Truyện thơ Nôm Lục Vân Tiên được dịch sang tiếng Ukraina từ 43 năm trước

(STT) Truyện thơ Nôm Lục Vân Tiên của danh nhân Nguyễn Đình Chiểu được dịch sang tiếng Ukraina từ năm 1983 nhờ nỗ lực của dịch giả Maya Dmytrivna Kashel. Hành trình lan tỏa tác phẩm tiếp tục được nối dài với phiên bản tái bản song ngữ, khẳng định sức sống bền bỉ của văn hóa Việt Nam.
aA

TS. Phạm Văn Luân và Đạo diễn Nataliya Velykanova (phải) trao đổi về truyện thơ Nôm Lục Vân Tiên xuất bản bằng tiếng Ukraina

Duyên kỳ ngộ, cuối tháng 10/2026, trong khuôn khổ lễ khai mạc Tuần phim công nghệ Khung hình Tương lai (Future Frame Celebration Week) tại Trường Đại học Văn hóa TP. Hồ Chí Minh do Chi nhánh Hiệp hội Phát triển Công nghiệp Văn hóa Việt Nam tại TP. Hồ Chí Minh, TS. Phạm Văn Luân và Đạo diễn Nataliya Velykanova có cuộc trao đổi ngắn, TS. Phạm Văn Luân đã xin chữ ký Đạo diễn Nataliya Velykanova người UKraina kỷ niệm cho cuốn sách quý “độc bản” – truyện thơ Nôm Lục Vân Tiên của xuất bản bằng tiếng Ukraina năm 2022. Từ bối cản cuộc gặp gỡ này, chúng tôi điểm lại hành trình Truyện thơ Nôm Lục Vân Tiên của Nguyễn Đình Chiểu được xuất bản bằng tiếng Ukraina từ 43 năm trước…

Truyện thơ Nôm Lục Vân Tiên của danh nhân Nguyễn Đình Chiểu đã được dịch và xuất bản bằng tiếng Ukraina từ năm 1983, góp phần đưa văn học Việt Nam đến gần hơn với độc giả Đông Âu. Đằng sau bản dịch là hành trình bền bỉ của nữ dịch giả Maya Dmytrivna Kashel cùng những nỗ lực gìn giữ, lan tỏa giá trị văn hóa Việt Nam tại Ukraina.

Theo tư liệu được cung cấp bởi TS. Phạm Văn Luân, trường ĐH Văn hóa TP. Hồ Chí Minh, bản dịch Lục Vân Tiên tiếng Ukraina được thực hiện bởi Maya Dmytrivna Kashel, nhà văn và dịch giả văn học Việt Nam tại Ukraina, hội viên Hội Nhà văn Ukraina và Hội Nhà văn Liên Xô. Trong thời kỳ chiến tranh Việt Nam, bà bắt đầu học tiếng Việt và tìm hiểu văn học Việt Nam với mong muốn thông qua các tác phẩm văn chương, giới thiệu về đất nước và con người Việt Nam đến độc giả Liên Xô.

Bìa sách Lục Vân Tiên tiếng Ukraina. Nguồn ảnh: Đại sứ quán Việt Nam tại Ukraina cung cấp.

Không hài lòng với việc dịch thuật thông qua các bản chuyển ngữ, Maya Dmytrivna Kashel mong muốn trực tiếp học tiếng Việt để có thể chuyển tải tác phẩm từ nguyên bản. Năm 1981, bà được trao Giải thưởng Văn học Maksym Rylsky cho những đóng góp trong quá trình dịch các tác phẩm của nhà văn Việt Nam.

Năm 1983, sau Hội thảo khoa học quốc gia kỷ niệm 160 năm ngày sinh Nguyễn Đình Chiểu do tỉnh Bến Tre tổ chức vào tháng 6/1982, Nhà xuất bản Văn học nghệ thuật Dnipro tại Kiev đã ấn hành tác phẩm Lục Vân Tiên bằng tiếng Ukraina. Đây là kết quả của quá trình lao động dịch thuật công phu của Maya Dmytrivna Kashel. Bà qua đời năm 1987, bốn năm sau khi tác phẩm được xuất bản.

Ảnh: Bìa sách Lục Vân Tiên tiếng Ukraina xuất bản lần đầu tiên
– Nguồn ảnh: Đại sứ quán Việt Nam tại Ukraina cung cấp.

Theo tư liệu, Maya Dmytrivna Kashel đã dịch tổng cộng 11 cuốn sách từ Việt Nam sang tiếng Ukraina. Phần lớn số tiền thu được từ hoạt động dịch thuật được bà chuyển vào quỹ hỗ trợ người dân Việt Nam. Chia sẻ về công việc của mình, nữ dịch giả từng bày tỏ mong muốn giữ được màu sắc và âm điệu của nguyên tác khi chuyển tải sang tiếng Ukraina, để tác phẩm tạo được ấn tượng với độc giả ở Ukraina.

39 năm sau lần xuất bản đầu tiên, nhân dịp UNESCO vinh danh Nguyễn Đình Chiểu ở tầm thế giới và kỷ niệm 200 năm ngày sinh của ông vào năm 2022, Đại sứ quán Việt Nam tại Ukraina đã tích cực hỗ trợ các hoạt động quảng bá tác phẩm. Trong đó có kế hoạch tái bản Lục Vân Tiên bằng tiếng Ukraina, bao gồm cả phiên bản song ngữ Việt – Ukraina; tổ chức các buổi nói chuyện chuyên đề về Nguyễn Đình Chiểu và tác phẩm Lục Vân Tiên tại Ukraina.

Đại sứ Việt Nam tại Ukraina Nguyễn Hồng Thạch (bên phải) nhận sách Lục Vân Tiên tiếng Ukraina từ ông Iuri Kosenko Giám đốc Tổ chức Sáng kiến Ukraina. Nguồn ảnh: Đại sứ quán Việt Nam tại Ukraina cung cấp.

Đáng chú ý, ngày 7/7/2022, Đại sứ Việt Nam tại Ukraina Nguyễn Hồng Thạch thông tin về việc 200 cuốn sách Lục Vân Tiên đã được in tại tỉnh Chernigiv, phía Bắc Kiev, trong bối cảnh chiến sự diễn ra tại Ukraina. Số sách gồm 100 cuốn song ngữ Việt – Ukraina và 100 cuốn bằng tiếng Ukraina. Hoạt động này có sự tham gia chủ công của ông Iuri Kosenko, Giám đốc Tổ chức Sáng kiến Ukraina.

Đại sứ Nguyễn Hồng Thạch cũng bày tỏ mong muốn kết nối với tỉnh Bến Tre (nay thuộc Vĩnh Long) để bổ sung, cập nhật tư liệu về Nguyễn Đình Chiểu và Lục Vân Tiên từ nguyên bản tiếng Việt trong những lần tái bản tiếp theo, đồng thời thúc đẩy hợp tác văn hóa, giáo dục giữa Việt Nam và các địa phương của Ukraina.

Như vậy, tính đến nay Lục Vân Tiên đã được dịch sang 5 thứ tiếng nước ngoài gồm Pháp, Ukraina, Nhật, Anh và Hàn Quốc (ở đây chúng tôi chưa kể Lục Vân Tiên được dịch sang tiếng Thái cổ ở các tỉnh phía Bắc Việt Nam). Hành trình của bản dịch tiếng Ukraina không chỉ cho thấy sức lan tỏa của một tác phẩm văn học Việt Nam có dấu ấn đặc sắc của văn hóa Nam Bộ gắn liền với tên tuổi danh nhân văn hóa Nguyễn Đình Chiểu, mà còn ghi dấu những đóng góp đáng trân trọng của các dịch giả và những người hoạt động văn hóa trong quá trình kết nối hai đất nước thông qua văn học và ngôn ngữ.

Bảo Ngọc, STT

Bạn muốn góp ý, bổ sung nội dung hoặc đính chính thông tin bài viết?

| Bình luận (0)

NỘI QUY BÌNH LUẬN

Quy tắc gửi bình luận & Chính sách chống Spam

TUYỆT ĐỐI KHÔNG NHẬP LIÊN KẾT (URL / LINK / TÊN MIỀN): Khóa IP Vĩnh Viễn

Hệ thống tự động quét và kiểm duyệt theo thời gian thực. Bất kỳ bình luận nào chứa đường dẫn website (http, https, www, .com, .vn, hoặc cố tình gõ lách dạng dot com) sẽ BỊ TỪ CHỐI NGAY LẬP TỨC và ĐỊA CHỈ IP CỦA BẠN SẼ BỊ KHÓA VĨNH VIỄN khỏi tính năng bình luận.

Ngôn từ chuẩn mực: Lịch sự, tôn trọng người đọc. Không sử dụng từ ngữ thô tục, xúc phạm danh dự hoặc kích động thù địch.
Nội dung bám sát bài viết: Bình luận đúng chủ đề. Nghiêm cấm mọi hình thức quảng cáo, rao vặt, dẫn dụ link cờ bạc, lừa đảo.

NGHIÊM CẤM LIÊN KẾT Tuyệt đối không chèn URL / Link website / Tên miền. Mọi bình luận chứa liên kết sẽ bị hủy ngay lập tức và ĐỊA CHỈ CỦA BẠN SẼ BỊ KHÓA VĨNH VIỄN.
Tối đa: 1500 ký tự