Qua những trao đổi của giảng viên Phạm Văn Luân trong môn Lý luận văn hóa về nghiên cứu và vinh danh danh nhân văn hóa Nam Bộ, cùng với việc tìm hiểu trường hợp Đại danh y Tuệ Tĩnh được lập hồ sơ trình UNESCO vinh danh, tôi cảm thấy vừa tự hào, vừa có nhiều trăn trở. Việt Nam có nhiều danh nhân văn hóa được thế giới biết đến, nhưng trong số đó, danh nhân gắn với Nam Bộ vẫn còn rất ít được công nhận rộng rãi. Điều này khiến tôi không ngừng suy nghĩ: một vùng đất giàu truyền thống văn hóa như Nam Bộ liệu có đang được nhìn nhận tương xứng với những giá trị và con người mà mình đã tạo nên? Từ đó, tôi càng tự hỏi người trẻ Nam Bộ hôm nay cần làm gì để những danh nhân và giá trị của tiền nhân được tiếp tục nghiên cứu, tôn vinh và lan tỏa rộng hơn.
Trước hết, Khi nói đến Đại danh y Tuệ Tĩnh, điều khiến tôi ấn tượng là những đóng góp của ông cho nền y học dân tộc, đặc biệt là việc đề cao cây thuốc và kinh nghiệm chữa bệnh của người Việt [1]. Trong điều kiện y học thời bấy giờ còn nhiều hạn chế, những hiểu biết và cách chữa bệnh của ông cho thấy sự quan sát, tích lũy kinh nghiệm và sự gắn bó với thực tế đời sống. Những giá trị ấy không chỉ có ý nghĩa trong thời đại của Tuệ Tĩnh mà đến nay vẫn được nhắc đến và nghiên cứu. Vì vậy, việc Tuệ Tĩnh được đề nghị lập hồ sơ trình UNESCO khiến tôi cảm nhận rằng những thành tựu của một danh nhân dù đã trải qua nhiều thế kỷ vẫn có thể được nhìn nhận và tiếp tục có ý nghĩa trong hiện tại[2].
Theo tôi, việc nhìn nhận danh nhân văn hóa như một bộ phận quan trọng của ký ức và bản sắc văn hóa cộng đồng là vô cùng quan trọng. Mỗi danh nhân đều gắn với một vùng đất, một hoàn cảnh lịch sử và những giá trị nhất định được hình thành trong quá trình hoạt động của họ. Trước hiện trạng các danh nhân văn hoá Nam Bộ chưa được sự quan tâm rộng rãi; đến nay, Nguyễn Đình Chiểu là trường hợp tiêu biểu đầu tiên của Nam Bộ được UNESCO ghi nhận ở tầm quốc tế. Chính vì vậy, tôi đặc biệt quan tâm đến việc nghiên cứu và vinh danh danh nhân văn hoá Nam Bộ vì việc đó không chỉ dừng lại ở xác định công lao của một cá nhân, mà còn giúp chúng ta hiểu thêm về lịch sử hình thành, đời sống văn hóa và bản sắc của vùng đất Nam Bộ. Từ đó, tôi nghĩ rằng việc tìm hiểu và giới thiệu thêm những danh nhân văn hóa Nam Bộ là điều cần thiết. Đây cũng là lý do tôi muốn đề cập về Trương Vĩnh Ký, một nhân vật gắn với vùng đất Nam Bộ.
Hình [3],[4]. Chân dung Danh y Tuệ Tĩnh và chân dung Trương Vĩnh Ký
(Nguồn: Bảo tàng Lịch sử Quốc gia (2017); donghanh.vn)
Nếu đặt cạnh nhau, Đại danh y Tuệ Tĩnh được biết đến với những đóng góp nổi bật cho y học và tư tưởng dưỡng sinh, trong khi nhà bác học Trương Vĩnh Ký để lại các di sản sâu đậm trong ngôn ngữ, giáo dục, học thuật và giao lưu văn hóa Đông – Tây [5]. Dù thuộc những thời kỳ và lĩnh vực khác nhau, cả hai đều cho thấy giá trị của một con người có thể vượt qua giới hạn của thời đại để tiếp tục ảnh hưởng đến các thế hệ sau. Cũng vì vậy, tôi càng trăn trở khi nhận thấy Trương Vĩnh Ký – một nhân vật để lại nhiều di sản đáng chú ý – vẫn chưa được biết đến và nhìn nhận một cách tương xứng trong đời sống văn hóa hiện nay. Là một thành viên trong nhóm nghiên cứu về Trương Vĩnh Ký, tôi không chỉ muốn hiểu thêm về những đóng góp của ông, mà còn có suy nghĩ: Làm thế nào để những danh nhân văn hóa Nam Bộ và những giá trị họ để lại được nhìn nhận đầy đủ hơn, được tiếp nối và lan tỏa đến thế hệ trẻ hôm nay?
Để những danh nhân văn hóa Nam Bộ và các giá trị họ để lại được biết đến rộng rãi hơn, thế hệ trẻ, đặc biệt là sinh viên, cần chủ động tìm hiểu và kể lại những câu chuyện ấy bằng những cách phù hợp với thời đại. Hưởng ứng Liên hoan Phim ngắn sinh viên “Góc nhìn trẻ 2026 – Nguồn sáng rực rỡ”[4] là một cơ hội để sinh viên đưa câu chuyện về những danh nhân như Trương Vĩnh Ký đến gần hơn với công chúng thông qua điện ảnh. Đặc biệt, hướng đến kỷ niệm 190 năm ngày sinh Trương Vĩnh Ký (1837–2027), việc thực hiện một bộ phim ngắn về ông không chỉ giúp sinh viên tìm hiểu sâu hơn về nhân vật mình nghiên cứu, mà còn tạo cơ hội để những giá trị và đóng góp của ông được nhìn lại dưới góc nhìn của người trẻ.
Hình [5],[6]. Nhóm nghiêm cứu tại lăng mộ Trương Vĩnh Ký.
(Nguồn:Nhóm nghiêm cứu thực địa, 17.9.2026)
Nếu có cơ hội thực hiện bộ phim, tôi không muốn chỉ giới thiệu tiểu sử hay liệt kê những thành tựu của Trương Vĩnh Ký, mà muốn bắt đầu từ chính quá trình tôi và nhóm nghiên cứu đã tìm hiểu về ông. Qua việc nghiên cứu tài liệu và trực tiếp tham quan khu lăng mộ, quan sát các bia mộ và những dấu tích còn lại, tôi nhận ra rằng những di sản này không chỉ có giá trị về mặt tư liệu mà còn gợi ra nhiều câu hỏi về cách chúng ta nhìn nhận Trương Vĩnh Ký ngày nay. Trong thời gian tới, nhóm sẽ tiếp tục thực hiện phỏng vấn sâu để tìm hiểu thêm những góc nhìn khác nhau về ông. Đây sẽ là cơ sở để chúng tôi có thể xây dựng nội dung bộ phim một cách khách quan và có chiều sâu hơn.
Ngoài ra, tôi còn mong muốn chuyển những kết quả nghiên cứu đó thành một câu chuyện điện ảnh dưới góc nhìn của sinh viên. Bộ phim có thể bắt đầu từ những dấu tích chúng tôi trực tiếp quan sát, tiếp nối bằng lời kể của những người được phỏng vấn và kết hợp với các tư liệu liên quan đến những đóng góp của Trương Vĩnh Ký đối với ngôn ngữ, giáo dục, học thuật và giao lưu văn hóa Đông – Tây. Từ đó, người xem không chỉ biết Trương Vĩnh Ký là ai, mà còn có cơ hội nhìn thấy cách một nhóm sinh viên tìm hiểu và đặt câu hỏi về một danh nhân văn hóa của Nam Bộ.
Tôi nghĩ điều quan trọng nhất là bộ phim không thay thế việc nghiên cứu, mà sử dụng kết quả nghiên cứu để kể câu chuyện gần gũi hơn với người trẻ. Sau khi hoàn thành, nội dung có thể tiếp tục được phát triển thành những video ngắn, podcast hoặc infographic để chia sẻ trên các nền tảng số. Đây là cách mà tôi cho rằng sinh viên có thể góp một phần nhỏ vào việc đưa câu chuyện về Trương Vĩnh Ký và các danh nhân văn hóa Nam Bộ đến gần hơn với thế hệ trẻ.
Qua môn Lý luận văn hóa, tôi nhận ra rằng nghiên cứu và vinh danh danh nhân không nên chỉ dừng lại ở việc ghi nhận những gì họ đã làm trong quá khứ. Điều quan trọng hơn là những giá trị ấy có tiếp tục được thế hệ sau biết đến và quan tâm hay không. Từ câu chuyện về Đại danh y Tuệ Tĩnh đến Trương Vĩnh Ký, tôi càng thấy rõ vai trò của người trẻ trong việc tiếp nhận và kể lại di sản theo cách phù hợp với thời đại. Vì vậy, với tôi, việc nghiên cứu, làm phim và chia sẻ câu chuyện về Trương Vĩnh Ký không chỉ là một hoạt động học tập, mà còn là một cách để sinh viên chúng tôi thử góp phần đưa những danh nhân và giá trị văn hóa Nam Bộ đến gần hơn với cộng đồng và trong tương lai có thể được quốc tế công nhận.
NGUYỄN QUỐC VINH
LỚP 25DTCSKVH2
KHOA QUẢN LÝ VĂN HÓA, NGHỆ THUẬT
TRƯỜNG ĐH VĂN HÓA TP.HCM
TÀI LIỆU THAM KHẢO
Bảo tàng Lịch sử Quốc gia. (2017, April 25). Thiền sư Tuệ Tĩnh: Ông Tổ nghề thuốc Nam. https://baotanglichsu.vn/vi/Articles/3098/19895/thien-su-tue-tinh-ong-to-nghe-thuoc-nam.html
Lê Tân. (2026, October 4). Lập hồ sơ trình UNESCO vinh danh đại danh y Tuệ Tĩnh. VnExpress. https://vnexpress.net/lap-ho-so-trinh-unesco-vinh-danh-dai-danh-y-tue-tinh-5128088.html
Mekong ASEAN. (2025, September 29). An vị bài vị thánh phụ, thánh mẫu Đại danh y Tuệ Tĩnh tại đền Xưa. https://mekongasean.vn/an-vi-bai-vi-thanh-phu-thanh-mau-dai-danh-y-tue-tinh-tai-den-xua-46741.html
Trường Đại học Văn hóa Thành phố Hồ Chí Minh. (2026, September 25). Khai mạc Liên hoan phim ngắn sinh viên “Góc nhìn trẻ 2026 – Nguồn sáng rực rỡ”: Mở không gian sáng tạo điện ảnh cho người trẻ. https://www.hcmuc.edu.vn/khai-mac-lien-hoan-phim-ngan-sinh-vien-%E2%80%9Cgoc-nhin-tre-2026-nguon-sang-ruc-ro%E2%80%9D-mo-khong-gian-sang-tao-dien-anh-cho-nguoi-tre.html
Ủy ban Nhà nước về người Việt Nam ở nước ngoài. (2007, August 19). Trương Vĩnh Ký. https://scov.gov.vn/dat-nuoc-con-nguoi/con-nguoi-viet-nam/truong-vinh-ky.html
