Hình 1. Nhóm nghiên cứu cùng bác Tâm Tthứ 3 từ phải) và TS. Phạm Văn Luân
(Nguồn: Nhóm nghiên cứu, 6.10.2026)
Chiều thứ 3 ngày 6 tháng 10 năm 2026, sau khi kết thúc buổi học, nhóm nghiên cứu chúng em đã có dịp cùng thầy Phạm Văn Luân – giảng viên môn Lý luận văn hóa đến thăm và phỏng vấn sâu bác Nguyễn Minh Tâm, hậu duệ của nhà bác học Trương Vĩnh Ký. Sau khoảng 20 phút di chuyển từ trường Đại học Văn hóa Thành phố Hồ Chí Minh (cơ sở 1), chúng em đã có mặt tại nhà bác và bắt đầu một buổi gặp gỡ với nhiều cảm xúc, kiến thức và những trải nghiệm đáng nhớ trong quá trình thực hiện đề tài nghiên cứu.
Ngay từ khi đón tiếp, bác Tâm đã thể hiện sự thân thiện, cởi mở và nhiệt tình khi biết nhóm sinh viên đang tìm hiểu về nhà bác học Trương Vĩnh Ký dưới góc nhìn lịch sử và văn hóa. Sự đón tiếp gần gũi ấy giúp chúng em cảm thấy thoải mái hơn khi trao đổi, đặt câu hỏi và lắng nghe những câu chuyện liên quan đến gia đình ông. Trong buổi trò chuyện, nhóm đã đặt nhiều câu hỏi xoay quanh hậu duệ, những ký ức gia đình và việc gìn giữ các giá trị gắn với nhà bác học Trương Vĩnh Ký. Qua những chia sẻ của bác, chúng em nhận ra rằng việc tìm hiểu một nhân vật lịch sử không chỉ dừng lại ở sách vở hay những công trình nghiên cứu, mà còn có thể được tiếp cận thông qua ký ức gia đình, những kỷ vật được lưu giữ và những nỗ lực gìn giữ di sản qua nhiều thế hệ.
Hình 2. Nhóm nghiên cứu lắng nghe những chia sẻ của bác Tâm
(Nguồn: Nhóm nghiên cứu, 6.10.2026)
Điều khiến nhóm đặc biệt ấn tượng là những việc rất cụ thể mà bác Tâm đã trực tiếp thực hiện để gìn giữ các dấu tích liên quan đến Trương Vĩnh Ký. Bác chia sẻ về quá trình tôn tạo nhà bia, trong đó bác trực tiếp hướng dẫn và tham gia trộn bê tông bằng xi măng đặc chủng để xây dựng công trình. Bên cạnh đó, bác còn có đóng góp trong việc đưa tượng nhà bác học Trương Vĩnh Ký về Cái Mơn, Bến Tre. Ngoài ra, với tâm niệm ủng hộ cácbạn trẻ khó khăn trên đường học vấn ở quê hương trên 20 năm qua bác đều đặn hỗ trợ học bổng mỗi năm 2 SV vượt qua khó khăn tiếp bước trên hành trình Đại học, lập thân, lập nghiệp… Những câu chuyện ấy giúp chúng em hiểu rằng bảo tồn di sản, phát triển đời sống văn hóa cộng đồng đôi khi không bắt đầu từ những dự án lớn hay những hoạt động có quy mô lớn, mà được hình thành từ tình cảm, sự kiên trì và những đóng góp cụ thể của từng cá nhân.
Không chỉ chia sẻ về những việc đã làm, bác Tâm còn bày tỏ mong muốn tiếp tục hoàn thiện nhà bia, tôn tạo lại nhà mồ nơi nhà bác học Trương Vĩnh Ký qua đời và yên nghỉ vĩnh hằng, đặc biệt là tâm nguyện xây dựng một bảo tàng nhỏ dành riêng cho Ông. Những mong muốn ấy để lại trong chúng em nhiều suy nghĩ. Phía sau mỗi công trình tưởng niệm không đơn thuần là gìn giữ một địa điểm, mà còn là nỗ lực bảo lưu những dấu tích lịch sử, ký ức gia đình và các giá trị văn hóa đang vận hành trong đời sống để thế hệ sau có cơ hội tiếp cận, tìm hiểu, trao truyền, tưởng niệm và tri ân. Qua đó, nhóm nghiên cứu chúng em càng nhận thức rõ hơn vai trò của bảo tồn và phát huy di sản trong đời sống hiện nay.
Hình [3],[4],[5]. Bác Tâm chia sẻ những câu chuyện về các di vật liên quan đến Trương Vĩnh Ký (Nguồn: Nhóm nghiên cứu, 6.10.2026)
Bên cạnh những câu chuyện về quá trình gìn giữ di sản, nhóm còn có cơ hội được tận mắt nhìn thấy một số kỷ vật của gia đình gắn với Trương Vĩnh Ký, như cuốn gia phả, chiếc đĩa có nguồn gốc từ Pháp và đặc biệt là quyển sổ nhựt ký được Trương Vĩnh Ký viết tay bằng thơ lục bát, gồm khoảng trên 2.500 câu thơ. Sau khi được nghe bác Tâm chia sẻ, quyển sổ nhựt ký để lại cho chúng em ấn tượng sâu sắc bởi sự đặc biệt của hình thức ghi chép và giá trị quyển nhựt ký như một báu vật nhân văn. Những kỷ vật ấy khiến câu chuyện về Trương Vĩnh Ký trở nên gần gũi hơn, giúp chúng em hình dung rõ hơn mối liên hệ giữa một nhân vật lịch sử với đời sống gia đình, đồng thời nhận thức được tầm quan trọng của lưu giữ, bảo quản và nghiên cứu những tư liệu gốc cùng ký ức gia đình.
Hình 6. Nhóm nghiên cứu ăn tối cùng hậu duệ Trương Vĩnh Ký và TS. Phạm Văn Luân
(Nguồn: Nhóm nghiên cứu, 6.10.2026)
Điều khiến nhóm cảm thấy ấm lòng hơn cả là sau buổi phỏng vấn, bác Tâm vẫn chu đáo chuẩn bị bữa tối cho cả nhóm. Món miếng bác nấu không chỉ ngon mà còn đem lại cảm giác ấm áp, gần gũi. Trong bữa ăn, chúng em tiếp tục có dịp trò chuyện cùng bác về những câu chuyện đời thường, chia sẻ những điều trong cuộc sống và lắng nghe thêm những trải nghiệm của một người thuộc cộng đồng hậu duệ của nhà bác học Trương Vĩnh Ký. Khoảnh khắc ấy khiến buổi phỏng vấn không còn đơn thuần là một hoạt động thu thập thông tin phục vụ đề tài, mà trở thành một cuộc gặp gỡ thân tình giữa những người cùng quan tâm đến tìm hiểu và gìn giữ những giá trị gắn với danh nhân hóa, đặc biệt ở một nhân vật lịch sử được cho là “còn có nhiều ý kiến khácnhau”. Trước khi ra về, cả nhóm đã cùng phụ bác dọn dẹp, khép lại buổi gặp gỡ bằng sự gần gũi và lòng biết ơn chân thành.
Hình 7. Bác Tâm (trái) và TS. Phạm Văn Luân
(Nguồn: Nhóm nghiên cứu, 6.10.2026)
Qua buổi gặp gỡ bác Tâm, chúng em không chỉ có thêm tư liệu phục vụ đề tài mà còn có cơ hội liên hệ những kiến thức đã học trong môn Lý luận văn hóa với thực tiễn nghiên cứu. Từ những câu chuyện bác chia sẻ, các kỷ vật gia đình và những nỗ lực gìn giữ dấu tích liên quan đến nhà bác học Trương Vĩnh Ký, chúng em hiểu rõ hơn rằng văn hóa không chỉ được thể hiện qua sách vở hay các công trình vật chất, qua cách diễn giải bằng những quan điểm khác nhau… mà còn được lưu giữ trong ký ức, tình cảm và ý thức tiếp nối của con người qua nhiều thế hệ. Điều này giúp chúng em nhận thức sâu sắc hơn về vai trò của bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa trong đời sống hiện nay. Đồng thời, khi tìm hiểu một nhân vật lịch sử cần có cách tiếp cận đa dạng, nhiều chiều và phù hợp với thực tế như trường hợp nhà bác học Trương Vĩnh Ký. Cần đặt nhân vật trong bối cảnh lịch sử cụ thể, tôn trọng tư liệu và tiếp cận vấn đề từ nhiều góc nhìn. Đây là bài học quan trọng nhóm chúng em rút ra từ quá trình kết hợp giữa kiến thức trên lớp, khảo sát thực địa và phỏng vấn trực tiếp, góp phần giúp chúng em có cái nhìn khách quan và toàn diện hơn trong nghiên cứu văn hóa và biện giải từ những cứ liệu có tính xác thực.
Từ những chia sẻ của bác Tâm, nhóm chúng em mong muốn có cơ hội tổ chức một buổi tọa đàm về nhà bác học Trương Vĩnh Ký trong thời gian tới, nhằm tạo không gian trao đổi học thuật, tiếp cận nhân vật từ nhiều góc nhìn và giúp giới trẻ, trước hết là sinh viên hiểu rõ hơn những giá trị lịch sử, văn hóa gắn với nhà bác học Trương Vĩnh Ký. Nếu có điều kiện thực hiện, nhóm rất mong được mời bác Tâm đồng hành trong quá trình chuẩn bị và tham dự để chúng em tiếp tục lắng nghe những câu chuyện, kinh nghiệm và tâm huyết của bác đối với việc gìn giữ di sản gia đình.
Hình 8. Thành viên nhóm nghiên cứu và TS. Phạm Văn Luân
(Nguồn: Nhóm nghiên cứu, 6.10.2026)
Nhóm nghiên cứu chúng em xin gửi lời cảm ơn chân thành đến thầy Phạm Văn Luân đã đồng hành, hướng dẫn và tạo điều kiện để chúng em có cơ hội thực hiện buổi phỏng vấn ý nghĩa này. Đặc biệt, chúng em xin cảm ơn bác Tâm vì sự đón tiếp nồng hậu, những chia sẻ chân tình, cơ hội được tiếp cận các kỷ vật gia đình và bữa ăn ấm áp mà bác đã dành cho cả nhóm. Những điều thu nhận được trong buổi chiều ngày 6 tháng 10 không chỉ góp phần bổ sung tư liệu cho đề tài nghiên cứu, mà còn để lại trong chúng em những cảm xúc và bài học đáng quý về tình cảm gia đình, ý thức gìn giữ di sản và trách nhiệm đối với các giá trị văn hóa của tiền nhân.
Hình 8. Thành viên nhóm nghiên cứu
(Nguồn: Nhóm nghiên cứu, 6.10.2026)
Xin trân trọng cảm ơn bác Nguyễn Minh Tâm và thầy Phạm Văn Luân vì đã góp phần làm cho hành trình nghiên cứu Trương Vĩnh Ký của nhóm chúng em trở nên sâu sắc, gần gũi và ý nghĩa hơn.
NGUYỄN QUỐC VINH
LỚP 25DTCSKVH2
KHOA QUẢN LÝ VĂN HÓA, NGHỆ THUẬT
TRƯỜNG ĐH VĂN HÓA TP.HCM
