Một di sản văn hóa hay một Danh nhân lịch sử không chỉ sống trong thư tịch cổ hay những pho tượng đá, mà giá trị cốt lõi nằm ở những gì đang hiện hữu trong tâm thức, thói quen và sức sống tinh thần của cộng đồng. Khi Hải Phòng chuẩn bị xây dựng hồ sơ trình UNESCO vinh danh Đại danh y Tuệ Tĩnh, câu hỏi đặt ra cho người trẻ không chỉ dừng lại ở niềm tự hào di sản, mà là làm sao biến ký ức tiền nhân thành “sức mạnh mềm” cho sự phát triển văn hóa nước nhà. Lấy cảm hứng từ sự kiện vinh danh di sản danh nhân văn hóa ở cấp quốc tế này và hưởng ứng Liên hoan phim ngắn sinh viên do Trường Đại học Văn hóa TP.HCM phối hợp cùng UNESCO tổ chức, bài viết lựa chọn phương thức tiếp cận điện ảnh như một chiếc cầu nối sáng tạo để thế hệ trẻ tri ân tiền nhân.
Bài “Lập hồ sơ trình UNESCO vinh danh Đại danh y Tuệ Tĩnh” trên báo VnExpress đã gợi mở nhiều suy ngẫm sâu sắc dưới góc độ lý luận văn hóa. Tác giả không chỉ đề cập đến quy trình hành chính hay vị thế lịch sử của một đại danh y, mà khẳng định Tuệ Tĩnh là một biểu tượng di sản phức hợp – nơi giá trị tri thức y học gắn liền với triết lý nhân văn “Nam dược trị Nam nhân”, lòng yêu nước và ý thức tự cường dân tộc. Nếu chỉ nhìn vinh danh UNESCO như một danh hiệu đóng khung trong quá khứ mà bỏ quên việc đưa tri thức ấy vào đời sống đương đại, chúng ta sẽ vô tình làm xơ cứng giá trị di sản.
Trong giáo trình Lý luận văn hóa, GS.TS. Phạm Ngọc Trung đã nêu rõ văn hóa là tổng thể hệ thống những giá trị, chuẩn mực, thói quen và hoạt động có ý thức, mang tính xã hội và sáng tạo của một cộng đồng nhằm thỏa mãn nhu cầu cuộc sống và thể hiện bản sắc riêng. Từ tiếp cận này, kết hợp với những bài giảng trên lớp của TS. Phạm Văn Luân về nghiên cứu và vinh danh Danh nhân văn hóa Nam Bộ trong bối cảnh cả nước hiện có 8 danh nhân được NESCO ra Nghị quyết tôn vinh, Nam Bộ và miền Nam (từ Nghệ An trở vào) chỉ có mỗi danh nhân Nguyễn Đình Chiểu! Tôi nhận thấy các Danh nhân văn hóa không thuộc về không gian vật chất tĩnh tại. Điển hình như trải nghiệm điền dã, dâng hương tại Nhà Bia Trương Vĩnh Ký hay các công trình tưởng niệm danh nhân tại Nam Bộ, cái ta chạm vào không chỉ là di tích kiến trúc hay trang sách cũ, mà là lớp văn hóa tinh thần sâu sắc: sự tri ân, ký ức cộng đồng và niềm tự tôn về nguồn cội.
Bài viết cũng giúp tôi hiểu sâu hơn về tính sáng tạo và tính thực tiễn của văn hóa. Theo quan điểm trong giáo trình, văn hóa không phải là cái gì bất biến mà luôn gắn với hoạt động thực tiễn của cộng đồng. Tinh thần của Đại danh y Tuệ Tĩnh hay các tiền nhân Nam Bộ vẫn đang sống trong đời sống hàng ngày: từ thói quen dùng cây thuốc nam chữa bệnh dân gian đến các lễ hội tri ân danh nhân. Đây chính là biểu hiện của di sản sống. Nếu biến di sản thành những mô hình thương mại hóa thô ráp hay tách rời cộng đồng, cảm giác gần gũi và sức mạnh tinh thần gắn với không gian di sản sẽ bị mai một.
Hình 2: Nhà bia Trương Vĩnh Ký, (Cái Mơn), Vĩnh Thành, Vĩnh Long – Không gian tưởng niệm Nhà bác học đầu tiên ở Nam Bộ– Nơi lưu giữ ký ức lịch sử và truyền cảm hứng sáng tạo cho thế hệ trẻ |
Từ những phân tích trên, tôi nhận ra rằng việc bảo tồn và phát huy giá trị của các Danh nhân văn hóa không chỉ dừng lại ở việc giữ gìn hay tái hiện nguyên bản những gì thuộc về quá khứ, mà cốt lõi nằm ở sự thấu hiểu sâu sắc về bản chất của văn hóa và cơ chế vận hành của công nghiệp văn hóa đương đại. Trong thời đại mới, di sản và tên tuổi của các bậc tiền nhân sẽ chỉ thực sự “sống” khi những giá trị tinh thần cốt lõi ấy được chuyển hóa thành “sức mạnh mềm” (Soft Power) – trở thành nguồn tài nguyên tri thức và cảm hứng bất tận để phát triển kinh tế – xã hội. Thông qua ứng dụng các ngành công nghiệp sáng tạo như điện ảnh, du lịch trải nghiệm, nghệ thuật trình diễn hay truyền thông đa phương tiện, chúng ta có thể biến di sản thành các sản phẩm văn hóa giàu tính thẩm mỹ, tiếp cận tự nhiên và sâu sắc tới công chúng trẻ. Đây không chỉ là kim chỉ nam trong tư duy hành động, mà còn là trách nhiệm và định hướng nghề nghiệp quan trọng đối với mỗi sinh viên ngành Quản lý văn hóa: trở thành cầu nối chủ động đưa tri thức tiền nhân, đặc biệt là danh nhân văn hóa Nam Bộ vào dòng chảy phát triển sáng tạo, đa dạng và bền vững.
Hưởng ứng Liên hoan Phim ngắn sinh viên “Góc nhìn trẻ 2026 – Nguồn sáng rực rỡ” (The Young’s Lens 2026) do Trường Đại học Văn hóa TP.HCM (HCMUC) chủ trì tổ chức phối hợp cùng Văn phòng UNESCO tại Hà Nội, tôi dự kiến xây dựng Chương trình hành động cá nhân bằng một dự án phim ngắn 3-5 phút mang tên: “Dấu chân Tiền nhân – Sức mạnh mềm Nam Bộ”. Phim sẽ lấy cảm hứng từ tinh thần vinh danh di sản Tuệ Tĩnh và hành trình thực địa tại Nhà Bia Pétrus Trương Vĩnh Ký, khắc họa góc nhìn của sinh viên Quản lý văn hóa trong quá trình “đánh thức” ký ức di sản và chuyển thể tri thức tiền nhân thành ngôn ngữ điện ảnh đương đại, hướng tới sự phát triển đa dạng, sáng tạo và bền vững.
Qua bài viết trên VnExpress kết hợp với những nội dung đã được học trong môn Lý luận văn hóa do TS. Phạm Văn Luân phụ trách, tôi nhận ra rằng di sản danh nhân không chỉ tồn tại trong lịch sử, mà còn sống trong đời sống tinh thần của cộng đồng hôm nay, điều đó chính là động lực để chúng tôi tiếp tục nghiên cứu, góp phần khơi sáng và đề xuất vinh danh nhiều hơn nữa các danh nhân văn hóa Nam Bộ. Tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành nhất đến Thầy Phạm Văn Luân đã truyền cảm hứng và gợi mở cho tôi một góc nhìn lý luận sâu sắc, giúp tôi chủ động kết nối tri thức học thuật với thực tiễn sáng tạo văn hóa từ nguồn tài nguyên danh nhân văn hóa Nam Bộ.
Sinh viên Huỳnh Hoàng Phương Uyên
Khoa Quản lý văn hóa, nghệ thuật
Trường Đại học Văn hóa TP.HCM
TÀI LIỆU THAM KHẢO
Nguyễn Ngọc Khánh Vy (2026), Từ dấu tích quê hương đến giá trị cộng đồng: Câu Chuyện từ hành trình đến Nhà bia Trương Vĩnh Ký, Cái Mơn, đăng ngày 30/09/2026.
Từ dấu tích quê hương đến giá trị cộng đồng: Câu Chuyện từ hành trình đến Nhà bia Trương Vĩnh Ký, Cái Mơn – xudua.com
Phạm Ngọc Trung (2012), Giáo trình Lý luận văn hóa, NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội.
Trường Đại học Văn hóa TP.HCM & UNESCO (2026), Thông tin phát động Liên hoan Phim ngắn sinh viên “Góc nhìn trẻ 2026 – Nguồn sáng rực rỡ” (The Young’s Lens 2026).
https://www.facebook.com/share/1F8SMGYcCs/
VnExpress (2026), “Lập hồ sơ trình UNESCO vinh danh Đại danh y Tuệ Tĩnh”, xuất bản ngày 10/09/2026.
https://vnexpress.net/lap-ho-so-trinh-unesco-vinh-danh-dai-danh-y-tue-tinh-5128088.html
