Từ những kiến thức được tiếp thu qua sách vở và bài giảng trên lớp, chuyến đi ngày 03/10/2026 trong khuôn khổ học phần Phát triển đời sống văn hóa cộng đồng của Trường Đại học Văn hóa Thành phố Hồ Chí Minh, dưới sự hướng dẫn của TS. Phạm Văn Luân đã giúp tôi tiếp cận đời sống văn hóa cộng đồng người Khmer một cách cụ thể và gần gũi hơn. Thông qua tìm hiểu hoạt động dạy ngôn ngữ Khmer tại chùa, tôi có dịp nhìn nhận rõ hơn vai trò của ngôn ngữ trong bảo tồn bản sắc văn hóa dân tộc, đồng thời hiểu thêm những nỗ lực của cộng đồng trao truyền các giá trị truyền thống cho thế hệ trẻ. Những điều được trực tiếp quan sát, lắng nghe và trao đổi đã giúp tôi kết nối kiến thức lý thuyết với thực tiễn, từ đó hiểu sâu sắc hơn ý nghĩa của phát triển đời sống văn hóa cộng đồng.
Đúng 5 giờ sáng, chúng tôi khởi hành từ cơ sở 2 của trường Đại học Văn Hóa TP.HCM, bắt đầu hành trình đến Chùa Sóc Lớn, thuộc ấp Sóc Lớn, xã Lộc Hưng, TP. Đồng Nai. Trên đường đi, hình ảnh đời sống bình dị, mộc mạc của người dân Khmer dần hiện lên qua những mái nhà, con đường và nhịp sinh hoạt thường ngày. Điều khiến tôi ấn tượng là bắt gặp người Khmer ở nhiều độ tuổi, từ trẻ nhỏ đến người lớn tuổi, trò chuyện với nhau bằng tiếng mẹ đẻ một cách tự nhiên, gần gũi. Khoảnh khắc ấy giúp tôi nhận ra rằng tiếng Khmer không chỉ là phương tiện giao tiếp mà còn là sợi dây gắn kết các thế hệ, góp phần gìn giữ bản sắc văn hóa và duy trì sự gắn bó trong cộng đồng người Khmer.
Ấn tượng đầu tiên của tôi khi bước vào Chùa Sóc Lớn là khuôn viên rộng rãi cùng lối kiến trúc mang đậm dấu ấn văn hóa Khmer Nam Bộ. Những gam màu đỏ, vàng, nâu nổi bật kết hợp với các hoa văn, họa tiết được chạm khắc tỉ mỉ tạo nên vẻ trang nghiêm nhưng cũng rất đặc sắc. Bên cạnh những công trình hiện có, chùa còn đang xây dựng chánh điện mới, thể hiện sự tiếp nối và phát triển của không gian văn hóa, tín ngưỡng nơi đây. Qua tìm hiểu, tôi nhận thấy chùa không chỉ là nơi thực hành tín ngưỡng Phật giáo Nam tông Khmer mà còn là ngôi nhà chung của cộng đồng, nơi người dân gặp gỡ, sinh hoạt và duy trì các giá trị truyền thống. Nếu kiến trúc lưu giữ những dấu ấn văn hóa qua hình thức vật thể thì hoạt động dạy chữ Khmer góp phần bảo tồn những giá trị phi vật thể thông qua ngôn ngữ và quá trình trao truyền giữa các thế hệ.
Điều khiến tôi quan tâm nhất là câu chuyện về hoạt động dạy chữ Khmer tại chùa. Trước chuyến đi, tôi từng nghĩ rằng người dân sử dụng tiếng Khmer trong giao tiếp hằng ngày thì việc học ngôn ngữ dân tộc sẽ không quá khó khăn. Tuy nhiên, khi nghiên cứu thực tế, tôi nhận ra rằng biết nói không đồng nghĩa với biết đọc và biết viết. Nhiều người có thể giao tiếp bằng tiếng Khmer nhưng lại gặp khó khăn khi tiếp cận chữ viết. Và khi chúng thôi xuống địa bàn nghiên cứu tuy đã qua thời gian diễn ra lớp học… nhưng may mắn khi chung tôi nhận được sự đón tiếp niềm nở và hỗ trợ từ Sư Lâm Đà Rô – Trưởng Ban Từ thiện, giáo viên tại chùa và là cựu sinh viên Khoa Di sản và văn hóa dân tộc, Trường ĐH Văn hóa TP.Hồ Chí Minh dã giúp chúng tôi hiểu rõ hơn về lớp học.
Theo Sư Lâm Đà Rô chia sẻ , xuất phát từ mong muốn giúp người dân đặc biệt là thê hệ trẻ biết đọc, biết viết tiếng Khmer, nhà chùa đã duy trì lớp học trong hơn 15 năm qua. Từ những ngày đầu còn thiếu thốn, lớp học được tổ chức trong các chòi lá đơn sơ, đến nay đã có khu phòng học riêng với những trang thiết bị cơ bản như bàn ghế, bảng, quạt, đèn và máy chiếu. Cơ sở vật chất chủ yếu được xây dựng, duy trì nhờ sự đóng góp của người dân địa phương, khách hành hương và sự hỗ trợ của chính quyền. Những điều này giúp tôi hiểu rằng để duy trì một hoạt động giáo dục cộng đồng, bên cạnh tâm huyết của người giảng dạy còn cần có sự chung tay về vật chất và tinh thần của nhiều cá nhân, tổ chức.
Nguồn: Nguyễn Ngọc Thùy ngày 03/10/2026
Theo thông tin được chia sẻ, mùa hè vừa qua có khoảng 300 học sinh đăng ký học, được chia thành chín lớp theo trình độ. Lớp học chủ yếu diễn ra trong ba tháng hè, bắt đầu từ ngày 25 tháng 6. Trước khi khai giảng, các sư vận động phụ huynh cho con em tham gia và đăng thông báo trên trang Facebook của chùa. Phần lớn học sinh là trẻ chuẩn bị vào lớp Một hoặc đang học tiểu học, bên cạnh đó còn có các em ở độ tuổi lớn hơn. Do số lượng học sinh đông, đặc biệt ở trình độ sơ cấp, năm phòng học hiện có chưa đủ đáp ứng nhu cầu. Nhà chùa phải tận dụng thêm không gian tại chánh điện và mượn nhà văn hóa địa phương để tổ chức các lớp. Dù còn nhiều hạn chế, cách tổ chức này cho thấy nỗ lực của nhà chùa điều kiện cho trẻ em tiếp cận ngôn ngữ dân tộc.
Về nội dung, các em chủ yếu học chữ cái, ghép vần, luyện viết và đọc những từ ngữ cơ bản theo tài liệu của Campuchia. Tuy nhiên, hệ thống chữ viết và quy tắc ghép chữ tương đối khó đối với những em mới bắt đầu, trong khi thời gian học chỉ kéo dài ba tháng hè. Để tránh sự khô khan, nhà chùa còn kết hợp tổ chức các hoạt động như tìm hiểu Phật pháp, nghi lễ truyền thống, múa Khmer, chơi nhạc cụ dân tộc và trò chơi dân gian. Các em cũng được hỗ trợ sách vở, ăn uống và tham gia kiểm tra sau khóa học để đánh giá trình độ.
Bên cạnh những kết quả tích cực, hoạt động dạy học vẫn còn một số khó khăn. Trước hết, số lượng giáo viên có khả năng giảng dạy tiếng Khmer còn hạn chế, khiến nhà chùa phải nhờ giáo viên từ Sóc Trăng hỗ trợ và vận động những học viên cũ quay lại làm trợ giảng. Cơ sở vật chất cũng chưa đáp ứng đầy đủ nhu cầu khi các phòng học còn thiếu, một số nơi nóng, bàn ghế đã cũ và thiết bị làm mát chưa đủ phục vụ số lượng học sinh đông. Nguồn kinh phí duy trì lớp học phần lớn dựa vào sự đóng góp của người dân, khách hành hương và một phần hỗ trợ từ chính quyền. Điều này cho thấy tinh thần đoàn kết của cộng đồng, nhưng cũng đặt ra yêu cầu cần có thêm nguồn lực ổn định để hoạt động được duy trì lâu dài.
Qua tìm hiểu, đời sống của nhiều gia đình Khmer tại địa phương gắn với nghề nông, làm rẫy, thu hoạch điều, làm cao su, làm thuê hoặc buôn bán nhỏ. Với những gia đình còn khó khăn, trẻ em đôi khi phải nghỉ học để phụ giúp cha mẹ kiếm thêm thu nhập. Bên cạnh đó, một số em chưa thực sự chủ động học chữ Khmer, trong khi điện thoại và các hình thức giải trí hiện đại đã làm giảm sự tập trung. Tôi nhận thấy đây không đơn thuần là vấn đề ý thức của học sinh mà còn liên quan đến điều kiện kinh tế gia đình, phương pháp giảng dạy và môi trường thực hành ngôn ngữ. Vì vậy, việc bảo tồn tiếng Khmer cần có những giải pháp phù hợp với hoàn cảnh thực tế của cộng đồng.
Qua chuyến đi, tôi càng hiểu rõ mối liên hệ giữa ngôn ngữ và đời sống văn hóa người Khmer. Trong gia đình, tiếng Khmer là cầu nối giữa ông bà, cha mẹ và con cháu; trong cộng đồng, ngôn ngữ góp phần duy trì sự gần gũi, gắn kết giữa những người cùng chung nguồn cội. Tiếng Khmer còn gắn liền với nghi lễ tôn giáo, truyện kể dân gian, phong tục và những giá trị được truyền qua nhiều thế hệ. Khi trẻ em biết đọc, biết viết tiếng Khmer, các em sẽ có thêm cơ hội tìm hiểu sâu sắc hơn về văn hóa dân tộc mình. Ngược lại, nếu thiếu môi trường học tập và thực hành, những kiến thức vừa tiếp thu có thể dần mai một.
Dưới góc nhìn của học phần Phát triển đời sống văn hóa cộng đồng, hoạt động dạy chữ Khmer tại Chùa Sóc Lớn không chỉ đơn thuần là truyền đạt ngôn ngữ mà còn góp phần nuôi dưỡng bản sắc dân tộc, gìn giữ các giá trị truyền thống và tăng cường sự gắn kết giữa các thế hệ. Thông qua lớp học, trẻ em có cơ hội hiểu hơn về tiếng mẹ đẻ, văn hóa và cội nguồn của mình; đồng thời tạo nên môi trường giao lưu, học tập và chia sẻ trong cộng đồng. Qua đó, lớp học không chỉ góp phần bảo tồn ngôn ngữ mà còn trở thành cầu nối văn hóa, vun đắp tinh thần đoàn kết và nâng cao đời sống văn hóa cộng đồng người Khmer.
Khép lại chuyến đi thực tế tại Chùa Sóc Lớn, điều đọng lại trong tôi không chỉ là những kiến thức mới về hoạt động dạy chữ Khmer mà còn là sự trân trọng đối với những con người đang âm thầm góp sức gìn giữ ngôn ngữ và bản sắc văn hóa cộng đồng. Từ sự tận tâm của các sư, sự hỗ trợ của người dân đến nỗ lực của những học viên cũ quay lại giúp đỡ thế hệ sau, tôi nhận ra bảo tồn văn hóa có thể bắt đầu từ những việc làm giản dị nhưng bền bỉ. Chuyến đi giúp tôi hiểu sâu sắc hơn phát triển đời sống văn hóa cộng đồng không chỉ là giữ gìn những giá trị đã có mà còn là tạo điều kiện để chúng tiếp tục được trao truyền và thích ứng với cuộc sống hiện đại.
Qua chuyến đi thực tế này, tôi xin chân thành cảm ơn TS. Phạm Văn Luân, giảng viên học phần Phát triển đời sống văn hóa cộng đồng đã hướng dẫn và tạo điều kiện để chúng tôi có cơ hội vận dụng kiến thức đã học vào thực tế. Tôi cũng xin gửi lời cảm ơn sâu sắc đến Sư thầy Lâm Đà Rô đã đón tiếp và chia sẻ những thông tin quý báu về hoạt động dạy chữ Khmer tại Chùa Sóc Lớn. Đối với tôi, đây không chỉ là một chuyến đi học tập mà còn là trải nghiệm đáng nhớ, giúp tôi hiểu rõ hơn về tầm quan trọng của ngôn ngữ trong đời sống của người dân Khmer mà còn giúp tôi hiểu rõ hơn những kiến thức đã được học trong học phần Phát triển đời sống văn hóa cộng đồng.
Sinh viên Nguyễn Ngọc Thùy
Khoa Di sản và Văn hóa dân tộc
Trường Đại học Văn hóa TP.HCM
TÀI LIỆU THAM KHẢO
Báo Pháp Luật Việt Nam (2018). Luật hóa bảo tồn ngôn ngữ, văn hóa các dân tộc thiểu số. https://baophapluat.vn/luat-hoa-bao-ton-ngon-ngu-van-hoa-cac-dan-toc-thieu-so-post278344.html
Truy cập ngày 08/10/2026
Lyna Phan (31/05/2025). Giữ gìn tiếng Khmer giữa dòng chảy hiện đại. https://baodongnai.com.vn/van-hoa/202507/giugintieng-khmer-giua-dong-chay-hien-dai-fe80828/
Truy cập ngày 08/10/2026
Vũ Đình Tâm (2023). Chùa Sóc Lớn (Rajamahajetavanarama) – Ngôi chùa cộng đồng của đồng bào Khmer, Bình Phước. https://thanhdiavietnamhoc.com/chua-soc-lon-rajamahajetavanarama-ngoi-chua-cong-dong-cua-dong-bao-khmer-binh-phuoc/
Truy cập ngày 08/10/2026
Tạp trí nghiên cứu Phật học (28/12/2021). Chuyên đề Chùa Sóc Lớn – Rajamahajetavana Rama. https://tapchinghiencuuphathoc.vn/chua-soc-lon-rajamahajetavana-rama.html
Truy cập ngày 08/10/2026
