Với một sinh viên, cụm từ “xuất sắc” luôn mang một ý nghĩa khá đặc biệt. Đó có thể là mục tiêu của một quá trình học tập, là kết quả cảu quá trình nỗ lực sau nhiều kỳ học hay đơn giản là một dòng chữ đẹp trên tấm bằng tốt nghiệp. Vì vậy, khi đọc bài viết “Bộ trưởng trăn trở về tỷ lệ sinh viên xuất sắc ‘rất cao’” trên VnExpress, tôi bắt đầu tự hỏi: Tại sao một kết quả vốn được xem là đáng mừng nhưng lại trở thành điều khiến ngành giáo dục phải suy nghĩ ?
Tại hội nghị Giáo dục đại học ngày 1/10/2026, Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn đặt câu hỏi về việc nhiều trường có tỷ lệ sinh viên tốt nghiệp loại xuất sắc rất cao, vậy khi việc đạt loại xuất sắc trở nên quá dễ dàng thì sinh viên có còn phải nỗ lực hết mình hay không. Đó không chỉ là chuyện điểm số mà là cả vấn đề chất lượng thực chất của giáo dục đại học.
Điều tôi chú ý nhất là bài viết không đơn giản đặt vấn đề “nhiều sinh viên xuất sắc là tốt hay xấu”, khiến người đọc phải nhìn lại cách chúng ta đang đánh giá kết quả học tập. Một tỷ lệ sinh viên giỏi, xuất sắc có thể xem tín hiệu tích cực nếu đó là kết quả của quá trình học tập rèn luyện nghiêm túc và tiêu chuẩn đánh giá phù hợp. Nhưng nếu điểm số cao không đi cùng khả năng tư duy, thực hành và vận dụng kiến thức thì tấm bằng khi đó mới chỉ phản ánh một phần năng lực của người học.
Bên cạnh năng lực thực tế, tôi cũng không phủ nhận giá trị của một tấm bằng tốt nghiệp loại xuất sắc khi bước vào thị trường lao động. Đây có thể là một lợi thế khi ứng tuyển, đặc biệt ở những vị trí hoặc doanh nghiệp có yêu cầu sàn lọc hồ sơ dựa trên kết quả học tập. Thành tích học tập tốt cũng phần nào cho thấy sự nghiêm túc và khả năng hoàn thành mục tiêu của người học. Tuy nhiên, bằng xuất sắc chủ yếu tạo thêm cơ hội để bước qua vòng hồ sơ, còn việc có thể đáp ứng công việc, thích nghi với môi trường và tạo ra giá trị cho tổ chức vẫn phụ thuộc vào năng lực và kinh nghiệm thực tế. Vì vậy, với tôi, mục tiêu không phải là lựa chọn giữa “bằng xuất sắc” và “kinh nghiệm”, mà là cố gắng để thành tích học tập trở thành nền tảng cho năng lực nghề nghiệp sau này. Điều này không phải là một lo ngại hoàn toàn mới. Năm 2023, VnExpress từng đưa tin về chương trình Viettel Digital Talent: trong khoảng 2.000 hồ sơ đều là sinh viên được đánh giá giỏi, xuất sắc, doanh nghiệp chỉ lựa chọn 100 người; trong số này, chỉ khoảng 2/3 tự đánh giá có thể đáp ứng 75% công việc và chỉ 2% cho rằng mình đáp ứng được 90% yêu cầu. Đại diện Học viện Viettel khi đó cũng đề cập đến khoảng cách giữa đào tạo đại học và yêu cầu thực tế của doanh nghiệp. Dẫn chứng này khiến tôi nhớ đến câu nói của Chủ tịch Hồ Chí Minh: “Học với hành phải đi đôi. Học mà không hành thì vô ích. Hành mà không học thì hành không trôi chảy.”
Qua đó tôi nghĩ rằng bằng cấp và năng lực thực tế có mối quan hệ nhưng không phải lúc nào cũng hoàn toàn đồng nhất. Một sinh viên đạt điểm học tập cao không có nghĩa là người đó có đầy đủ năng lực thực tế hay một người chưa có thành tích học tập nổi bật đồng nghĩa với việc họ không thể làm tốt công việc. Điều cần xem xét là những tiêu chí đánh giá trong nhà trường có thực sự giúp nhận diện và phát triển những năng lực của người học hay không.
Là một sinh viên nhận thấy vấn đề này gần gũi với cách học của mình. Có lúc chính tôi cũng đặt câu hỏi “môn này mình bao nhiêu điểm?” hơn là “sau môn học này mình thực sự biết thêm và làm được gì?”. Việc đạt điểm cao tất nhiên vẫn quan trọng nhưng nếu mục tiêu cuối cùng chỉ là một bảng điểm đẹp thì người học có thể hình thành tâm lý học để hoàn thành thay vì học để hiểu và vận dụng. Khi ấy, khoảng cách giữa “biết” và “làm được” mới thực sự bộc lộ. Tuy nhiên, tôi cũng không nghĩ nên quy trách nhiệm hoàn toàn cho sinh viên. Nếu người học chỉ được đánh giá chủ yếu qua những hình thức kiểm tra nhất định thì họ sẽ có xu hướng thích nghi với cách đánh giá đó. Vì vậy, chất lượng của một sinh viên còn liên quan đến chương trình đào tạo, phương pháp giảng dạy, cách kiểm tra đánh giá và mức độ gắn kết giữa nhà trường với thực tiễn.
Từ góc nhìn của môn Lý luận văn hóa, tôi cho rằng bài viết còn gợi ra một vấn đề rộng hơn về văn hóa học tập. Trong xã hội hiện nay, những thứ có thể nhìn thấy và đo đếm như điểm số, bằng cấp hay danh hiệu thường dễ được dùng để đánh giá một người. Trong khi đó, những năng lực khó đo hơn như tư duy độc lập, khả năng tự học, sáng tạo, trách nhiệm và thích ứng lại cần thời gian mới có thể nhận ra. Nếu quá coi trọng những giá trị có thể đo bằng con số, việc học rất dễ chuyển từ nhu cầu phát triển bản thân thành cuộc chạy đua thành tích.Từ những trải nghiệm học tập và tham gia các hoạt động thực tế, tôi nhận ra rằng với sinh viên Quản lý văn hóa, kinh nghiệm không thể chỉ được tích lũy từ giáo trình hay điểm số. Việc khảo sát thực tế, tổ chức chương trình văn hóa nghệ thuật hay tham gia các hoạt động cộng đồng giúp sinh viên rèn luyện những kỹ năng như lập kế hoạch, giao tiếp, phối hợp và xử lý tình huống. Đây cũng là những yêu cầu cần thiết cho công việc sau này, bởi nghề Quản lý văn hóa không chỉ là quản lý trên giấy tờ mà còn phải làm việc với con người, hoạt động văn hóa và những vấn đề thực tế của cộng đồng. Vì vậy, tôi cho rằng những năm đại học không chỉ để đạt kết quả học tập tốt mà còn là quá trình tích lũy kinh nghiệm, rèn luyện kỹ năng và biết vận dụng kiến thức vào thực tế để chuẩn bị cho nghề nghiệp tương lai.
Vì vậy, sau khi đọc bài viết, kết hợp với những kiến thức của môn Lý luận văn hóa do TS. Phạm Văn Luân phụ trách, tôi hiểu rằng giá trị của việc học không chỉ nằm ở việc tiếp nhận và ghi nhớ nội dung mà còn là khả năng vận dụng những kiến thức đã học được vào thực hành và thực tế. Một tấm bằng xuất sắc chắc chắn có giá trị và cần được ghi nhận nhưng giá trị ấy sẽ đầy đủ hơn khi nó gắn với năng lực của người học, vận dụng kiến thức vào công việc và tạo ra những đóng góp thiết thực cho cộng đồng, xã hội.
Đinh Mỹ Duyên, Lớp 25DTCDDNT
KHOA QUẢN LÝ VĂN HÓA, NGHỆ THUẬT
TRƯỜNG ĐẠI HỌC VĂN HÓA TP.HCM
TÀI LIỆU THAM KHẢO
Thanh Hằng. (2023). Sinh viên xuất sắc nhiều nhưng vẫn phải đào tại lại. Đăng trên báo VnExpress số ra ngày 5/11/2023. Link truy cập
https://vnexpress.net/sinh-vien-xuat-sac-nhieu-nhung-van-phai-dao-tao-lai-4673277.
Lệ Nguyễn – Dương Tâm (2026). Bộ trưởng trăn trở về tỷ lệ sinh viên xuất sắc “rất cao”. Đăng trên báo VnExpress số ra ngày 1/10/2026. Link truy cập
https://vnexpress.net/bo-truong-tran-tro-ve-ty-le-sinh-vien-xuat-sac-rat-cao-5127168.html ngày 3/10/2026.
Hồ Chí Minh. (2011). Hồ Chí Minh toàn tập (tập 5). Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia – Sự thật.
