Đánh thức tiềm năng du lịch của Đình thần Trung An, xã Bình Mỹ
Giữa không gian sông nước của xã Bình Mỹ (TP.HCM) nơi đang được định hướng trở thành điểm đến du lịch sinh thái cộng đồng mới của phía Tây Bắc thành phố vẫn tồn tại một di tích âm thầm đứng ngoài bản đồ du lịch: Đình thần Trung An. Dù mang giá trị lịch sử văn hóa tín ngưỡng rõ rệt, di tích này đến nay vẫn chưa được nhìn nhận đúng với vai trò của nó trong quá trình hình thành vùng đất.
Một câu hỏi đặt ra: Vì sao một đình làng có tuổi đời hàng trăm năm, gắn với ký ức khai hoang của cư dân Nam Bộ, lại rơi vào tình trạng “bị lãng quên” giữa lúc Bình Mỹ đang chuyển mình mạnh mẽ theo hướng phát triển du lịch?
Chuyến đi thực tế ngày 7/11/2025 – những ghi chép đầu tiên
Trong chuyến đi thực địa ngày 7/11/2025, nằm trong khuôn khổ học phần “Di sản văn hóa gắn với phát triển du lịch”, tôi tìm đến Đình thần Trung An vào một chiều yên tĩnh. Người mở cánh cổng sắt cũ kỹ đón tôi là ông Tô Văn Mật, 65 tuổi, Hội trưởng Ban Quý tế.
Hình 1. Cổng vào Đình thần Trung An (đi từ hướng đường 473).
Nguồn: Nguyễn Ngọc Hải Sơn
Ông Mật kể chuyện đình bằng giọng mộc mạc nhưng đầy tự hào. Ông nhớ rõ từng giai đoạn đình bị bom Mỹ phá hủy những năm 19671968, được dựng lại vào 1971, rồi tiếp tục phục dựng năm 1992. “Đình còn đứng được là nhờ bà con thương, tự góp sức mà giữ thôi. Không có kinh phí gì hết”, ông nói.
Những chia sẻ thẳng thắn ấy mở ra bức tranh thực tế: Đình thần Trung An tồn tại nhờ lòng người, chứ chưa nhận được sự quan tâm xứng đáng từ ngành văn hóa du lịch địa phương.
Hình 2. Phỏng vấn ông Tô Văn Mật – Hội trưởng Ban Quý tế Đình thần Trung An. Nguồn: Nguyễn Ngọc Hải Sơn
Một di tích không hề “nhỏ bé”
Nhìn từ bên ngoài, đình có thể khiêm tốn, nhưng bên trong lại chứa đựng những giá trị đủ sức trở thành điểm nhấn văn hóa của Bình Mỹ:
• Lịch sử lâu đời
Đình là dấu ấn của thời kỳ khai phá Gia Định, thờ Thành Hoàng Bổn Cảnh Nguyễn Văn Thành – danh tướng triều Nguyễn, người góp phần định hình vùng đất phương Nam.
• Kiến trúc đình làng Nam Bộ đặc trưng
Từ chính điện, Tiền Hiền, Hậu Hiền đến hoành phi liễn đối, trống mõ, tất cả vẫn còn giữ được hồn cốt của một thiết chế tín ngưỡng lâu đời. Ngoài ra, đình còn lưu giữ bản sao sắc phong của Thành Hoàng.
• Lễ hội dân gian giàu bản sắc
Kỳ Yên, Kỳ Bông, các nghi lễ cúng đình, hát bội nhạc lễ đều từng là sinh hoạt cộng đồng quan trọng của làng xã Nam Bộ.
Những giá trị này cho thấy di tích hoàn toàn có thể đóng vai trò trung tâm trong việc kể câu chuyện văn hóa lịch sử của Bình Mỹ, nếu được đầu tư đúng mức.
Hình 3: Toàn cảnh chính điện Đình thần Trung An, tượng Chủ tịch Hồ Chí Minh đặt ở cửa ra vào. Nguồn: Nguyễn Ngọc Hải Sơn
Hình 4: Các bài vị Tả ban – Hữu ban, Đông Hiến – Tây Hiến, Tiền Hiền – Hậu Hiền. Nguồn: Nguyễn Ngọc Hải Sơn
Vì sao đình bị “đứng ngoài cuộc”?
Khảo sát ngày 7/11/2025 và trao đổi với ông Mật cho thấy hàng loạt điểm nghẽn khiến đình chưa thể trở thành điểm đến du lịch:
• Chưa được xếp hạng di tích
Đây là rào cản lớn nhất. Không xếp hạng đồng nghĩa không có nguồn kinh phí và không có kế hoạch bảo tồn bài bản, từ đó không thể phát triển du lịch.
• Hạn chế về nhân lực và hạ tầng du lịch
Đình hầu như đóng cửa quanh năm, không có thuyết minh, không có tài liệu giới thiệu, không bố trí người trực để phục vụ du khách.
• Trùng tu tự phát
Nhiều hạng mục được sửa bằng bê tông hoặc mái tôn, thiếu giám sát chuyên môn, dẫn đến nguy cơ mất dần tính nguyên gốc.
• Chưa có sản phẩm du lịch
Không có tuyến tham quan, không kết nối với các điểm đến lân cận, không có hoạt động trải nghiệm một yếu tố quan trọng với du lịch văn hóa hiện nay.
Tất cả khiến một di tích giàu tiềm năng trở thành điểm đến ngủ quên.
Đánh thức tiềm năng: Đình thần Trung An có thể trở thành điểm tựa du lịch văn hóa của Bình Mỹ
Điều đáng nói là trong khi Bình Mỹ đang phát triển mạnh du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng, farmstay, các khu vườn thì mảng du lịch văn hóa lại còn thiếu vắng. Đình thần Trung An chính là mảnh ghép giúp Bình Mỹ có bản sắc khác biệt so với các điểm đến sinh thái khác quanh TP.HCM. Ba lý do rõ ràng:
Có câu chuyện lịch sử hấp dẫn để kể
Từ danh tướng Nguyễn Văn Thành đến hành trình phục dựng đình qua chiến tranh.
Phù hợp với xu hướng trải nghiệm giáo dục di sản
Trường học, nhóm sinh viên, câu lạc bộ văn hóa đều có nhu cầu tìm hiểu thiết chế làng xã Nam Bộ.
Dễ dàng kết nối tuyến với nhiều điểm du lịch hiện có
Chùa Hoa Sen, Miếu Bà Chúa Xứ, sông Sài Gòn, các khu sinh thái Bình Mỹ, Hương Sen, Greenland Farm…
Nếu được đánh thức đúng cách, đình hoàn toàn có thể trở thành điểm dừng chân văn hóa tâm linh trong tuyến “Một ngày ở Bình Mỹ”.
Hình 5: Bàn thờ chính điện thờ Thành Hoàng Bổn Cảnh – Nguyễn Văn Thành.
Nguồn: Nguyễn Ngọc Hải Sơn
Giải pháp cần thiết để di tích không bị bỏ quên
• Hoàn thiện hồ sơ xếp hạng di tích cấp thành phố
Đây là bước tiên quyết để đình được bảo vệ, được đầu tư, được phục hồi theo đúng chuẩn bảo tồn.
• Tổ chức bảo tồn đúng chuyên môn
Tránh sửa chữa tự phát; ưu tiên phục dựng mái ngói, kết cấu gỗ, không gian thờ tự nguyên gốc.
• Phát triển sản phẩm du lịch văn hóa tín ngưỡng
Thuyết minh, bảng thông tin, QR code
Không gian trưng bày bản sao sắc phong, ảnh lịch sử
Workshop nhạc lễ, nghi thức đình làng cho học sinh sinh viên
• Kết nối tuyến du lịch Bình Mỹ
Tuyến đề xuất:
Đình thần Trung An → Chùa Hoa Sen → Miếu Bà → Khu du lịch sinh thái → Trải nghiệm vườn
• Khuyến khích du lịch cộng đồng quanh đình
Từ ẩm thực lễ hội, sản phẩm lưu niệm đến hoạt động đón khách đều có thể tạo ra sinh kế bền vững.
Hình 6: Cây cổ thụ trong sân đình có thể lập hồ sơ Cây tiềm năng di sản.
Nguồn: Nguyễn Ngọc Hải Sơn
Lời kết
Bảo tồn di tích không thể chỉ dựa vào tình yêu của cộng đồng. Nó cần sự đầu tư, chính sách và tầm nhìn. Đánh thức Đình thần Trung An cũng chính là đánh thức bản sắc văn hóa của vùng đất Bình Mỹ nơi thiên nhiên và lịch sử hòa quyện, nhưng đang cần được kể lại bằng một giọng nói mạnh mẽ hơn.
