Trong quá trình học môn Phương pháp nghiên cứu khoa học, em đã có cơ hội tiếp cận và tìm hiểu nhiều tư liệu liên quan đến lịch sử, văn hóa và giáo dục nhằm rèn luyện khả năng quan sát, phân tích cũng như đánh giá vấn đề dưới góc nhìn khoa học và khách quan. Thông qua việc xem đoạn phim tài liệu “Toe-to-toe with China: The Sisters Who Defied the Empire | ASSASSINS” do kênh ABC News In-depth sản xuất, em không chỉ hiểu rõ hơn về cuộc khởi nghĩa Hai Bà Trưng mà còn nhận thức sâu sắc hơn về trách nhiệm của thế hệ trẻ trong việc tiếp nhận, chọn lọc và bảo vệ các giá trị lịch sử dân tộc Việt Nam trước những góc nhìn khác nhau từ truyền thông quốc tế. Bộ phim đã mang đến cho em nhiều suy nghĩ về tinh thần yêu nước, ý chí chống ngoại xâm của dân tộc cũng như vai trò của sinh viên trong việc nhận diện và lên tiếng trước những nội dung chưa phù hợp với lịch sử Việt Nam.
Hai Bà Trưng cưỡi voi ra trận. Nguồn: Blog Lịch Sử
Bối cảnh lịch sử và nguyên nhân khởi nghĩa: Video đã khắc họa rất rõ nét tầm quan trọng về mặt địa lý, thương mại của vùng đồng bằng sông Hồng, cũng như đời sống tín ngưỡng mang tính chất vạn vật hữu linh của người Lạc Việt cổ [04:07], [04:29]. Dưới ách cai trị của nhà Hán, sự bất mãn của giới quý tộc và nhân dân ngày càng dâng cao khi họ liên tục bị ép buộc đồng hóa văn hóa và chịu mức thuế bóc lột nặng nề [05:11], [05:27]. Giọt nước làm tràn ly chính là việc Thái thú Tô Định ra lệnh chặt đầu Thi Sách – chồng của bà Trưng Trắc – mà không qua xét xử nhằm răn đe lực lượng chống đối [06:42].
Vai trò lãnh đạo của người phụ nữ Lạc Việt: Điểm khiến tôi ấn tượng nhất là cách tác giả nhấn mạnh vị thế mạnh mẽ của người phụ nữ Việt cổ. Trước khi quân Hán xâm lược, phụ nữ tại đây có quyền đứng đầu lãnh đạo, làm thương nhân, làm thẩm phán và kế thừa tài sản [08:04]. Mang trong mình dòng máu tự chủ đó, ngay khi chồng bị sát hại, Trưng Trắc đã gạt đi nghi thức tang lễ truyền thống để dấy binh khởi nghĩa với tuyên bố đanh thép rằng bà sẽ chỉ để tang chồng sau khi giành được chiến thắng [07:25]. Cùng với người em gái Trưng Nhị và 36 nữ tướng, đạo quân 8 vạn người của Hai Bà đã đánh tan quân thù, giành lại 65 thành trì và đẩy lùi quân Hán khỏi bờ cõi [09:00], [09:17].
Nơi Hai Bà Trưng gieo mình. Nguồn: ABC News In-depth
Kết cục bi tráng và biểu tượng bất diệt của tinh thần dân tộc: Đoạn cuối video mang đến một sự đối lập lịch sử sâu sắc và đáng suy ngẫm về kết cục của cuộc khởi nghĩa. Sử sách Trung Quốc ghi nhận sự kiện này dưới góc nhìn của kẻ chinh phạt, cho rằng Hai Bà bị bắt, hành quyết và thủ cấp bị gửi về Lạc Dương như một chiến lợi phẩm phô trương sức mạnh quân sự [11:25]. Tuy nhiên, tâm thức dân gian Việt Nam lại lưu truyền một cái kết hoàn toàn khác biệt: Hai Bà Trưng đã cùng nhau gieo mình xuống dòng sông Hát – chính mảnh đất tươi đẹp mà họ đã dốc lòng chiến đấu để bảo vệ [11:41]. Sự đối lập này không đơn thuần là khác biệt về ghi chép, mà nó khẳng định mạnh mẽ tinh thần dân tộc Việt Nam. Hành động trầm mình xuống dòng sông quê hương không phải là sự bế tắc hay thất bại, mà là đỉnh cao của khí tiết vút ngàn và quyền tự quyết. Đó là lời tuyên ngôn đanh thép: thà hòa mình vào giang sơn, hóa thân thành hồn thiêng sông núi chứ nhất quyết không chịu cúi đầu, không để danh dự và thân xác lọt vào tay kẻ thù. Sự lựa chọn bi tráng ấy trước đạo quân hàng vạn người được huấn luyện bài bản của tướng Mã Viện [10:45] đã vượt ra khỏi ranh giới của một sự kiện lịch sử, trở thành bản anh hùng ca bất tử, định hình và thổi bùng lên ngọn lửa tự tôn, tinh thần bất khuất chống ngoại xâm của dân tộc ta.
Là sinh viên được học các môn về Lịch sử, Chính trị học và Chủ nghĩa Mác – Lênin, em nhận thấy bản thân cần có tư duy phản biện khi tiếp cận các bộ phim có yếu tố lịch sử. Dưới góc nhìn của chủ nghĩa duy vật lịch sử, lịch sử luôn gắn với bối cảnh chính trị và quan điểm của người ghi chép, vì vậy người xem không nên tiếp nhận thông tin một cách thụ động hay cảm tính. Sinh viên cần biết chọn lọc các nguồn tư liệu chính thống, nâng cao nhận thức và cảnh giác trước những nội dung xuyên tạc hoặc chưa chính xác về lịch sử Việt Nam. Đồng thời, việc chủ động nhận diện và lên tiếng trước các thông tin sai lệch cũng là trách nhiệm của thế hệ trẻ trong việc bảo vệ giá trị lịch sử, văn hóa và lòng tự hào dân tộc.
Bên cạnh đó, em cho rằng các cơ quan chức năng và đơn vị kiểm duyệt cần xem xét kỹ lưỡng những bộ phim có liên quan đến lịch sử Việt Nam trước khi cho phép phổ biến rộng rãi. Việc kiểm duyệt cần bảo đảm nội dung phù hợp với giá trị lịch sử, văn hóa và truyền thống dân tộc, tránh gây ảnh hưởng đến nhận thức của người xem, đặc biệt là giới trẻ.
Là giáo viên tương lai nên em nhận thấy việc sử dụng bộ phim này trong giáo dục trẻ cần có sự chọn lọc phù hợp về nội dung và hình thức truyền tải. Ngay cả tựa đề tiếng Anh của bộ phim “TOE-TO-TOE WITH CHINA” khi dịch nghĩa cũng mang sắc thái đối đầu và nặng tính chiến tranh, chưa thật sự phù hợp với trẻ nhỏ. Vì vậy, khi đưa vào hoạt động giáo dục, giáo viên cần chuyển tải bằng những cách diễn đạt nhẹ nhàng hơn như giới thiệu đây là câu chuyện về Hai Bà Trưng đứng lên bảo vệ quê hương. Bên cạnh đó, trong phim vẫn có một số phân đoạn mang yếu tố bạo lực và chiến tranh nên không phù hợp để cho trẻ tiếp cận trực tiếp. Theo em, giáo viên chỉ nên chọn lọc những hình ảnh tích cực như Hai Bà Trưng cưỡi voi ra trận, tinh thần đoàn kết và lòng yêu nước của dân tộc Việt Nam. Đồng thời có thể kết hợp kể chuyện, tranh ảnh minh họa hoặc hoạt động đóng vai để giúp trẻ tiếp cận lịch sử một cách gần gũi, sinh động và phù hợp hơn với tâm lý lứa tuổi mầm non.
Sau khi xem đoạn phim tài liệu, em cảm thấy tự hào hơn về tinh thần đấu tranh chống ngoại xâm của dân tộc Việt Nam cũng như vai trò to lớn của Hai Bà Trưng trong lịch sử. Bộ phim không chỉ giúp em hiểu thêm về lịch sử dân tộc mà còn giúp em nhận thức rõ hơn trách nhiệm của thế hệ trẻ trong việc giữ gìn, bảo vệ và lan tỏa những giá trị lịch sử, văn hóa của dân tộc Việt Nam.
TÀI LIỆU THAM KHẢO
[1] ABC News In-depth (2026), “Toe-to-toe with China: the sisters who defied the empire | ASSASSINS”, YouTube, https://youtube.com/watch?v=KPM5NGCogdU, truy cập ngày 21/05/2026.
[2] Bộ Giáo dục và Đào tạo (2021), Giáo trình Chủ nghĩa xã hội khoa học (Bậc Đại học hệ không chuyên lý luận chính trị), NXB Chính trị Quốc gia Sự thật, Hà Nội.
[3] Hội đồng Quốc gia Chỉ đạo biên soạn Giáo trình quốc gia các bộ môn khoa học mác – lênin, tư tưởng hồ chí minh (2019), Giáo trình Triết học Mác – Lênin, NXB Chính trị Quốc gia Sự thật, Hà Nội.
[4] Phan Huy Lê, Trần Quốc Vượng, Hà Văn Tấn, Lương Ninh (2018), Lịch sử Việt Nam – Tập 1 (Từ khởi thủy đến thế kỷ X), NXB Giáo dục Việt Nam, Hà Nội.
Lê Thị Quỳnh Như, lớp: K38M04