiểu này, tôi nhận thấy Hồ Gươm không chỉ thuộc về văn hóa vật chất với những công trình như Tháp Rùa, đền Ngọc Sơn hay cầu Thê Húc, mà còn chứa đựng lớp văn hóa tinh thần sâu sắc. Đó là thói quen đi bộ quanh hồ, cảm giác quen thuộc khi nhìn mặt nước và hàng cây, cùng ký ức được cộng đồng tái tạo qua nhiều thế hệ. Những yếu tố này chính là biểu hiện của bản sắc không gian đô thị. Nếu quy hoạch phá vỡ tỷ lệ hài hòa và khoảng trống vốn có, bản sắc ấy sẽ bị ảnh hưởng.

Bài viết cũng giúp tôi hiểu sâu hơn về tính sáng tạo và tính thực tiễn của văn hóa. Theo quan điểm trong giáo trình, văn hóa không phải là cái gì bất biến mà luôn gắn với hoạt động thực tiễn của cộng đồng. Hồ Gươm vẫn đang được người dân sử dụng hàng ngày, từ việc tập thể dục, gặp gỡ đến nghỉ ngơi. Đây là biểu hiện của di sản sống, nơi cộng đồng không chỉ thừa hưởng mà còn tiếp tục sáng tạo ý nghĩa mới. Ví dụ cụ thể là việc người Hà Nội vẫn giữ thói quen đi một vòng quanh hồ vào buổi chiều. Không gian ấy trở thành nơi ký ức cá nhân hòa vào ký ức tập thể. Nếu biến nơi này thành một quảng trường lớn với nhiều công trình biểu tượng, cảm giác gần gũi sẽ mất đi và văn hóa tinh thần gắn với không gian cũng bị thay đổi.

Từ những phân tích trên, tôi nhận ra rằng việc bảo tồn di sản đô thị cần dựa trên sự hiểu biết về bản chất của văn hóa. Không phải mọi yếu tố cũ đều có giá trị cần giữ, nhưng những gì làm nên bản sắc và đáp ứng nhu cầu tinh thần của cộng đồng thì phải được bảo vệ. Đây là định hướng quan trọng khi học môn Lý luận văn hóa. Mỗi khi tiếp cận một vấn đề về di sản, tôi sẽ xem xét nó dưới cả hai góc độ vật chất và tinh thần, đồng thời đặt câu hỏi liệu sự thay đổi có giúp cộng đồng tiếp tục thể hiện bản sắc của mình hay không.

Qua bài viết “Đừng chiếm dụng giá trị di sản của Hồ Gươm” của tác giả Nguyễn Thị Hậu, kết hợp với những nội dung đã được học trong môn Lý luận văn hóa do TS, Phạm Văn Luân phụ trách, tôi nhận ra rằng di sản không chỉ tồn tại trong những công trình, cảnh quan hay dấu tích vật chất, mà còn sống trong ký ức, thói quen và đời sống tinh thần của cộng đồng. Vì vậy, bảo tồn di sản không đơn thuần là giữ lại những gì thuộc về quá khứ, mà quan trọng hơn là gìn giữ những giá trị làm nên bản sắc và tạo điều kiện để cộng đồng tiếp tục gắn bó, sáng tạo và trao truyền những giá trị ấy trong hiện tại. Tôi xin được gửi lời cảm ơn chân thành nhất đến tác giả Nguyễn Thị Hậu vì chính bài viết này đã gợi mở cho tôi một cách nhìn sâu sắc hơn về mối quan hệ giữa di sản và cộng đồng. Từ những điều đã nhận thức được, tôi hiểu rằng khi nhìn nhận một vấn đề văn hóa, cần đặt nó trong mối quan hệ với đời sống và bản sắc của cộng đồng, thay vì chỉ đánh giá qua hình thức hay giá trị trước mắt. Bởi bảo tồn không phải là giữ một di sản trong quá khứ, mà là để những giá trị của di sản ấy tiếp tục được sống, được trao truyền và có ý nghĩa trong đời sống hôm nay.

Sinh viên Phạm Ngọc Phương Quỳnh
Khoa Quản lí văn hóa, nghệ thuật
Trường Đại học Văn Hóa TP.HCM

TÀI LIỆU THAM KHẢO

Nguyễn Thị Hậu (2026), “Đừng chiếm dụng giá trị di sản của Hồ Gươm”, Hậu Khảo cổ, ngày 10/9/2026.

https://haukhaoco2010.blogspot.com/2026/09/ung-chiem-dung-gia-tri-di-san-cua-ho.html

Phạm Ngọc Trung (2012), Giáo trình Lý luận văn hóa, NXB Chính trị Quốc gia.