Tình cảm của các bạn Nhật Bản đối với Bến Tre (nay thuộc Vĩnh Long) là một trường hợp hiếm thấy trong mối tình hữu nghị Việt Nam – Nhật Bản 50 năm qua. Khó có thể tìm thấy một địa phương nào ở Việt Nam có được một người phụ nữ Nhật Bản luôn đặt trang trọng trong trái tim mình… Cách đây 33 năm, từ nhịp cầu được kết nối bởi ông Huỳnh Văn Cam (Ông Năm Lê Huỳnh), Bà Akemi Bando – Tổng Thư ký Hội Trợ giúp Trẻ em Việt Nam – Nhật Bản đã đến Bến Tre dấn thân chăm lo những mảnh đời bất hạnh: vận động xây dựng Trường Nuôi dạy trẻ em khuyết tật Bến Tre – ngôi trường đầu tiên và duy nhất ở Bến Tre dành cho trẻ em khuyết tật; cùng với xây dựng trường học cho trẻ em bị thiệt thòi, bà Akemi Bando đã triển khai các Chương trình phục hồi chức năng dựa vào cộng đồng, Chương trình chăm sóc sức khỏe ban đầu cho bà mẹ và trẻ em nhằm giảm thiểu tỷ lệ trẻ dị tật, khuyết tật, chậm phát triển, các chương trình tập huấn chăm sóc nhi, hỗ trợ trang thiết bị y tế, xây dựng khoa phục hồi chức năng cho người khuyết tật; Chương trình hướng nghiệp giúp người khuyết tật có việc làm để tự tin hòa nhập cộng đồng…
Bà Akemi Bando và Giáo sư Shimizu Masaaki (trái) biểu diễn văn nghệ tại trường Nuôi dạy trẻ em khuyết tật Bến Tre, tháng 12/1993. – Ảnh nhân vật cung cấp.
Những việc làm với nghĩa cử cao đẹp này đã được nhiều người biết đến, nhiều bài báo đã phản ánh chân thực, tạo hiệu ứng lan toả tích cực về sự trợ giúp hiệu quả của các bạn Nhật Bản đối với Bến Tre cả trong và ngoài tỉnh. Không chỉ từ giáo dục, y tế mà về sau còn mở rộng sang cả kinh tế – nông nghiệp với các vườn rau hữu cơ của Bà Ino MayU, Trưởng Đại diện Tổ chức Seed to Table Nhật Bản đem lại những bài học quý báu cho Bến Tre. Những hoạt động thăm tình hữu nghị này đã đưa Nhật Bản trở thành nước có “Công dân Đồng Khởi Danh dự” nhiều nhất hiện nay. Trải qua 3 lần phong tặng danh hiệu cao quý này, tính từ 2021 đến nay có tổng số 7 người nước ngoài được trao danh hiệu cao quý “Công dân Đồng Khởi danh dự” đến từ 4 nước thì Nhật Bản chiểm gần ½ : Nhật Bản: 3 (ngoài Bà Akemi Bando, Bà Ino MayU còn có Gíao sư Tiến sĩ Nagato Natsume, Gíam đốc Hội hở môi hàm ếch Nhật Bản); Hàn Quốc: 2; Đức: 1, Thụy Sỹ: 1. Họ là những “công dân Bến Tre” thực thụ khi dành tất cả tình cảm, công sức, tiền của… đóng góp cho Bến Tre phát triển. Bên cạnh những người đã được ghi nhân, tôn vinh và được nhiều người biết đến còn rất nhiều người thầm lặng công hiến, đóng góp cho Bến Tre trên nhiều lĩnh vực, vì nhiều lý do khác nhau chưa được chúng ta biết đến nhưng rất đáng trân trọng và họ luôn toả sáng ở những lĩnh vực mà ít người hình dung ra, đã tạo nên “sức mạnh mềm” cho Bến Tre đó là Văn hoá – Khoa học…
Chúng tôi muốn nói đến Giáo sư Shimizu Masaaki, Trưởng bộ môn Tiếng Việt, Khoa Ngoại ngữ, Đại học Osaka. Dù ở tậnthành phố Mino, tỉnh Osaka, Nhật Bản xa xôi đối với Bến Tre nhưng Giáo sư luôn gần gũi như một người bạn lớn của giới nghiên cứu văn hoá Bến Tre và Việt Nam. Chúng tôi có may mắn trên hành trình nghiên cứu, học thuật được làm việc với các học giả nước ngoài, ai cũng trân quý và có tình cảm đặc biệt khi nói đến Bến Tre – một vùng đất văn hoá – “địa linh nhân kiệt”. Trong số đó chúng tôi đặc biệt ấn tượng với Giáo sư Shimizu Masaaki – một cộng sự quan trọng của Bà Akemi Bando và các bác sĩ Nhật Bản với vai trò “phiên dịch” trong các chương trình chăm sóc y tế những năm đầu thập kỷ 90 của thế kỷ trước. Tuy Giáo sư Shimizu Masaaki đến Bến Tre lúc bấy giờ với chuyên môn của một “chuyên gia tiếng Việt người Nhật Bản” nhưng công lao của Giáo sư không thể không nhắc đến nếu không muốn nói là rất quan trọng bởi các cas phẫu thuật của những chương trình như mổ hở môi hàm ếch của các bạn Nhật Bản lúc bấy giờ không chỉ đơn thuần là phẫu thuật đem lại nụ cười cho trẻ em Bến Tre bị dị tật bẩm sinh do hậu quả chiến tranh, mà quan trọng hơn là hướng dẫn chuyển giao kỹ thuật phẫu thuật hiện đại của các bác sĩ Nhật Bản cho đội ngũ y bác sĩ Bến Tre những ngày đầu còn non yếu!
Giáo sư Shimizu Masaaki (thứ 2 từ trái) trong 1 cas phẫu thuật ở bệnh viện
Nguyễn Đình Chiểu tháng 12/1995. – Ảnh nhân vật cung cấp.
Khi tìm hiểu về những đóng góp của các học giả nước ngoài cho Văn hoá Bến Tre chúng tôi được tiếp xúc nhiều tấm gương sáng rất đáng trân trọng, nhưng chưa có tấm gương khoa học nào đóng góp thầm lặng cho Văn hoá Bến Tre như Giáo sư Shimizu Masaaki dù Giáo sư không phải là một nhà nghiên cứu Văn hoá! Tháng 10/2019 khi gặp Giáo sư Shimizu Masaaki ở Hà Nội trong Hội thảo Khoa học quốc tế về ẩm thực châu Á, nhận được sự ủng hộ và quan tâm đặc biệt của Giáo sư dành cho bài nghiên cứu về Mứt Dừa Bến Tre của chúng tôi khi được trình bày tại Hội thảo, Giáo sư Shimizu Masaaki đã phối hợp giới thiệu, quảng bá văn hoá dừa Bến Tre thông qua đặc sản mứt dừa Bến Tre và dừa sấy giòn Bến Tre đến các học giả quốc tế…
Chúng tôi rất ngạc nhiên không hiểu vì sao Giáo sư lại gần gũi với Bến Tre đến như vậy? Gặp nhau, trao đổi chúng tôi mới biết không chỉ có một quá trình đến với Bến Tre thuộc dạng có “thâm niên” từ hơn 30 năm trước, sau chuyến đi trên tàu Hoà Bình (Peace Boat) năm 1985 đến Việt Nam, sau đó là 1 năm học tiếng Việt tại Hà Nội và Tp. Hồ Chí Minh. Căn bản hơn hết là Giáo sư được đào tạo trong một môi trường học thuật rất vững chắc: Giáo sư từng học bậc Đại học ở Bộ môn tiếng Việt, Khoa ngoại ngữ, Đại học Ngoại ngữ Osaka (Chương trình Cử nhân. Chuyên ngành: tiếng Việt), sau đọc tiếp tục học ở Khoa sau đại học nghiên cứu Ngôn ngữ và Văn hóa, Đại học Ngoại ngữ Osaka. (Chương trình Thạc sĩ. Chuyên ngành tiếng Việt). Rồi vào học Khoa sau đại học nghiên cứu Con người và Môi trường, Đại học Kyoto (Chương trình Thạc sĩ và Tiến sĩ. Chuyên ngành tiếng Hán Cổ). Rồi vào học Khoa sau đại học nghiên cứu Ngôn ngữ và Văn hóa, Đại học Ngoại ngữ Osaka. (Chương trình Thạc sĩ. Chuyên ngành tiếng Việt). Với bề dày học tập, nghiên cứu chuyên sâu, tâm huyết, khi Giáo sư về làm việc tại Khoa sau đại học nghiên cứu Khoa học Nhân văn, Đại học Osaka ông đã dành nhiều công sức nghiên cứu văn hoá Việt Nam với các chuyến đi công tác tại Trung tâm Nghiên cứu Việt Nam, Đại học Thành Công, Đài Loan) và trong đó văn hoá Bến Tre là một tâm điểm. Trao dổi với chúng tôi về duyên cớ nặng lòng với văn hoá Bến Tre, Giáo sư Shimizu Masaaki cho biết: từ tháng 4/1993 đến tháng 3/1998 ông là Ủy viên Ủy ban viện trợ Y tế quốc tế, Hội Hở môi-Hàm ếch Nhật Bản hoạt động tại Bến Tre với nhiệm vụ phiên dịch và hỗ trợ cho Hội triển khai các hoạt động nhân đạo như giải phẫu cho trẻ bị hở môi-hàm ếch, xây dựng trường Nuôi dạy Trẻ em khuyết tật tỉnh Bến Tre,… quá trình hoạt động sôi nổi và hiệu quả này có được là nhờ ông đã tiếp cận và có một “cộng sự” tích cực, thân thiết là anh Phan Văn Mãi – UVBCHTW Đảng, Phó Bí thư thường trực Thành uỷ, Chủ tịch UBND Tp. Hồ Chí Minh – khi ấy là cán bộ phòng Ngoại vụ, Văn phòng UBND tỉnh Bến Tre… Đây là cơ hội lớn để trong thời gian này, Giáo sư Shimizu Masaaki quan tâm tìm hiểu về đất và người Bến Tre, đặc biệt là các danh nhân và hiện tượng văn hoá Bến Tre như: Nguyễn Đình Chiểu; Trương Vĩnh Ký, tín ngưỡng thờ Mẫu, văn tự Hán Nôm, tín ngưỡng dân gian về dừa, Đạo Dừa… tất cả đều liên quan đến các đóng góp học thuật của Giáo sư về văn hoá cho Bến Tre sau này.
Giáo sư Shimizu Masaaki và anh Phan Văn Mãi (phải), tháng 12/1996 – Ảnh nhân vật cung cấp.
Chính quá trình này đã để lại cho Giáo sư những ấn tượng vô cùng đặc biệt về vùng đất và con người Bến Tre được minh chứng bằng việc Giáo sư Shimizu Masaaki đã quyết định tổ chức 1 sự kiện quan trọng nhất của đời mình – đám cưới của Giáo sư và cô Fujisawa Akiko được tổ chức tại Việt Nam và Bến Tre là 1 điểm đến đặc biệt vào tháng 3/1997, trong sự kiện này ông Trần Công Ngữ lúc bấy giờ là Phó Chủ tịch UBND tỉnh Bến Tre đã gọi Giáo sư là “công dân đặc biệt của Bến Tre” khi giới thiệu cô dâu Fujisawa Akiko và chú rễ Shimizu Masaaki ra mắt !
Giáo sư Shimizu Masaaki trong đám cưới của mình tại Khách sạn Đồng Khởi
(Ảnh trái); Giáo sư cùng mẹ và vợ đi chợ Bến Tre tháng 3/1997 (Ảnh phải).
– Ảnh nhân vật cung cấp.
Tháng 10/2021: Được sự hỗ trợ của phòng Văn hoá – Thông tin thành phố Bến Tre và Nhóm Sáng tạo Trẻ Bến Tre, Giáo sư Shimizu Masaaki đã thu tập dữ lệu xây dựng báo cáo khoa học “Nghiên cứu tục thờ thánh mẫu thiên Y A Na 天依阿那 ở Bến Tre” và được chọn trình bày tại Hội thảo Khoa học Quốc tế ở Đài Loan (Trung Quốc); qua đó quảng bá, giới thiệu tín ngưỡng dân gian, văn hoá Bến Tre cho bạn bè Quốc tế.
Giáo sư Shimizu Masaaki báo cáo trực tuyến tại Hội thảo Khoa học Quốc tế về
Văn hoá Việt Nam với công trình “Nghiên cứu tục thờ thánh mẫu thiên Y A Na ở
Bến Tre”. – Ảnh: Từ Thị Loan
Đặc biệt, vào tháng 3/2022: Lần đầu tiên Giáo sư Shimizu Masaaki đưa Truyện thơ Nôm Lục Vân Tiên vào dạy trong trường Đại học Nhật Bản, đây cũng là trường Đại học đầu tiên trên thế giới đưa tác phẩm của Nguyễn Đình Chiểu vào giảng dạy ở góc độ ngữ liệu để dạy – học tiếng Việt và văn hoá Việt Nam.
Giáo sư Shimizu Masaaki dạy Lục Vân Tiên trường Đại học Osaka. – Ảnh: LT
Tiếp đó, Giáo sư đã tận tình tham gia cùng nhóm tác giả thực hiện tập sách “Truyện thơ Nôm Lục Vân Tiên, tác giả Nguyễn Đình Chiểu Song ngữ Việt – Hàn” và góp ý kiến chuyên môn triển khai sinh họat Nói thơ Vân Tiên tại Câu lạc bộ Nói thơ Vân Tiên – Nông trại sân chim Vàm Hồ thuộc Hội Di sản Văn hoá tỉnh Bến Tre, nghiên cứu thể nghiệm đưa Lục Vân Tiên vào Múa rối nước ở Bến Tre. Tham gia trả lời phỏng vấn, tổ chức quay film khi dạy – học Truyện thơ Nôm Lục Vân Tiên ở trường Đại học Osaka, Nhật Bản hỗ trợ Bảo tàng tỉnh Bến Tre xây dựng Trưng bày ảo “Nguyễn Đình Chiểu – Cuộc đời và sự nghiệp” và hỗ trợ tỉnh Bến Tre xây dựng bộ phim “Danh nhân văn hoá Nguyễn Đình Chiểu” (2 tập) phục vụ các hoạt động kỷ niệm 200 năm ngày sinh danh nhân văn hoá thế giới Nguyễn Đình Chiểu tại Việt Nam và UNESCO – Paris, Pháp. Ngoài ra, Giáo sư còn hỗ trợ các đồng nghiệp tại Đại học Osaka nghiên cứu và gửi bài viết về Nguyễn Đình Chiểu cho Hội thảo Khoa học Quốc tế tại Bến Tre. Tại Hội thảo Khoa học Quốc tế “Danh nhân Nguyễn Đình Chiểu trong thời đại ngày nay” bài nghiên cứu “Dạy Tiếng Việt qua truyện thơ Nôm Lục Vân Tiên của Nguyễn Đình Chiểu ở Đại học Osaka, Nhật Bản” của Giáo sư được chọn trình bày.
Giáo sư Shimizu Masaaki đang trình bày tham luận (ảnh trái) và với các học giả Bến Tre (thứ 3 từ trái, ảnh phải) tại Hội thảo Khoa học Quốc tế “Danh nhân Nguyễn Đình Chiểu trong thời đại ngày nay”, tháng 6/2022. – Ảnh: LT
Nhân dịp sang Bến Tre dự Hội thảo Khoa học Quốc tế “Danh nhân Nguyễn Đình Chiểu trong thời đại ngày nay”, sau 30 năm trở lại vùng đất mà Giáo sư từng gắn bó, Giáo sư Shimizu Masaaki đã đi thăm và tìm hiểu về các công trình hữu nghị thể hiện sự phát triển của mối quan hệ Việt – Nhật tại Bệnh viện Nguyễn Đình Chiểu, Bến Tre; Tìm hiểu về văn hóa Bến Tre: – Thăm Miếu Bà Thiên Y A Na, phường 7, Thăm Cây Di sản Việt Nam – cội Bạch Mai, xã Phú Hưng, thành phố Bến Tre; Tìm hiểu tín ngưỡng dừa Bến Tre (Đạo Dừa), xã Phước Thạnh, huyện Châu Thành và Giáo sư đã không quên dành thời gian đến tận nhà thăm một người bạn lớn từ hơn 30 năm trước – Ông Năm Lê Huỳnh mà Giáo sư luôn kính trọng.
Giáo sư Shimizu Masaaki và ông Năm Lê Huỳnh (bên phải, ảnh trái) tại Bến Tre tháng 12/1993 và tháng 6/2022 – Ảnh nhân vật cung cấp.
Tiếp sau sự kiện văn hoá lớn nhất Bến Tre trong năm 2022, Giáo sư Shimizu Masaaki đã hoạt động không mệt mỏi và đầy tâm huyết cho văn hoá Bến Tre, tháng 1/2023 Giáo sư Shimizu Masaaki sang Tp. Hồ Chí Minh dự Tọa đàm quốc tế “Danh hóa, giống và loại từ” đã đến tìm hiểu khu Lăng mộ Bác học Trương Vĩnh Ký – danh nhân tiêu biểu ở Bến Tre; trao đổi với các nhà nghiên cứu về văn hoá Bến Tre tại trường Đại học Văn hoá Tp. Hồ Chí Minh về khả năng hợp tác nghiên cứu bảo tồn, phát huy giá trị văn hoá Bến Tre và hoạt động nhân kỷ niệm 50 năm thiết lập quan hệ ngoại giao Nhật Bản – Việt Nam. Từ tháng 2/2023 đến nay Giáo sư Shimizu Masaaki là Cố vấn chuyên môn cho dự án “Nhà truyền thống Kiến trúc sư Huỳnh Tấn Phát” và dự án “Dữ liệu hoá Lăng Mộ bác học Trương Vĩnh Ký” theo lời mời của nhóm thực hiện thuộc trường Đại học Văn hoá Tp. Hồ Chí Minh.
Giáo sư Shimizu Masaaki làm việc với nhóm nghiên cứu về Văn hoá Bến Tre ở trường Đại học Văn hoá Tp. Hồ Chí Minh, tháng 1/2023. – Ảnh: STTBT
Giáo sư Shimizu Masaaki làm việc với Ban LLĐH Bến Tre tại TP.HCM.- Ảnh: STTBT
Giáo sư Shimizi Masaaki và đồng nghiệp viếng Nữ tướng Nguyễn Thị Định.
– Ảnh: STTBT
Giáo sư Shimizi Masaaki và Học viên Phan Thanh Trẻ, tác giả Luận văn Thạc sĩ Bảo tồn và phát huy nghệ thuật nói thơ Vân Tiên ở Vĩnh Long.- Ảnh: STTBT
Với những cống hiến to lớn cho Bến Tre, tháng 12 năm 1997, Giáo sư Shimizu Masaaki đã được Chủ tịch Ủy ban Nhân dân tỉnh Bến Tre tặng Bằng khen; tháng 3/2017 Giáo sư đã nhận Giải thưởng Balaban của Hội Bảo tồn Di sản Nôm, Hoa Kỳ. Năm 2024, Hội Di sản Văn hóa Việt Nam đã tặng Kỷ niệm chương “Vì sự nghiệp Di sản Văn hóa Việt Nam” cho Giáo sư Shimizu Massaki.
Giáo sư Shimizu Massaki nhận Kỷ niệm chương “Vì sự nghiệp Di sản Văn hóa Việt Nam” .- Ảnh: Nguyễn Minh Tâm
Năm 2025, UBND tỉnh Bến Tre đã trao tặng danh hiệu “Công dân Đồng Khởi danh dự” cho Giáo sư Shimizu Massaki nhân dịp hai nước kỷ niệm 50 năm thiết lập quan hệ Vệt Nam – Nhật Bản.
Giáo sư Shimizu Massaki nhận danh hiệu “Công dân Đồng Khởi danh dự”
năm 2025.- Ảnh: STTBT
Giáo sư Shimizu Masaaki, người bạn Nhật Bản luôn nặng lòng với văn hoá Bến Tre (nay thuộc Vĩnh Long), người đã làm sâu sắc và phong phú tình hữu nghị Nhật Bản – Bến Tre với các hoạt động nghiên cứu về văn hoá, Giáo sư là người đã khép lại một cách hoàn hảo bức tranh độc đáo và toàn bích về sự giúp đỡ chí tình, chí nghĩa của các bạn Nhật Bản đối với Bến Tre (nay là Vĩnh Long) trên khắp các lĩnh vực: Giáo dục, Y tế, Nông nghiệp và nay là Văn hoá, Khoa học. Giáo sư Shimizu Masaaki xứng đáng là 1 trong 8 người được Ủy ban Nhà nước về người Việt Nam ở nước ngoài (Bộ Ngoại giao) xét chọn và trao Giải thưởng “Sứ giả Tiếng Việt” năm 2026. Đây là giải thưởng tôn vinh những cá nhân có nhiều đóng góp nổi bật gìn giữ, lan tỏa và phát triển tiếng Việt, quảng bá văn hóa Việt Nam trong đó có văn hoá Bến Tre – Vĩnh Long ra nước ngoài./.
Phạm Văn Luân