TỌA ĐÀM KHOA HỌC QUỐC TẾ “Tư liệu cổ trong cộng đồng – Sự quan tâm của học giả quốc tế và bài học cho công tác đào tạo ngành Quản lý Văn hóa”
Đại biểu dự Toạ đàm quốc tế về tài liệu cổ.
Ngày 25/11/2025, tôi có cơ hội tham dự tọa đàm khoa học do Trường Đại học Văn hóa TP. Hồ Chí Minh phối hợp cùng Đại học Osaka tổ chức. Đây không chỉ là một hoạt động học thuật thông thường, mà là một bước khởi đầu quan trọng hướng tới việc tổ chức hội thảo quốc tế về tư liệu cổ trong cộng đồng lần thứ 2 trong thời gian tới. Tư lệu cổ là một chủ đề có giá trị cả về nghiên cứu, bảo tồn và ứng dụng trong đào tạo ngành Quản lý văn hóa tại Việt Nam.
Buổi tọa đàm quy tụ nhiều nhà nghiên cứu, giảng viên, sinh viên và đại diện các tổ chức văn hoá – lịch sử trong và ngoài TP. Hồ Chí Minh. Nội dung xuyên suốt xoay quanh giá trị của tư liệu cổ, vai trò của học giả quốc tế và kinh nghiệm cho giáo dục văn hóa trong bối cảnh toàn cầu hoá.
1. Tư liệu cổ trong cộng đồng: Giá trị và thách thức
Các diễn giả nhấn mạnh rằng tư liệu cổ – bao gồm văn bản, ký ức dân gian, hiện vật, hình ảnh lưu trữ… – không chỉ phản ánh lịch sử và đời sống cộng đồng, mà còn cho thấy sự vận động văn hóa của địa phương. Việc bảo tồn tư liệu cổ đòi hỏi sự phối hợp giữa cơ sở đào tạo, cộng đồng, bảo tàng, hội nghề nghiệp và dự án quốc tế.
Học già Hồ Nhựt Quang chia sẻ tại Tọa đàm
2. Vai trò của học giả nước ngoài và xu hướng nghiên cứu quốc tế
Đại học Osaka và một số học giả quốc tế chia sẻ phương pháp tiếp cận tư liệu cộng đồng theo hướng liên ngành, sử dụng công nghệ số, hệ thống lưu trữ mở và mô hình hợp tác giữa trường – địa phương – viện nghiên cứu.
Điều này mở ra triển vọng tư liệu Việt Nam được đưa vào bản đồ khoa học quốc tế.
Buổi tọa đàm chỉ ra rằng sinh viên ngành quản lý văn hoá cần:
Hiểu sâu văn hóa bản địa. Tiếp cận tư liệu gốc và phương pháp nghiên cứu chuẩn quốc tế. Biết khai thảo, sử dụng tư liệu cổ trong truyền thông, du lịch văn hoá, sáng tạo nghệ thuật.
SV trường ĐH Văn hoáTp. HCM và một sinh họat học thuật về tài liệu cổ
3. “Chào Show” và những kết nối mới
Một hoạt động bên lề của chương trình và là dấu ấn đáng nhớ nhất đối với cá nhân tôi, là buổi giao lưu buổi tối giữa các đại biểu đến từ nhiều địa phương. Buổi gặp gỡ có sự tham dự của: Ông Nguyễn Thanh Thuận phó Chủ tịch Hội Khoa học Lịch sử Đồng Tháp và ông Bùi Phước Vĩnh; Ông Nguyễn Thế, đại diện Hội Văn nghệ Dân gian Huế; Ông Trương Tài Linh, hội viên Hội Văn nghệ Dân gian Cà Mau – Bạc Liêu và tôi, Bùi Đức Thành, cộng tác viên Nhóm Sáng tạo Trẻ Bến Tre.
Ban tổ chức đã mời đoàn tham dự chương trình “Chào Show” một điểm nhấn mới mẻ với mục tiêu tạo cầu nối giữa khách mời các tỉnh thành và nhà trường. Tham dự chương trình, chúng tôi được thưởng thức các tiết mục nhạc cụ dân tộc như đàn tranh, đàn t’rưng, sáo trúc, trống dân tộc… Các nghệ sĩ và sinh viên trình diễn vừa mang tính biểu diễn vừa mang yếu tố minh họa học thuật, giúp khách mời tiếp cận trực tiếp giá trị của âm nhạc truyền thống Việt Nam.
Âm sắc trong trẻo của đàn T’rưng, tiếng ngân của đàn tranh và tiết tấu trống tạo cảm giác vừa trang trọng vừa gần gũi, một không gian mà người Việt và khách quốc tế đều có thể cảm nhận được chiều sâu văn hoá Việt Nam.
Trong bữa tối thân mật, chúng tôi được giới thiệu những món ăn đặc trưng Việt Nam như: Bún chả Hà Nội; Cơm gà Hội An; Nem rán, phở cuốn; Nước đậu và rượu mơ
Không gian khán phòng Chào Show
Mỗi món ăn được lựa chọn như một đại diện của từng vùng miền, tạo sự chia sẻ và kết nối giữa Đồng Tháp, Bến Tre, Cà Mau, Huế và TP. Hồ Chí Minh – đúng tinh thần “văn hoá là sự gặp gỡ”. Trong không khí thoải mái, tôi và 4 đại biểu đã có nhiều trao đổi bổ ích: Đại diện Đồng Tháp chia sẻ về việc bảo tồn tư liệu cổ gắn với di sản làng nghề và đình làng. Đại diện Huế kể nhiều câu chuyện về văn nghệ dân gian, đặc biệt là mối liên hệ giữa tư liệu cổ và diễn xướng. Anh Nguyễn Thanh Thuận nêu góc nhìn lịch sử hoá các nguồn tư liệu để phục vụ nghiên cứu lâu dài. Anh Bùi Phước Vĩnh và anh Trương Tài Linh chia sẻ về công tác sưu tầm tại khu vực Nam Bộ, nơi kho tàng truyền khẩu và ký ức cộng đồng còn rất phong phú. Về phần mình, tôi trình bày mong muốn được tham gia sâu hơn vào hoạt động sáng tạo truyền thông văn hoá trẻ, đưa tư liệu và câu chuyện văn hóa địa phương vào các sản phẩm sáng tạo.
Buổi giao lưu không chỉ tạo nên sự thân thiết giữa những người làm công tác văn hoá, mà còn mở ra hướng hợp tác lâu dài giữa trường, hội nghề nghiệp và các nhóm nghiên cứu địa phương.
Qua tọa đàm và chương trình giao lưu, tôi rút ra ba nhận định. Thứ nhất tư liệu cổ đang bước vào thời kỳ mới không chỉ còn là đối tượng lưu trữ, tư liệu cổ trở thành chất liệu sáng tạo, học thuật và kết nối văn hoá quốc tế. Thứ hai vai trò của liên kết vùng liên kết học thuật sự có mặt của các đại biểu từ Đồng Tháp, Bến Tre, Cà Mau, Huế cho thấy tư liệu cổ không nằm riêng lẻ ở từng tỉnh, mà cần một mạng lưới hợp tác dài hạn. Thứ ba tọa đàm sẽ mở rộng thành hội thảo quốc tế thông qua chương trình Chào Show đã chứng minh rằng việc kết hợp văn hoá – học thuật – biểu diễn là hướng đi giàu tiềm năng để Việt Nam giới thiệu di sản của mình ra thế giới.
Các nhà nghiên cứu và sinh viên chụp ảnh sau Toạ đàm
Buổi tọa đàm và chương trình giao lưu tối 25/11/2025 không chỉ giúp tôi mở rộng kiến thức về tư liệu cổ, mà còn mang lại trải nghiệm văn hoá sâu sắc – từ âm nhạc đến ẩm thực, từ câu chuyện học thuật đến tình cảm giữa các đại biểu.
Đây là động lực để tôi tiếp tục theo đuổi con đường nghiên cứu, sáng tạo và lan tỏa văn hóa địa phương từ tài liệu cổ trong bối cảnh hội nhập quốc tế. Tôi rất mong năm 2026, từ Tọa đàm lần 1 này sẽ nâng lên thành Hội thảo Quốc tế lần 2 về Tài liệu cổ Việt Nam!
Bùi Đức Thành
