Chuyến đi khảo sát thực tế tại Bảo tàng Áo Dài trong khuôn khổ môn Lý Luận văn hóa không chỉ giúp chúng tôi có cơ hội trực tiếp tìm hiểu về áo dài mà còn là dịp để nhóm đối chiếu những kiến thức đã tìm hiểu với cách bảo tàng đang bảo tồn và phát huy giá trị của trang phục truyền thống này.
Ngày 15/9/2026, vào lúc 11g45, sau khi học xong môn chính sách văn hóa xã hội tại cơ sở 1 trường Đại học Văn hóa, nhóm chúng tôi di chuyển đến bảo tàng Áo Dài ở Phường Long Phước, Thành phố Hồ Chí Minh. Trong quá trình di chuyển, ra khỏi khu vực tấp nập và đông đúc, chúng tôi chạy đến Thủ Đức, chạy tầm 30 phút, chúng tôi ngạc nhiên bởi ở khu vực chúng tôi sinh sống đã quen nhìn thấy những ngôi nhà cao tầng, những tòa cao ốc, những cây cầu bắt ngang sông rộng lớn. Nhưng ở nơi đây rất khác, có những con đường có nhiều cây xanh, dòng sông,… những cảnh vật ấy dường chừng như tái hiện lại khung cảnh của một vùng quê yên bình, khiến chúng tôi vừa chạy xe trên đường vừa cảm nhận không khí như ở quê. Đi đến bảo tàng như đi về chính quê hương của mình.
Chúng tôi di chuyển đến bảo tàng vào lúc 12g30. Trước khi bước vào cổng, điều đầu tiên thu hút sự chú ý của nhóm là chiếc cổng mang dáng dấp cổ xưa, tạo cho chúng tôi cảm giác như đang trở về với những khung cảnh quen thuộc trong tuổi thơ, khi thường xem những bộ phim xưa trên truyền hình Vĩnh Long 1. Không gian bên ngoài mang vẻ yên bình, khác với sự nhộn nhịp và đông đúc của thành phố. Ngay khi bước vào bên trong, phía bên trái là quầy bán vé. Các anh chị tại đây rất nhiệt tình và vui vẻ, không chỉ hướng dẫn nhóm làm thủ tục vào tham quan mà còn chia sẻ thêm nhiều thông tin như những khu vực nên ghé qua, những địa điểm có thể chụp hình và cách di chuyển trong khuôn viên bảo tàng. Sự thân thiện ngay từ những phút đầu tiên khiến chúng tôi cảm thấy khá thoải mái và hào hứng hơn với chuyến tham quan.
Đi vào sâu hơn một chút, nhóm chúng tôi nhìn thấy một ngôi nhà nằm trong khuôn viên bảo tàng. Phía bên phải ngôi nhà là một hồ nước rộng, xung quanh có nhiều cây xanh tạo nên không gian khá thoáng đãng và yên tĩnh. Chúng tôi bước vào bên trong ngôi nhà và gặp anh Nguyễn Trung Hậu – Trợ lý Giám đốc của cô Huỳnh Ngọc Vân, người mà nhóm đã liên hệ và hẹn trước để thực hiện phỏng vấn cũng như khảo sát thực tế phục vụ cho đề tài nghiên cứu. Cuộc gặp gỡ này cũng là cơ hội để nhóm tìm hiểu thêm về hoạt động của bảo tàng, cách bảo tàng bảo tồn và phát huy những giá trị gắn với áo dài, đồng thời có thêm những thông tin thực tế để đối chiếu với những nội dung nhóm đã tìm hiểu trước chuyến đi.
Qua cuộc trò chuyện, anh Hậu chia sẻ nhiều thông tin giúp nhóm hiểu rõ hơn về quá trình bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa của áo dài. Theo chia sẻ của anh, bên cạnh việc trưng bày lịch sử áo dài và áo dài của các nhân vật, Bảo tàng Áo Dài còn thường xuyên đưa áo dài đến nhiều địa phương thông qua các cuộc triển lãm, tham gia Lễ hội Áo dài, Ngày Di sản Văn hóa và những sự kiện có liên quan. Bảo tàng cũng kết hợp với các đơn vị, câu lạc bộ để tổ chức nhiều hoạt động trải nghiệm như vẽ tranh áo dài, vẽ heo đất, thắt lá dừa, nhảy sạp. Những hoạt động này không chỉ tạo thêm trải nghiệm cho người tham quan mà còn giúp giới thiệu các giá trị văn hóa truyền thống của Việt Nam thông qua hình ảnh áo dài.
Tuy nhiên, công tác bảo tồn và phát huy giá trị áo dài vẫn còn những khó khăn nhất định. Anh Hậu cho biết bảo tàng đang cố gắng bổ sung thêm kho hiện vật đạt chuẩn để trước mắt đảm bảo việc bảo tồn hiện vật. Bên cạnh đó, nguồn nhân lực cũng là một vấn đề đáng quan tâm khi nhiều bạn trẻ hiện nay ít tiếp xúc với lĩnh vực văn hóa và sau khi tốt nghiệp không phải ai cũng có cơ hội làm đúng ngành được đào tạo.
Một điều khiến chúng tôi đặc biệt chú ý là câu chuyện về sự thay đổi của áo dài. Theo anh Hậu, áo dài đã trải qua nhiều giai đoạn biến đổi về kiểu dáng, từ áo dài hippy, mini, áo dài hở cổ đến áo dài tay raglan. Dù hình thức có thay đổi theo thời gian, áo dài vẫn có thể giữ được giá trị văn hóa truyền thống nếu sự cách tân không làm mất đi những giá trị vốn có. Chính sự thay đổi ấy cũng giúp áo dài tiếp tục phù hợp với đời sống hiện nay và được thế hệ trẻ yêu thích.
Trong thời gian tới, bảo tàng định hướng tiếp tục sưu tầm thêm những hiện vật quý và những câu chuyện liên quan đến áo dài, đồng thời chú trọng đào tạo nguồn nhân lực và phối hợp với các đơn vị khác để tổ chức các cuộc triển lãm, hoạt động văn hóa liên quan đến áo dài. Những chia sẻ này giúp nhóm chúng tôi nhận ra rằng phía sau một không gian trưng bày đẹp mắt là cả quá trình gìn giữ, bổ sung tư liệu và tìm cách đưa giá trị của áo dài đến gần hơn với đời sống.
Sau khi phỏng vấn anh Hậu, nhóm bắt đầu đi xung quanh ngôi nhà để tìm hiểu hơn về bảo tàng Áo Dài, ở đó có trưng bày những mô hình đậm nét văn hóa truyền thống như mô hình hát bội, nhà cổ và các nghệ nhân đàn hát các giai điệu truyền thống như Đờn ca tài tử, hát xoan…. cùng những chiếc áo dài áo dài với kiểu dáng đặc trưng cho từng dòng nhạc truyền thống.
Sau đó, nhóm tiếp tục di chuyển sâu hơn vào bên trong khuôn viên bảo tàng để khám phá những không gian khác. Điều khiến chúng tôi ấn tượng nhất là sự xuất hiện của một không gian phố cổ Huế được tái hiện ngay trong khuôn viên Bảo tàng Áo Dài. Những ngôi nhà cổ được bố trí liền kề nhau, tạo nên một không gian mang nét kiến trúc xưa. Đặc biệt, bên trong mỗi ngôi nhà đều trưng bày những mẫu áo dài gắn với các loại hình nghệ thuật và dòng nhạc dân tộc của Việt Nam. Cách bài trí này không chỉ tạo nên sự độc đáo cho không gian bảo tàng mà còn giúp chúng tôi cảm nhận rõ hơn sự gắn kết giữa áo dài với đời sống văn hóa, nghệ thuật truyền thống của dân tộc.
Qua khỏi khu phố cổ Huế, đi thêm một đoạn, nhóm chúng tôi bắt gặp một không gian mang vẻ đẹp rất thơ mộng và yên bình. Những nhánh cây rũ mình xuống mặt hồ êm ả, tạo nên khung cảnh nhẹ nhàng, gần gũi với thiên nhiên. Bên cạnh hồ là một cây cầu bắc ngang, dẫn sang một khu vực khác trong khuôn viên bảo tàng. Nhóm chúng tôi tiếp tục đi qua cầu để khám phá không gian phía bên kia.
Tại đây, nhóm chúng tôi bắt gặp nhiều ngôi nhà với những cách bài trí khác nhau, mỗi ngôi nhà lại trưng bày những mẫu áo dài mang nét đặc trưng riêng. Trong đó, ngôi nhà để lại ấn tượng nhiều nhất với nhóm là một ngôi nhà dài được chia thành nhiều gian. Các mẫu áo dài được sắp xếp xuyên suốt theo từng khu vực, tạo nên một cách trưng bày vừa đẹp mắt vừa thuận tiện cho người tham quan. Khi di chuyển từ trên xuống dưới, chúng tôi có thể vừa ngắm nhìn từng mẫu áo dài, vừa tìm hiểu thêm về đặc điểm và câu chuyện gắn liền với chúng. Cách bố trí này giúp người xem có thể khám phá không gian một cách tự nhiên và cảm nhận trọn vẹn hơn giá trị của những chiếc áo dài được trưng bày. ‘
Hình 6: Không gian trưng bày Áo Dài trong kiến trúc nhà cổ. Nguồn: Travellive
Trước khi đến Bảo tàng Áo Dài, nhóm chúng tôi đã tìm hiểu và biết rằng bảo tàng có dịch vụ cho thuê áo dài để phục vụ nhu cầu chụp ảnh của khách tham quan. Vì vậy, sau khi tham quan xong, nhóm quyết định ghé qua khu vực cho thuê áo dài để tìm hiểu thêm. Ngay khi bước vào, chúng tôi có cảm giác như được hòa mình vào không gian văn hóa Việt Nam với rất nhiều mẫu áo dài đa dạng, từ áo dài Nhật Bình, áo dài truyền thống đến các mẫu áo dài cách tân với kiểu dáng và màu sắc phong phú. Sau đó, khi di chuyển ra khỏi khu vực này, nhóm bất ngờ bắt gặp một đoàn phim đang thực hiện cảnh quay ngay tại khuôn viên bảo tàng. Điều này khiến các thành viên trong nhóm vừa bất ngờ vừa thích thú, bởi không phải lúc nào cũng có cơ hội được trực tiếp quan sát quá trình quay phim tại một không gian văn hóa như vậy. Từ trải nghiệm này, nhóm nhận thấy việc tạo điều kiện cho các đoàn phim lựa chọn bảo tàng làm địa điểm quay có thể trở thành một hướng quảng bá khá hiệu quả. Hình ảnh không gian kiến trúc, cảnh quan và áo dài của bảo tàng khi xuất hiện trong các bộ phim có thể giúp giới thiệu bảo tàng đến nhiều người xem hơn, từ đó thu hút thêm khách tham quan và góp phần duy trì hoạt động của bảo tàng trong thời gian dài.
Hành trình tìm hiểu và khám phá Bảo tàng Áo Dài của nhóm chúng tôi cũng đã kết thúc. Trên đường di chuyển ra xe để trở về, mỗi thành viên đều có chút tiếc nuối vì thời gian tham quan còn hạn chế, chưa thể khám phá và tận hưởng hết những vẻ đẹp ở nơi đây. Tuy nhiên, chuyến đi đã để lại trong chúng tôi nhiều cảm nhận đặc biệt về áo dài cũng như những giá trị văn hóa được gìn giữ qua từng không gian, hiện vật được trưng bày tại bảo tàng. Qua chuyến tham quan lần này, chúng tôi nhận ra rằng có những giá trị văn hóa chỉ khi tự mình đến, quan sát và trải nghiệm mới có thể cảm nhận một cách trọn vẹn. Những hình ảnh về áo dài, những ngôi nhà cổ, không gian phố cổ Huế hay những hoạt động văn hóa truyền thống không còn đơn thuần là những điều chúng tôi đọc được trong tài liệu mà đã trở thành những trải nghiệm cụ thể trong chuyến đi. Điều khiến chúng tôi ấn tượng hơn cả là áo dài tại đây không được giới thiệu như một hiện vật đứng riêng biệt mà được đặt trong mối liên hệ với kiến trúc, nghệ thuật, âm nhạc và nhiều hoạt động văn hóa khác. Qua đó, chúng tôi hiểu hơn rằng việc gìn giữ một giá trị văn hóa không chỉ là bảo quản những gì thuộc về quá khứ, mà còn là tìm cách để những giá trị ấy tiếp tục hiện diện trong đời sống hiện tại.
Nhóm chúng tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành đến anh Nguyễn Trung Hậu – Trợ lý Giám đốc của cô Huỳnh Ngọc Vân, người đã dành thời gian hỗ trợ và chia sẻ những thông tin quý báu, giúp nhóm có thêm tư liệu để hoàn thành đề tài của mình. Đặc biệt, nhóm xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến Tiến sĩ Phạm Văn Luân, người đã luôn đồng hành, tận tình hướng dẫn và hỗ trợ nhóm trong suốt quá trình thực hiện đề tài. Những góp ý và sự hướng dẫn tận tâm của thầy đã giúp nhóm có thêm định hướng và hoàn thiện bài nghiên cứu tốt hơn. Xin trân trọng cảm ơn thầy!
Huỳnh Kim Ngân
Lớp 20.2.1
Khoa Quản lý Văn hóa, Nghệ thuật
Trường Đại học Văn hoá Thành phố Hồ Chí Minh
