Mỗi vùng đất trong không gian văn hóa Việt Nam đều mang trong mình những tầng trầm tích lịch sử riêng biệt. Nhưng chỉ khi đứng trước những không gian ký ức thiêng liêng, nơi quá khứ hòa quyện cùng hiện tại, con người ta mới cảm nhận rõ ràng nhất chiều sâu của tinh thần dân tộc. Dưới góc độ của Lý luận văn hóa, di tích lịch sử và các khu truyền thống không đơn thuần là những công trình kiến trúc hay nơi lưu giữ hiện vật khô khan, mà là các “không gian văn hóa – ký ức” sống động. Đó là nơi các giá trị tinh thần, lòng yêu nước và bản sắc dân tộc được cô đọng, lưu giữ và liên tục tái sinh qua các thời kỳ. Nghệ thuật sống và ký ức lịch sử không tự nhiên trường tồn nếu tách rời cái gốc cội nguồn và ý thức bảo tồn của cộng đồng
.
Việc thực hiện bài cảm nhận này không đơn thuần là một bài tập thu hoạch cá nhân hay một lời ghi chép cảm xúc bộc phát, mà xuất phát từ chính yêu cầu nhận thức của học phần Lý luận văn hóa. Môn học đã đặt ra cho chúng tôi yêu cầu không chỉ dừng lại ở việc tiếp thu các khái niệm, quy luật hay triết lý văn hóa trên sách vở, mà phải biết vận dụng góc nhìn lý luận đó để soi chiếu, phân tích và cảm nhận các hiện tượng văn hóa thực tiễn đang diễn ra xung quanh. Chuyến tham quan và trải nghiệm tại Khu truyền thống Cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân 1968 (xã Tân Nhựt, TP.HCM) chính là một “mẫu hình thực tiễn” sinh động nhất, nơi các nguyên lý về chủ thể văn hóa, chức năng giáo dục, truyền thống lịch sử và bản chất nhân văn của văn hóa Việt Nam được hiện hữu một cách trọn vẹn. Bài viết này ra đời như một nhịp cầu nối liền giữa lý thuyết được giảng dạy trên bục giảng và thực tế quản lý, bảo tồn di sản văn hóa ngoài đời thực.
Trực tiếp đặt chân đến Khu truyền thống Mậu Thân 1968 tại xã Tân Nhựt, không gian nơi đây mang đến cho tôi một cảm giác vừa trang nghiêm, lắng đọng vừa đong đầy niềm tự hào dân tộc. Mỗi hiện vật, mỗi bức ảnh tư liệu hay từng mô hình tái hiện không gian chiến đấu năm xưa không chỉ là nhân chứng của lịch sử, mà còn là sản phẩm của quá trình thực hành văn hóa – nơi con người đóng vai trò là chủ thể sáng tạo và gìn giữ ký ức. Nhìn những chi tiết được trưng bày và gìn giữ chỉn chu, tôi cảm nhận được rất rõ ràng quy luật của Lý luận văn hóa: văn hóa chỉ thực sự sống khi con người biết trân trọng, thực hành và biến nó thành điểm tựa tinh thần cho đời sống hiện tại.
Là một sinh viên đang trưởng thành dưới mái nhà Khoa Quản lý Văn hóa Nghệ thuật và được tiếp cận với bộ môn Lý luận văn hóa, góc nhìn của tôi khi đứng trước di tích không chỉ dừng lại ở sự xúc động của một du khách thưởng lãm. Học phần Lý luận văn hóa đã dạy chúng tôi rằng di sản văn hóa là một hình thái ý thức xã hội đặc biệt, mang tính thẩm mỹ, tính giáo dục và tính nhân văn sâu sắc. Chúng tôi, những người học ngành quản lý văn hóa nghệ thuật, mang trong mình một sứ mệnh đặc biệt: những người đứng sau để kết nối di sản với công chúng. Chúng tôi học cách thấu hiểu cấu trúc của một không gian di sản, vận dụng các quy luật vận động của văn hóa để vận hành, tổ chức, bảo tồn và đưa những giá trị lịch sử – văn hóa ấy đến gần hơn với thế hệ trẻ hôm nay.
Nhìn những ký ức anh hùng được tái hiện tại không gian Tân Nhựt, tôi thấu hiểu sâu sắc bài học lý luận rằng công tác quản lý hay phát huy giá trị di sản nếu thiếu đi cái Tâm và sự thấu hiểu lịch sử thì chỉ là những mô hình vô hồn. Người làm quản lý văn hóa nếu không có cái tâm trong sáng, không hiểu được quy luật bảo tồn di sản cũng như sự hy sinh thầm lặng của các thế hệ cha anh, thì mọi dự án hay chương trình được tạo ra cũng chỉ là những vỏ bọc bề ngoài. Giữ gìn lòng biết ơn với quá khứ, giữ đạo đức làm nghề và bảo tồn cái gốc văn hóa dân tộc chính là kim chỉ nam giúp chúng tôi không bị lạc lối giữa những áp lực thương mại hóa hay xu hướng hội nhập của thời đại.
Càng ngẫm nghĩ về chuyến đi, tôi càng nhận ra việc tìm hiểu Khu truyền thống Mậu Thân 1968 tại xã Tân Nhựt không dừng lại ở một lời nhắc nhở về quá khứ, mà chính là một sự đúc kết lý luận thực tiễn hướng về tương lai. Nghề làm quản lý văn hóa và bảo tồn di sản vốn đầy chông gai, đòi hỏi sự hy sinh thầm lặng phía sau sự tỏa sáng của các công trình. Nhưng chính ngọn lửa tri ân từ những không gian lịch sử thiêng liêng, cùng ánh mắt tin tưởng của thầy cô và sự đồng điệu của bạn bè, đã biến những lý thuyết văn hóa trên trang sách trở thành nguồn năng lượng sống động cho những ngày tháng rèn luyện sắp tới. Chúng tôi hiểu rằng, mỗi bài học trên giảng đường, mỗi dự án thực hành lớn nhỏ hay mỗi chuyến đi thực tế đều là một mảnh ghép nhỏ trong hành trình bảo tồn và phát triển văn hóa dân tộc.
Dư âm và bài học về lòng biết ơn từ Khu truyền thống Mậu Thân 1968 xã Tân Nhựt sẽ còn đọng lại mãi trong hành trang của mỗi sinh viên Khoa Quản lý Văn hóa Nghệ thuật. Chuyến đi thực tế đã thắp sáng trong tôi một niềm tin mãnh liệt rằng chỉ cần giữ trọn lòng thành và tình yêu tha thiết với nghề, ngọn lửa văn hóa – lịch sử của dân tộc sẽ luôn được tiếp nối, rực rỡ và không bao giờ tắt. Dù mai này có đi đến đâu hay đảm nhận bất kỳ vai trò nào trong bộ máy quản lý văn hóa, tinh thần tri ân cội nguồn vẫn sẽ là ngọn hải đăng soi đường cho từng bước chân sáng tạo và cống hiến của chúng tôi.
Để có được bài thu hoạch cảm nhận đong đầy cảm xúc và giàu giá trị thực tiễn này, em xin được gửi lời cảm ơn chân thành và sâu sắc nhất đến Ban Giám hiệu Trường Đại học Văn hóa TP.HCM cùng giảng viên dạy học phần.
Em xin trân trọng tri ân Tiến sĩ Phạm Văn Luân, giảng viên phụ trách bộ môn Lý luận văn hóa, thầy đã truyền dạy cho chúng em nền tảng tri thức lý luận sâu sắc, mở ra tầm nhìn khoa học và định hướng để em hoàn thành bài tập thu hoạch mang tính thực tiễn này.
Đặc biệt, em xin gửi lời cảm ơn chân thành đến các cô chú, anh chị trong Ban quản lý Khu truyền thống Mậu Thân 1968 tại xã Tân Nhựt. Cảm ơn các cô chú và anh chị đã luôn tâm huyết, nhiệt tình đón tiếp, thuyết minh và chỉ dẫn chu đáo, giúp chúng em không chỉ hiểu sâu hơn về những giá trị lịch sử – văn hóa thiêng liêng nơi đây mà còn được truyền thêm nhiều năng lượng, cảm hứng sống và làm nghề. Xin cảm ơn các bạn sinh viên đã đồng hành để tạo nên một chuyến đi thực tế trọn vẹn, để lại dư âm đẹp đẽ và bài học nghề nghiệp vô giá trong lòng mỗi người.
Tên: Trịnh Ngọc Thùy Như
MSSV: D25QL114
Lớp 20.1
Khoa Quản lý văn hóa, nghệ thuật
