Dấu ấn một đời người – Hành trình gìn giữ hồn thơ Nguyễn Đình Chiểu

Trong khuôn khổ học phần Lý luận văn hóa do TS. Phạm Văn Luân giảng dạy, chúng em có dịp tham gia chuyến đi thực tế tìm hiểu đề tài nghiên cứu “Chùa Tôn Thạnh – Dấu ấn Nguyễn Đình Chiểu”. Đây không chỉ là chuyến đi nhằm tìm hiểu thêm về một di tích lịch sử – văn hóa mà còn là cơ hội để chúng em được gặp gỡ, lắng nghe những câu chuyện từ những người đã dành nhiều tâm huyết với nghiên cứu và gìn giữ các giá trị văn hóa dân tộc. Đặc biệt, chúng em có cơ hội đến thăm và trò chuyện với bà Châu Anh Phụng – một nhà nghiên cứu đã dành cả cuộc đời mình tìm hiểu, sưu tầm nghiên cứu và lan tỏa những giá trị về cuộc đời, sự nghiệp của nhà thơ yêu nước Nguyễn Đình Chiểu.

Trước chuyến đi, những hiểu biết của em về cụ Đồ Chiểu phần lớn đến từ sách giáo khoa, giáo trình và các tài liệu nghiên cứu. Tuy nhiên, khi được trực tiếp gặp gỡ bà, lắng nghe những câu chuyện và những chia sẻ về hành trình nghiên cứu của bà, em mới cảm nhận rõ hía sau những trang tư liệu lịch sử là cả một quá trình dài với rất nhiều tâm huyết, sự kiên trì và tình yêu dành cho một danh nhân văn hóa của dân tộc.

Điều khiến em ấn tượng nhất trong buổi gặp gỡ chính là tình cảm đặc biệt mà bà Châu Anh Phụng dành cho Nguyễn Đình Chiểu. Qua những câu chuyện được chia sẻ, em cảm nhận được bà không chỉ xem ông là một đối tượng nghiên cứu mà còn dành cho ông sự kính trọng và tình cảm sâu sắc. Bà đã dành nhiều năm tháng để tìm hiểu về cuộc đời, sự nghiệp cũng như những giá trị văn học, tư tưởng và nhân cách của cụ Đồ Chiểu. Đặc biệt, những đóng góp của bà đối với Chùa Tôn Thạnh đã để lại trong em nhiều suy nghĩ. Năm 1973, bà đã dùng kinh phí cá nhân để xây dựng bia tưởng niệm Nguyễn Đình Chiểu tại khuôn viên chùa, góp phần lưu giữ dấu ấn của nhà thơ tại nơi ông từng gắn bó.

Bên cạnh đó, bà còn có những kiến nghị đưa Chùa Tôn Thạnh trở thành di tích lịch sử – văn hóa quốc gia. Những việc làm ấy cho thấy tình yêu của bà không chỉ dừng lại ở lời nói hay những công trình nghiên cứu mà còn được thể hiện bằng những hành động cụ thể. Bà còn có hoạt động giao lưu, trao đổi với các nhà nghiên cứu nước ngoài, trong đó có ông Pascal Bourdeaux, góp phần đưa những giá trị về Nguyễn Đình Chiểu đến gần hơn với bạn bè quốc tế. Ngoài công việc nghiên cứu, bà còn sáng tác thơ, thể hiện một đời sống tinh thần phong phú và tình yêu sâu sắc đối với văn chương. Qua đó, em nhận ra để một di sản được nhiều người biết đến và trân trọng, bên cạnh giá trị vốn có của di sản còn cần có những con người tâm huyết, sẵn sàng dành thời gian và công sức để tìm hiểu, bảo vệ và lan tỏa giá trị ấy.

Bên cạnh những câu chuyện về bà Châu Anh Phụng, em cũng hiểu thêm về sự quan tâm và tâm huyết của TS. Phạm Văn Luân trên hành trình tiếp bước bà Châu Anh Phụng bảo tồn, phát huy di sản văn hóa Nguyễn Đình Chiểu. Đặc biệt, thầy đã dành nhiều công sức, hợp tác với các học giả Hàn Quốc đưa truyện thơ Nôm Lục Vân Tiên thông qua bản dịch song ngữ Việt – Hàn đến với độc giả quốc tế. Đây là một việc làm có ý nghĩa trong bối cảnh giao lưu và hội nhập văn hóa hiện nay, đặc biệt khi Nguyễn Đình Chiểu trở thành danh nhân văn hóa thế giới. Bởi một tác phẩm văn học có giá trị không chỉ cần được gìn giữ trong phạm vi quốc gia mà còn cần có cơ hội tiếp cận với nhiều nền văn hóa khác nhau. Từ câu chuyện của thầy, em hiểu rằng bảo tồn văn hóa không có nghĩa là chỉ giữ nguyên những gì thuộc về quá khứ, mà còn phải tìm ra những phương thức phù hợp để các giá trị truyền thống tiếp tục được lan tỏa trong đời sống hiện đại.

Việc chuyển ngữ và giới thiệu Lục Vân Tiên đến bạn bè quốc tế cũng là một cách góp phần quảng bá văn học Việt Nam, giúp những giá trị nhân nghĩa, đạo đức và tinh thần yêu nước trong tác phẩm được nhiều người biết đến hơn. Qua đó, em càng nhận thức rõ vai trò của những người làm công tác nghiên cứu văn hóa trong việc kết nối giữa quá khứ và hiện tại, giữa giá trị truyền thống với đời sống đương đại.

Hình 4. Tác phẩm truyện thơ nôm Lục Vân Tiên của Nguyễn Đình Chiểu, bản dịch song ngữ Việt – Hàn do TS. Phạm Văn Luân chủ biên và học giả nước ngoài.
Nguồn: Nhóm sinh viên, 28/10/2026

Không chỉ ấn tượng bởi những đóng góp của bà trong nghiên cứu, điều khiến em xúc động hơn cả chính là khi được biết về cuộc sống hiện tại của bà. Dù đã bướcvào tuổi U90, bà vẫn giữ được vẻ tươi tắn, tinh thần vui vẻ và sự minh mẫn khi trò chuyện. Hình ảnh một người phụ nữ đã dành gần như cả cuộc đời theo đuổi hành trình nghiên cứu về cụ Đồ Chiểu khiến em thật sự khâm phục. Tuy nhiên, phía sau những đóng góp đáng trân trọng ấy, cuộc sống hiện tại của bà vẫn còn nhiều khó khăn và cần đến sự quan tâm, giúp đỡ của mọi người xung quanh. Hằng ngày, bà được cô Nguyễn Thị Kim Anh chăm sóc, nấu ăn và hỗ trợ trong sinh hoạt (từ nguồn hỗ trợ tài chính của 1 nhóm thầy cô…). Bên cạnh đó, bà còn nhận được sự giúp đỡ từ chủ nhà trọ khi được tạo điều kiện sinh sống mà không phải trả tiền phòng, điện và nước. Khi nghe những điều này, em vừa cảm thấy thương, vừa trân trọng hơn những con người đã và đang âm thầm giúp đỡ bà. Bởi lẽ, một người đã dành nhiều tâm huyết để gìn giữ những giá trị văn hóa cho cộng đồng rất cần nhận được sự quan tâm và sẻ chia từ cộng đồng trong cuộc sống của mình.

Một kỷ niệm khiến em nhớ mãi trong chuyến đi chính là sự đón tiếp chân tình của cô Nguyễn Thị Kim Anh. Khi biết chúng em đến thăm, cô đã dành thời gian chuẩn bị một bữa cơm nhà để mọi người cùng quây quần. Cô không chỉ chu đáo trong việc nấu nướng mà còn nhiệt tình chăm lo cho chúng em từ chuyện ăn uống đến nghỉ ngơi. Dù chỉ là những món ăn giản dị, bữa cơm ấy lại mang đến cảm giác rất gần gũi và ấm áp, giống như được trở về trong không khí gia đình. Qua cách cô quan tâm, chăm sóc bà Châu Anh Phụng và tiếp đón chúng em, em cảm nhận được sự hiền hòa, tốt bụng và tấm lòng chân thành của cô. Điều này khiến em nhận ra rằng việc gìn giữ các giá trị văn hóa không chỉ là trách nhiệm của những nhà nghiên cứu hay các cơ quan quản lý mà còn được thể hiện qua những hành động sẻ chia rất đời thường. Có thể cô Nguyễn Thị Kim Anh không trực tiếp tham gia nghiên cứu về Nguyễn Đình Chiểu, nhưng sự chăm sóc và đồng hành của cô đối với bà Châu Anh Phụng là một việc làm đáng quý, góp phần giúp một người có nhiều đóng góp cho văn hóa tiếp tục có được sự quan tâm và động viên trong cuộc sống. Đối với em, chính những tình cảm giản dị ấy đã làm cho chuyến đi trở nên đặc biệt và để lại nhiều cảm xúc hơn.

Sau chuyến đi thực tế, em cảm thấy mình hiểu rõ hơn về giá trị lịch sử, văn hóa gắn liền với Nguyễn Đình Chiểu và Chùa Tôn Thạnh. Trước đây, khi nhắc đến cụ Đồ Chiểu, em thường nghĩ đến một nhà thơ yêu nước với những tác phẩm nổi tiếng như Lục Vân Tiên, Văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc... Nhưng qua chuyến đi lần này, em hiểu rằng giá trị của ông không chỉ nằm ở những tác phẩm văn học mà còn thể hiện qua tư tưởng nhân nghĩa, lòng yêu nước, tinh thần đấu tranh và nhân cách cao đẹp. Những giá trị ấy vẫn còn ý nghĩa đối với đời sống hiện nay và cần được các thế hệ tiếp tục tìm hiểu, gìn giữ. Đặc biệt, em nhận ra rằng một di tích lịch sử không chỉ có giá trị ở kiến trúc, cảnh quan hay những hiện vật còn lưu giữ mà còn gắn với những câu chuyện, con người và ký ức đã làm nên ý nghĩa của nơi đó.

Chùa Tôn Thạnh vì thế không chỉ là một địa điểm có dấu ấn Nguyễn Đình Chiểu mà còn là nơi lưu giữ những giá trị lịch sử và văn hóa cần được quan tâm, bảo tồn và phát huy. Qua buổi gặp gỡ bà Châu Anh Phụng, em cũng hiểu rằng để một giá trị văn hóa không bị mai một, cần có sự đóng góp của nhiều thế hệ, từ những nhà nghiên cứu, người làm công tác văn hóa đến cộng đồng địa phương và thế hệ trẻ chúng em.

Từ những trải nghiệm thực tế, em càng thấy được ý nghĩa của học phần Lý luận văn hóa đối với việc học tập và nghiên cứu. Những kiến thức được tiếp thu trên lớp đã giúp em có cơ sở để nhìn nhận các vấn đề văn hóa, nhưng chính những chuyến đi thực tế mới giúp em cảm nhận rõ hơn giá trị của văn hóa trong đời sống. Em hiểu rằng nghiên cứu văn hóa không chỉ là đọc tài liệu, tổng hợp thông tin hay trình bày những kiến thức đã có, mà còn cần sự quan sát, trải nghiệm và lắng nghe những câu chuyện từ chính những người có liên quan đến di sản. Chuyến đi cũng giúp em suy nghĩ nhiều hơn về trách nhiệm của bản thân với tư cách là một sinh viên ngành Quản lý văn hóa, nghệ thuật. Chúng em không chỉ học để biết về các giá trị văn hóa mà còn cần hiểu được ý nghĩa của việc bảo tồn, phát huy và lan tỏa những giá trị ấy đến cộng đồng. Đặc biệt, em mong rằng những câu chuyện và đóng góp của bà Châu Anh Phụng sẽ được nhiều người biết đến hơn, bởi đó không chỉ là câu chuyện về một cá nhân mà còn là một phần trong hành trình gìn giữ di sản văn hóa dân tộc và qua đó có nhiều hơn nữa sự trợ giúp cho bà trong hoàn cảnh neo đơn khó khăn lúc tuổi cao, sức yếu…

Cuối cùng, em xin gửi lời cảm ơn chân thành đến TS. Phạm Văn Luân đã truyền cảm hứng và tạo điều kiện cho chúng em có cơ hội tham gia chuyến đi thực tế đầy ý nghĩa, được trực tiếp tìm hiểu đề tài và gặp gỡ những người có nhiều tâm sức nghiên cứu, bảo tồn di sản văn hóa. Em xin cảm ơn cô Nguyễn Thị Kim Anh vì sự đón tiếp chu đáo, sự quan tâm và bữa cơm gia đình ấm áp mà cô đã dành cho chúng em. Đặc biệt, em xin gửi lời tri ân sâu sắc đến bà Châu Anh Phụng vì những chia sẻ quý báu, những câu chuyện chân thực và cả một hành trình dài đầy tâm huyết mà bà đã dành cho nhà thơ Nguyễn Đình Chiểu. Những điều chúng em được nghe và chứng kiến trong chuyến đi sẽ trở thành những bài học đáng nhớ, không chỉ trong học tập mà còn trong cách nhìn nhận về con người, tình cảm và trách nhiệm đối với các giá trị văn hóa.

Chuyến đi đã kết thúc, nhưng những câu chuyện về một đời người dành trọn tâm huyết cho cụ Đồ Chiểu vẫn còn đọng lại trong em, mãi mãi là đối tượng nghiên cứu của chúing em… Em nhận ra rằng di sản văn hóa không chỉ được lưu giữ bằng những tấm bia, công trình hay trang sách mà còn được gìn giữ bằng tình yêu, sự kiên trì và những đóng góp thầm lặng của con người. Em hy vọng rằng trong tương lai, sẽ có thêm nhiều người quan tâm, tìm hiểu và tiếp nối hành trình ấy để những giá trị mà Nguyễn Đình Chiểu để lại cũng như tâm huyết của những người như bà Châu Anh Phụng sẽ luôn được trân trọng và lan tỏa đến các thế hệ mai sau.

Phạm Thị Yến Thi
Lớp: 25DQL
Khoa Quản lý Văn hoá, Nghệ thuật
Trường Đại học Văn hoá Thành phố Hồ Chí Minh