KHI BÀI HỌC TRỞ THÀNH MỘT DI SẢN SỐNG

Hình 1. Công văn Thông báo kết quả xét duyệt Cây Gõ Bác Đồng đủ tiêu chuẩn cây Di Sản Việt Nam. Nguồn: Hiếu Danh

Một ngày cuối năm 2025, tin vui đã đến với bà con nhân dân khu vực Vườn quốc gia Cát Tiên đặc biệt là nhóm sinh viên Khoa Di sản văn hóa và Dân tộc thiểu số, trường ĐH Văn hóa Tp. Hồ Chí Minh; Ngày 30/12/2025 tại Hà Nội, Hội đồng cây Di sản, Hội Bảo vệ Thiên nhiên và Môi trường Việt Nam đã họp xét duyệt công nhận cây Di sản Việt Nam đợt cuối năm 2025.

Ngay sau cuộc họp, Hội Bảo vệ Thiên nhiên và Môi trường Việt Nam đã gửi công văn số 310/HMTg ngày 30/12/2025 gửi đến Vườn quốc gia Cát Tiên  thông báo tin cây Gõ Đỏ (hay còn được gọi thân quen là Cây Gõ Bác Đồng) chính thức được duyệt đưa vào danh sách đủ tiêu chuẩn công nhận là cây Di sản Việt Nam. Đây là một tin vui lớn đối với Vườn quốc gia Cát Tiên, tỉnh Đồng Nai nhân dịp đón chào năm mới 2026. Đây cũng là lần đầu tiên Vườn quốc gia Cát Tiên có cây cổ thụ độc đáo được công nhận cây Di sản.

Hình 2. Nhóm Sinh viên bên Cây Gõ Bác. Nguồn: Hiếu Danh

Có được kết quả phấn khởi này, chúng tôi bồi hời nhớ lại những chuyến đi về với rừng xanh, tiếp cận cộng đồng sinh thái nhân văn bắt đầu từ một bài học trên lớp, nhưng lại kết thúc bằng một cột mốc ngoài đời thực. Đối với chúng tôi – những sinh viên lớp 23DQLDS, Trường Đại học Văn hóa TP. Hồ Chí Minh – chuyến đi thực tế đến Vườn quốc gia Cát Tiên trong khuôn khổ học phần Phát triển đời sống văn hóa cộng đồng không chỉ dừng lại ở trải nghiệm học tập, mà đã trở thành một hành trình đặc biệt, khi cây Gõ Bác Đồng chính thức được công nhận là Cây Di sản Việt Nam.

Hình 3: Nhóm Cây Di Sản trong buổi thuyết trình thi giữa kì học phần Phát triển đời sống văn hóa cộng đồng cùng GVHD – thầy Phạm Văn Luân

Nguồn: Hiếu Danh

Là một người con sinh ra và lớn lên trên mảnh đất Tà Lài, tôi luôn mang trong mình mong muốn được giới thiệu quê hương mình – nơi còn lưu giữ những giá trị tự nhiên và văn hóa nguyên sơ – đến với bạn bè từ nhiều vùng miền khác nhau. Trong chuyến đi này, với vai trò là nhóm trưởng, tôi dẫn dắt các bạn trong nhóm tiến vào Vườn quốc gia Cát Tiên không chỉ với tâm thế của những sinh viên đi thực tế, mà còn như một người kể chuyện, đưa mọi người trở về với không gian rừng xanh gắn bó với tuổi thơ, ký ức và đời sống của cộng đồng địa phương.

Hình 4. Nhóm Cây Di sản trong các chuyến thực tế đến VQG Cát Tiên

Nguồn: Hiếu Danh

Trong quá trình làm việc thực tế, chúng tôi may mắn nhận được sự tin tưởng và hỗ trợ từ Ban quản lý Vườn quốc gia Cát Tiên, tạo điều kiện tham gia xây dựng hồ sơ Cây Di sản Việt Nam cho cây Gõ Bác Đồng (cây Gõ Đỏ) dưới sự cố vấn của TS. Phạm văn Luân – GV phụ trách Học phần và thông qua thầy chúng tôi được sự tham vấn của các chuyên gia cây Di sản ở Bến Tre (nay là Vĩnh Long). Tuy nhiên, phía sau trọng trách “được giao việc” ấy là một quá trình làm việc nghiêm túc, tỉ mỉ và không ít áp lực. Từng nội dung trong hồ sơ, từ mô tả hiện trạng cây, giá trị sinh học, yếu tố lịch sử – văn hóa cho đến cách diễn đạt trong công văn hành chính, đều phải rà soát, chỉnh sửa nhiều lần để đảm bảo tính chính xác, khoa học và phù hợp với yêu cầu pháp lý.

Hình 5: 1 Đoạn Công văn trong bộ hồ sơ Cây Gõ Bác Đồng sau nhiều lần chỉnh sửa và thống nhất. Nguồn: Hiếu Danh

 Có những văn bản dự thảo tưởng chừng đã hoàn chỉnh nhưng vẫn phải quay lại chỉnh sửa từ câu chữ, thuật ngữ cho đến cấu trúc trình bày. Quá trình đó không chỉ đòi hỏi kiến thức chuyên môn, mà còn là sự kiên nhẫn, trách nhiệm và tinh thần làm việc tập thể. Chỉ đến khi bộ hồ sơ cuối cùng được thống nhất và sẵn sàng gửi đi, chúng tôi mới thật sự “thở phào” – không phải vì công việc đã kết thúc, mà bởi đó là bước khởi đầu quan trọng, đánh dấu việc cây Gõ Bác Đồng chính thức được đặt vào tiến trình bảo tồn nghiêm túc và bài bản.

Hình 5: Bìa hồ sơ Cây Gõ Bác Đồng sau nhiều lần chỉnh sửa và thống nhất và biển chỉ dẫn ở Vườn Quốc gia Cát Tiên. Nguồn: Hiếu Danh

Chính trong quá trình ấy, chúng tôi dần nhận ra rằng cây cổ thụ không chỉ đơn thuần là một tài nguyên sinh thái cần được bảo vệ, mà còn là trung tâm kết nối giữa thiên nhiên với ký ức cộng đồng, giữa giá trị vật chất với đời sống văn hóa – tâm linh. Quá trình xây dựng hồ sơ không chỉ là thủ tục hành chính, mà là hành trình “dịch” những câu chuyện dân gian, niềm tin và bản sắc địa phương thành ngôn ngữ khoa học và pháp lý, để những giá trị vô hình ấy có thể được ghi nhận, bảo vệ và lan tỏa một cách bền vững bằng nền tảng sinh thái nhân văn. Khi thông tin cây Gõ Bác Đồng chính thức được duyệt và công nhận là Cây Di sản Việt Nam được thầy Phạm Văn Luân thông báo đến tôi vào ngày cuối cùng của năm 2025, cảm xúc trong tôi là sự vỡ òa xen lẫn tự hào. Từ một chuyến đi thực tế của môn học, từ những trang ghi chép của sinh viên, một giá trị thiên nhiên – văn hóa đã được xã hội ghi nhận ở tầm quốc gia như một hồi chuông vang lên khép lại năm cũ một cách trọn vẹn và đầy rực rỡ.

Khoảnh khắc ấy giúp tôi hiểu sâu sắc rằng, tri thức học đường nếu được đặt đúng chỗ, gắn với cộng đồng và thực tiễn, hoàn toàn có thể tạo ra những tác động tích cực và bền vững. Sự kiện này cũng khiến chúng tôi nhìn lại vai trò của mình sau khi hoàn thành Học phần. Dù môn học Phát triển đời sống văn hóa cộng đồng đã khép lại và kỳ thi kết thúc môn đã qua, nhưng tinh thần trách nhiệm đối với thiên nhiên, sinh thái và di sản văn hóa thì vẫn tiếp tục mở ra. Sự kiện cây Gõ Bác Đồng được công nhận là Cây Di sản không phải là điểm kết thúc, mà là điểm khởi đầu cho những suy nghĩ nghiêm túc hơn về bảo tồn cây cổ thụ, về mối quan hệ hài hòa giữa bảo tồn – khai thác – phát triển bền vững trên nền tảng giá trị sinh thái – nhân văn.

Từ trải nghiệm này, chúng tôi nhận thấy rằng tại Vườn quốc gia Cát Tiên vẫn còn nhiều cây cổ thụ khác đủ tiêu chí Cây Di sản, nhưng chưa được quan tâm đúng mức do hạn chế về nguồn lực, nhân sự và chuyên môn. Điều đó thôi thúc chúng tôi nuôi dưỡng một mong muốn lâu dài: trong tương lai có thể tiếp tục đồng hành cùng các cộng đồng địa phương, các khu bảo tồn và vườn quốc gia trong quá trình nhận diện, xây dựng hồ sơ và phát huy giá trị cây di sản, không chỉ như một đối tượng bảo tồn sinh học, mà còn như một di sản văn hóa sống, gắn với giáo dục cộng đồng và du lịch bền vững. Đối với cá nhân tôi, sự kiện cây Gõ Bác Đồng được công nhận là Cây Di sản Việt Nam là một dấu mốc đặc biệt. Nó giúp tôi xác lập rõ hơn con đường mình muốn theo đuổi: kết nối di sản văn hóa với sinh thái nhân văn, biến những câu chuyện tưởng chừng lặng lẽ của rừng thành nguồn cảm hứng cho cộng đồng và xã hội. Bởi mỗi cây cổ thụ không chỉ đứng yên trong rừng, mà đang âm thầm kể câu chuyện về con người, về ký ức và về trách nhiệm gìn giữ, lưu truyền cho các thế hệ mai sau.

Từ một bài học, chúng tôi đã chạm đến một di sản! Và từ một chuyến đi, chúng tôi học được rằng: bảo tồn không chỉ là giữ lại quá khứ, mà là tạo tương lai cho cộng đồng bằng chính những giá trị mà cộng đồng đang sống.

Hiếu Danh, 23DQLDS