Đàn gỗ dừa Vĩnh Long: Giữ hồn xứ dừa qua tiếng đàn

Cây dừa từ lâu đã trở thành biểu tượng mộc mạc nhưng bền bỉ của người dân Bến Tre (nay thuộc tỉnh Vĩnh Long). Nó hiện diện trong từng bữa ăn, mái nhà, nhịp sống, và dần trở thành một phần không thể tách rời của văn hóa miền Tây Nam Bộ. Thật bất ngờ khi dưới bàn tay tài hoa của nghệ nhân Võ Văn Bá, loài cây bình dị ấy lại được hồi sinh trong một hình hài khác: những nhạc cụ truyền thống mang theo âm sắc của quê hương và tình yêu mà ông dành cho mảnh đất xứ dừa.

Kí sự Đàn gỗ dừa Vĩnh Long
Nguồn: Đài PT – TH Vĩnh Long

Với ông Bá, việc chế tác đàn dừa không chỉ là thực hiện đam mê âm nhạc mà còn là một cách lặng lẽ tri ân loài cây đã từng che chở con người nơi đây trong những năm tháng chiến tranh. Khi nhìn vào bộ sưu tập đàn đồ sộ, đa dạng và đầy sáng tạo của ông, người xem dễ dàng cảm nhận được sự kiên trì, niềm tin và nhiệt huyết mà ông gửi vào từng sản phẩm. Phóng sự của THVL giúp người xem hiểu rằng hành trình làm đàn của ông không hề bằng phẳng: gỗ dừa khó xử lý, âm thanh khó kiểm soát, vô vàn thử nghiệm thất bại. Nhưng những ký ức về hàng dừa “bảo vệ” dân làng khỏi khói bom lại trở thành động lực để ông tiếp tục, để mỗi cây đàn là một lời nhắc nhớ về cội nguồn.

Quan sát ông chế tác, người ta có thể thấy rõ sự am hiểu sâu sắc mà ông dành cho từng thớ gỗ dừa. Ông nắm được những khác biệt của chất gỗ, biết cách nâng đỡ và hiệu chỉnh để tiếng đàn vẫn ngân vang, trong trẻo như những loại gỗ truyền thống khác. Vì vậy, âm thanh của đàn gỗ dừa vừa có nét mộc mạc, thô ráp của đất đai phù sa, vừa gợi được sự bình yên của dòng sông quê, khiến người nghe cảm thấy như đang đứng giữa miền Tây lộng gió.

Trong những sáng tạo ấy, nổi bật nhất chính là cây đàn “năm trong một” – một tác phẩm kết tinh giữa sự dân dã của người Nam Bộ và hơi thở của nghệ thuật đương đại. Nhạc cụ đa năng ấy có thể hòa tấu, hợp tấu, thậm chí tích hợp micro để hát và đệm đàn, như một minh chứng rõ ràng cho óc sáng tạo không ngừng nghỉ của người nghệ nhân.

Nhưng quan trọng hơn cả, đàn gỗ dừa không chỉ là nhạc cụ để tạo ra âm thanh. Nó là một nhịp nối giữa tinh thần xứ dừa với đời sống hôm nay. Từng sản phẩm của ông Bá chứa đựng một giá trị phi vật thể rất riêng – đó là tình yêu quê hương được gìn giữ bằng đôi tay, bằng ký ức và bằng cả tấm lòng. Trong cuộc sống hiện đại, nơi nhiều giá trị dần bị lãng quên, việc ông dành trọn tâm huyết để đưa cây dừa vào nghệ thuật là điều thật sự đáng trân trọng.

Các nhạc cụ của ông chế tác cũng được các nghệ nhân chơi nhạc cụ Việt Nam khen ngợi và công nhận, tuy nhiên câu chuyện về cây đàn gỗ dừa sẽ trọn vẹn hơn nếu cây đàn được có thêm người kế thừa và đấy cũng là niềm trăn trở lớn nhất của ông. Đây cũng là một thách thức lớn trong việc bảo tồn những giá trị văn hóa trong thời hiện đại. Bởi lẽ, một loại nhạc cụ dù đẹp đến đâu, tinh tế đến đâu cũng cần có người tiếp tục nâng niu, chơi nó, nghiên cứu nó thì mới có thể sống lâu trong đời sống âm nhạc. Nỗi trăn trở của ông Bá cũng chính là nỗi trăn trở chung của nhiều người làm nghề truyền thống: làm sao để giữ lại một phần hồn quê trước bước tiến mạnh mẽ của thời đại số. Trong dòng chảy vội vã ấy, những giá trị văn hóa dân gian rất dễ bị lãng quên nếu không có người trẻ đủ kiên nhẫn và đủ yêu thương để tiếp nhận và tiếp tục phát triển.

Vì vậy, câu chuyện về đàn gỗ dừa không chỉ dừng lại ở sự sáng tạo của một nghệ nhân, mà còn đặt ra lời nhắc nhở nhẹ nhàng nhưng sâu sắc về trách nhiệm của mỗi thế hệ trong việc gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc. Hy vọng rằng trong tương lai, sẽ có những người trẻ tìm thấy cảm hứng từ chính những cây đàn của ông để tiếp tục viết tiếp hành trình còn dang dở, để âm thanh của gỗ dừa vẫn còn vang mãi giữa đời sống hôm nay.

Lý Hoàng Bảo Ngọc