NHÂN NGÀY NHÀ GIÁO VIỆT NAM 20/11: ÔN LẠI NHỮNG GIÁ TRỊ “NHÂN – NGHĨA” CỦA CỤ ĐỒ CHIỂU THỂ HIỆN QUA TUỒNG CẢI LƯƠNG “KIỀU NGUYỆT NGA” CỦA GÁNH THIÊN LÝ
Lời đầu tiên, em xin gửi lời tri ân sâu sắc đến TS. Phạm Văn Luân – Giảng viên Khoa Quản lý văn hóa, nghệ thuật, Trường Đại học Văn hóa TP. Hồ Chí Minh đã kết nối và tạo điều kiện để chúng em có cơ hội được trực tiếp thưởng thức tuồng cải lương Kiều Nguyệt Nga do Gánh hát Cải lương Thiên Lý biểu diễn tại số 04 Nguyễn Siêu, phường Bến Nghé, TP. Hồ Chí Minh, Chương trình đặc biệt tri ân Thầy Đồ Chiểu do Câu lạc bộ Nghiên cứu và Vinh danh văn hóa Nam Bộ thực hiện. Đến với Chương trình, chúng em vinh dự gặp gỡ ông Nguyễn Đình Phước – Hậu duệ của cụ Đồ Chiểu (cháu đích tôn đời thứ 5). Dù đã ngoài 80 tuổi nhưng ông vẫn minh mẫn, nhiệt thành và đầy tự hào khi chia sẻ về giá trị văn hóa mà cụ Nguyễn Đình Chiểu để lại cho đời, cũng như niềm vui khi thấy thế hệ trẻ hôm nay gìn giữ chúng thông qua các loại hình văn hóa – nghệ thuật.
Hình 01. Sinh viên, GV trường ĐH Văn hóa Tp. HCM và Ông Nguyễn Đình Phước – Hậu duệ cụ Đồ Chiểu (thứ 2 từ trái). Nguồn: Tác giả
Nhắc đến Nguyễn Đình Chiểu hậu thế nhớ đến một Danh nhân Văn hóa Thế giới, một nhà thơ – nhà giáo – thầy thuốc trọn đời vì nước vì dân. Dẫu đôi mắt không còn sáng, nhưng tấm lòng, nhân cách và trí tuệ của ông lại sáng hơn bất cứ ánh sáng nào. Trong suốt sự nghiệp sáng tác, ông luôn gửi gắm tinh thần “nhân – nghĩa” và xem đó như kim chỉ nam trong lối sống, trong đối nhân xử thế và trong trách nhiệm đối với cộng đồng.
Hình 02. Nghệ sĩ Cải ương, bầu gánh Thiên Lý – Tú Quyên (bìa trái) và hậu duệ Đồ Chiểu sau đêm diễn. Nguồn: PVL
Tác phẩm Truyện thơ Nôm Lục Vân Tiên gồm 2084 câu thơ (Phạm Văn Luân, 2022) là minh chứng tiêu biểu cho một tư tưởng lớn xuyên thời đại về giáo dục đạo lý. Qua trích đoạn “Lục Vân Tiên cứu Kiều Nguyệt Nga” hình tượng Lục Vân Tiên hiện lên như mẫu mực của người quân tử: tài ba, dũng cảm, trọng nghĩa khinh tài, hành hiệp trượng nghĩa mà không mong đền đáp.
Hình 03. Giảng viên Trường Đại học Văn hóa TP. HCM và ekip diễn viên Tuồng cải lương “Lục Vân Tiên – Kiều Nguyệt Nga”. Nguồn: Tô Ngọc Anh Thư
Khi được xem vở cải lương Kiều Nguyệt Nga của Gánh hát Cải lương Thiên Lý, em cảm nhận rõ ràng rằng đây không chỉ là một tiết mục nghệ thuật đơn thuần mà còn là một bài học sống động về đạo lý làm người. Sân khấu nhỏ, gần gũi nhưng đầy cảm xúc, diễn xuất của các diễn viên mộc mạc nhưng lắng đọng phần nào giúp những giá trị “nhân – nghĩa” của cụ Đồ Chiểu đi vào lòng người xem một cách tự nhiên nhất và sâu sắc nhất. Câu chuyện về Lục Vân Tiên và Kiều Nguyệt Nga không chỉ khắc họa con người trong xã hội xưa, mà còn mang tính thời sự trong đời sống hiện đại. Giữa một xã hội không ngừng phát triển, đầy những đổi thay về giá trị và nhân cách sống, tinh thần “nhân – nghĩa”, lòng chung thủy, sự ngay thẳng và lòng biết ơn vẫn luôn là những phẩm chất cần được trân trọng và gìn giữ. Và đặc biệt thông qua nghệ thuật cải lương với sức mạnh truyền cảm đặc biệt đã một lần nữa đưa những bài học về những giá trị đạo đức ấy đến gần hơn với thế hệ trẻ.
Hình 04. Góc nhỏ trước cửa vào Gánh hát Cải lương Thiên Lý. Nguồn: Tác giả
Dưới góc nhìn của một sinh viên ngành Quản lý văn hóa em càng thấm thía hơn trách nhiệm của bản thân, không chỉ học để hiểu, mà còn học để góp phần giữ gìn và lan tỏa giá trị văn hóa dân tộc. Buổi diễn đối với em không đơn thuần chỉ là một tác phẩm nghệ thuật sân khấu mà còn gợi cho em nhiều suy ngẫm về cách bảo tồn nghệ thuật sân khấu truyền thống trong đời sống đương đại và đặc biệt là vai trò của người làm công tác quản lý văn hóa trong việc kết nối di sản với công chúng trẻ.
Hình 05. Diễn giả Hồ Nhựt Quang (bìa trái) trong một hoạt động xoay quanh Tài liệu cổ về cụ Đồ Chiểu bên lề Chương trình ngày 16-17/11/2025. Nguồn: HNQ
Một lần nữa, em xin gửi lời tri ân chân thành đến TS. Phạm Văn Luân vì đã tạo điều kiện để chúng em có những trải nghiệm vô cùng quý giá; cảm ơn đội ngũ Gánh hát Cải lương Thiên Lý vì đã mang đến một tác phẩm chỉn chu, đầy tâm huyết; Xin chân thành cảm ơn Diễn giả Hồ Nhựt Quang Chủ nhiệm Câu lạc bộ Nghiên cứu và Vinh danh văn hóa Nam Bộ đã nỗ lực thực hiện một chương trì vô cùng ý nghĩa nhân ngày Nhà giáo Việt Nam 20/11.
Hình 06. Ông Nguyễn Đình Phước tặng sách Lục Vân Tiên cho gánh Thiên Lý. Nguồn: PVL
Cháu xin cảm ơn ông Nguyễn Đình Phước – hậu duệ của cụ Đồ Chiểu vì những chia sẻ quý báu giúp chúng cháu hiểu sâu hơn tinh thần “nhân – nghĩa” Cụ Đồ để lại cho đời và kính chúc ông thật nhiều sức khỏe.
Hình 07. Ông Nguyễn Đình Phước (phải) cuối Chương trình. Nguồn: PVL
Võ Thị Thùy Dương
Sinh viên Khoa Quản lý văn hóa, nghệ thuật
