Cảm nhận sau chuyến đi thực tế khám phá không gian văn hóa chùa Tôn Thạnh

Chùa Tôn Thạnh là một di tích lịch sử ngay tại quê hương Long An của tôi, dù đã nghe qua rất nhiều lần khi còn ngồi trên ghế nhà trường vào những cấp 3 nhưng cũng chưa thật sự lần nào bước chân đến nơi đây. Qua môn Lý luận Văn hóa cùng với sự giảng dạy đầy tâm huyết của TS. Phạm Văn Luân, trên giảng đường thầy có nhắc đến Danh Nhân Nguyễn Đình Chiểu liền khiến tôi nhớ đến những lần thầy cô giảng dạy dưới những năm cấp 3 sự liên kết giữa Nguyễn Đình Chiểu và chùa Tôn Thạnh thật sự khiến tôi vô cùng tò mò. Trước chuyến đi tôi thật sự chưa hiểu rõ những giá trị của ngôi chùa đặc biệt này. Tôi chỉ biết đó là một ngôi chùa lâu năm và gắn với nhà thơ Nguyễn Đình Chiểu, nhưng cụ thể như thế nào, tôi cũng thật chưa biết đến…

Vào ngày 21/09/2026 vừa qua cùng với sự trợ giúp từ TS. Phạm Văn Luận tôi và cùng các bạn trong nhóm nghiên cứu đã có dịp đến tham quan và tìm hiểu chùa Tôn Thạnh. Không phải là một chuyến đi chơi cho có, mà là dịp để tôi tìm hiểu về những giá trị văn hóa ngay trên mảnh đất quê hương mình. Và nói thật, chỉ sau một buổi ở đó, tôi nhìn ngôi chùa bằng một con mắt hoàn toàn khác.

Ngay từ khi bước qua cổng, ấn tượng đầu tiên của tôi là không gian chùa rất rộng rãi, thoáng đãng, bao bọc bởi nhiều cây xanh lớn rợp bóng. Theo lời chia sẻ của thầy Thích Tắc Hòa trụ trì chùa, hiện tại trong khuôn viên chùa có khoảng 1400 cây xanh, trong đấy khiến tôi vô cùng ấn tượng là cây Phượng đã sống khoảng trên 100 năm tuổi. Nhìn cây Phượng tôi lặng người, cây đứng đây từ thời nào rồi? Thân to đứng vững vàng như một chứng nhân lặng lẽ theo dõi bao thay đổi của thời gian. Theo lời kể của thầy Hòa đây chỉ là một nhánh con sót sau khi cây mẹ đã chết…

Nhóm chúng tôi tiếp cận cây Phượng từ những nội dung trao đổi của Thầy bộ môn Lý luận Văn hóa về giá trị sinh thái nhân văn của cây Di sản Việt Nam. Ứng dụng những lời dạy của thầy, chúng tôi tiến hàn đo đạc cây phục vụ thu thập dữ liệu xây dựng Hồ sơ cây Di sản thể theo đề nghị của Thầy Hòa…Tôi thật sự vô cùng bất ngờ các mặt đất khoảng 1m cây có chu vi hơn 5m2 vô cùng bề thế. Theo lời kể cây từ từ lớn dần qua năm tháng nghiên sang phải sợ ngày nào đó cây sẽ ngã quỵ, thầy liền cho đổ một trụ bê tông lớn bên cạnh đỡ cây nhưng sau đó cây tiếp tục lớn dần trụ cũng đã bể một phần thầy liền đựng một trụ sắt để chịu. Ngày hôm đó, cả nhóm chúng tôi đều đứng dưới bóng cây chụp ảnh lưu niệm, có cả thầy trụ trì đứng cùng. Cây đứng đó lặng lẽ, nhưng ai nhìn cũng cảm nhận được sự bền bỉ và lòng trân trọng của người đời dành cho Cây Phượng – cây Di sản.

Nghe thầy kể tôi mới biết ngôi chùa đã trải qua đúng năm lần thay đổi từ khi mới xây nhỏ bé, đến nay trở thành một công trình lớn vững chắc như bây giờ. Hơn hai thế kỷ đó. Nghe xong tôi chợt hiểu ra một di sản tồn tại được đến hôm nay đâu phải là điều hiển nhiên. Nó là nhờ biết bao thế hệ trước đã trân trọng, đã giữ gìn, đã bỏ công sức để cho thế hệ sau nhìn thấy.

Chùa Tôn Thạnh được Sư Viên Ngộ xây dựng vào năm 1808, ban đầu có tên là chùa Lan Nhã. Đến năm 1841, chùa mới đổi tên thành Tôn Thạnh như ngày nay. Ngày 27 tháng 11 năm 1997, chùa được xếp hạng Di tích lịch sử – văn hóa Quốc gia.

Nhưng với tôi, những con số đó chưa phải là điều làm tôi xúc động nhất. Điều làm tôi nhớ mãi là câu chuyện về nhà thơ Nguyễn Đình Chiểu. Những năm 1859 – 1861, giữa những năm tháng kháng chiến chống Pháp gian khổ, ông đã đến đây dạy học, chữa bệnh cho người dân và viết nên “Văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc” tác phẩm đến bây giờ chúng ta luôn tự hào.

Không chỉ có những dấu ấn từ quá khứ, chùa Tôn Thạnh còn mãi được trân trọng nhờ những người con luôn dành tình cảm cho quê hương. Đặc biệt là bà Châu Anh Phụng – người đã dành trọn cuộc đời mình để nghiên cứu, kiên trì sưu tầm tư liệu, đi tìm chứng cứ, ghi chép từng chi tiết về Nguyễn Đình Chiểu, về lịch sử, kiến trúc và những câu chuyện gắn với chùa Tôn Thạnh. Chính những công trình nghiên cứu tâm huyết của bà đã góp phần làm sâu sắc giá trị đặc biệt của chùa Tôn Thạnh xứng đáng là Di tích lịch sử – văn hóa Quốc gia.

Với bà, chùa Tôn Thạnh không chỉ là một ngôi chùa cổ, mà còn là niềm tự hào của quê hương, là nơi lưu giữ hồn cốt văn hóa và tinh thần của nhân dân Cần Giuộc. Nhờ sự kiên trì, bền bỉ và tình yêu lớn lao của bà, chùa ngày càng được nhiều người biết đến và trân trọng. Bà là tấm gương sáng ngời của tình yêu quê hương không chỉ bằng lời nói, mà bằng cả sự chăm chỉ, tận tâm, giữ gìn và truyền lại những gía trị tốt đẹp cho đời sau.

Trong chuyến đi tìm hiểu thực tế chùa Tôn Thạnh vào ngày 11/08 âm lịch, điều để lại cho tôi nhiều ấn tượng nhất là không khí chuẩn bị Tết Trung Thu đang diễn ra tại chùa. Khi vừa đến nơi, tôi đã thấy mọi người cùng nhau treo những chiếc lồng đèn với nhiều màu sắc khác nhau như xanh, đỏ, tím, vàng. Những chiếc đèn được treo lên khiến không gian chùa vốn yên tĩnh trở nên rực rỡ và gần gũi hơn. Không chỉ trang trí, mọi người còn cùng nhau làm một chiếc đèn ông sao lớn và chuẩn bị những phần quà dành cho các em nhỏ trong dịp Trung Thu.

Nhìn bà conm cô bác, các bạn trẻ… cùng nhau làm đèn ông sao treo đèn, chuẩn bị quà, tôi cảm nhận được một không khí rất vui vẻ và ấm áp. Mỗi người góp một chút công sức nhưng tạo nên một không gian gắn kết. Qua đó, tôi nhận ra chùa không chỉ là nơi để mọi người tìm đến sự bình yên hay thực hiện các hoạt động tín ngưỡng, mà còn là nơi mọi người có thể gặp gỡ, cùng nhau tham gia những hoạt động văn hóa và sinh hoạt cộng đồng.

Đối với tôi, những chiếc lồng đèn, chiếc đèn ông sao hay những phần quà tuy không quá lớn nhưng lại mang đến rất nhiều cảm xúc. Chính những điều giản dị ấy làm cho không gian chùa trở nên gần gũi và có sức sống hơn. Qua chuyến khảo sát, tôi càng nhận ra rằng những giá trị văn hóa đôi khi không nằm ở những điều quá lớn lao, mà được tạo nên từ những hoạt động rất đời thường và sự chung tay của mọi người.

Qua chuyến khảo sát thực tế tại chùa Tôn Thạnh, điều để lại cho tôi nhiều ấn tượng không chỉ là những giá trị lịch sử, văn hóa của ngôi chùa mà còn là không khí sinh hoạt đang diễn ra tại đây, gắn kết và tạo nên sức sống của cộng đồng.

Trước chuyến đi, tôi biết đến chùa Tôn Thạnh chủ yếu qua những thông tin về lịch sử và giá trị văn hóa của chùa, đặc biệt là mối liên hệ với Nguyễn Đình Chiểu. Nhưng khi trực tiếp đến đây, những điều tôi nhớ nhất lại là những hình ảnh rất đời thường. Đó là những chiếc lồng đèn được treo lên, mọi người cùng nhau chuẩn bị đèn Trung Thu và những phần quà được sắp xếp để trao cho các em nhỏ. Chính những hoạt động này khiến tôi cảm nhận rõ hơn sự gắn bó giữa không gian chùa và đời sống cộng đồng.

Chuyến khảo sát giúp tôi hiểu rằng việc tìm hiểu một không gian văn hóa không chỉ dừng lại ở việc đọc tài liệu hay tìm hiểu lịch sử, mà còn cần trực tiếp đến, quan sát và cảm nhận những gì đang diễn ra tại nơi đó. Qua những gì chứng kiến tại chùa Tôn Thạnh, tôi nhận thấy những giá trị văn hóa vẫn có thể được duy trì và tiếp nối thông qua những hoạt động giản dị trong đời sống hằng ngày. Với tôi, chuyến đi này không chỉ giúp hiểu thêm về chùa Tôn Thạnh mà còn giúp tôi có một góc nhìn gần gũi hơn về cách một di tích văn hóa gắn bó với cộng đồng. Đây là một trải nghiệm ý nghĩa, giúp tôi có thêm những kiến thức thực tế bên cạnh những nội dung đã được học trên lớp.

Tôi xin chân thành cảm ơn TS Phạm Văn Luân, giảng viên môn Lý luận Văn hóa, đã tạo điều kiện và hướng dẫn chúng tôi thực hiện chuyến khảo sát thực tế này. Thầy cũng là người đã giới thiệu và kết nối chúng tôi với Thầy Hòa.

Chúng tôi cũng xin gửi lời cảm ơn đến Thầy Hòa, người chủ trì chùa Tôn Thạnh, đã dành thời gian tiếp đón và tạo điều kiện để chúng tôi có thể trực tiếp tìm hiểu về chùa. Trong suốt buổi khảo sát, Thầy đã chia sẻ nhiều thông tin và giải đáp những điều chúng tôi còn chưa rõ, giúp nhóm có thêm góc nhìn thực tế về không gian chùa cũng như các hoạt động đang diễn ra tại đây. Sự tiếp đón và những chia sẻ của Thầy đã giúp chuyến khảo sát của chúng tôi trở nên thuận lợi và ý nghĩa hơn.

Một lần nữa, chúng tôi xin chân thành cảm ơn TS. Phạm Văn Luân và Thầy Hòa đã dành thời gian, sự quan tâm và tạo điều kiện để chúng tôi có được một chuyến khảo sát thực tế đáng nhớ.

Nguyễn Phan Bảo Châu
Lớp: 25DQL
Khoa Quản lý Văn hóa, Nghệ thuật
Trường Đại học Văn Hóa TP. Hồ Chí Minh

TÀI LIỆU THAM KHẢO

[1] Châu Anh Phụng (1997), Sưu tập về Nguyễn Đình Chiểu, Sở Văn hóa – Thông tin tỉnh Long An, dấu ấn nhà thơ tại chùa Tôn Thạnh và tác phẩm Văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc.

[2] Bảng thông tin di tích tại khuôn viên chùa Tôn Thạnh, ghi nhận trực tiếp ngày 21/9/2026.

[3] Trần Hồng Liên (2002), Chùa Tôn Thạnh, Sở Văn hóa – Thông tin tỉnh Long An, thông tin lịch sử thành lập và quá trình phát triển ngôi chùa.

[4] Quyết định số 2890/VH-QĐ ngày 27/11/1997 của Bộ Văn hóa – Thông tin, Về việc công nhận Di tích lịch sử – Văn hóa cấp Quốc gia chùa Tôn Thạnh.

[5] Tự khảo sát thực tế (21/9/2026), Đo đạc cây cổ thụ & ghi nhận không gian chùa, cùng Thầy Trụ trì tiến hành.