Nguồn: Nhóm sinh viên tự chụp, 2026
Trong quá trình học học phần Phát triển đời sống văn hóa cộng đồng do TS. Phạm Văn Luân hướng dẫn, tôi có dịp cùng nhóm thực hiện chuyến khảo sát thực tế tại phường Long Hoa, tỉnh Tây Ninh. Chuyến khảo sát được thực hiện nhằm tìm hiểu về nghề bột khoai ở Long Hoa, từ quá trình sản xuất, những người đang gắn bó với nghề đến những giá trị văn hóa và vai trò của nghề đối với đời sống cộng đồng. Qua khảo sát thực tế, chúng tôi có cơ hội quan sát, trò chuyện với người làm nghề và trực tiếp trải nghiệm một số công đoạn sản xuất.
“Có những nghề truyền thống không được giữ lại bằng những điều quá lớn lao, mà bắt đầu từ những con người vẫn miệt mài làm nghề mỗi ngày.”
Trước chuyến khảo sát, nghề bột khoai ở Long Hoa đối với tôi vẫn là một điều khá xa lạ. Tôi từng biết đến bột khoai qua những món chè và một số sản phẩm quen thuộc, nhưng chưa thật sự hiểu nghề này được làm như thế nào, ai là những người đang duy trì nghề và vì sao một nghề truyền thống như vậy vẫn có thể tồn tại đến hôm nay. Vì vậy, khi có dịp cùng nhóm thực hiện chuyến khảo sát tại Long Hoa, tôi vừa tò mò, vừa mong muốn được tận mắt nhìn thấy quá trình làm bột khoai và lắng nghe câu chuyện của những người đã gắn bó với nghề. Chuyến đi giúp tôi nhận ra rằng, phía sau những sợi bột khoai nhỏ bé và nhiều màu sắc không chỉ là công việc sản xuất hằng ngày, mà còn có những câu chuyện về kinh nghiệm, sinh kế và sự tiếp nối của một nghề truyền thống.
Ngày 29/9/2026, tôi có cơ hội trực tiếp quan sát không gian sản xuất, tìm hiểu các công đoạn làm bột khoai và trò chuyện với những người đã có nhiều năm gắn bó với nghề. Điều khiến tôi ấn tượng là công việc ở đây bắt đầu từ rất sớm,khoảng 1 giờ 30 sáng, khi mọi người bắt đầu chuẩn bị bánh, chải bánh và thực hiện các công đoạn để kịp phơi vào buổi sáng. Những người thợ đã làm nghề khoảng 30 năm vẫn miệt mài với công việc quen thuộc của mình.[1] Qua những gì quan sát được, tôi nhận ra phía sau những sợi bột khoai nhỏ nhiều màu sắc không chỉ là một quy trình sản xuất, mà còn là câu chuyện về sinh kế, kinh nghiệm và sự tiếp nối của một nghề truyền thống.
Tôi nhận thấy rõ sau khi quan sát là nghề bột khoai hiện nay không còn hoàn toàn giống cách làm trước đây. Máy móc đã được đưa vào một số công đoạn, giúp người lao động giảm bớt sức lực và rút ngắn thời gian sản xuất. Tuy nhiên, nhiều công đoạn vẫn cần đến sự khéo léo và kinh nghiệm của người thợ. Đặc biệt, việc canh độ khô, độ dẻo của bột vẫn phụ thuộc nhiều vào kinh nghiệm, nhất là vào những tháng mưa. Những tháng mưa thì những nghệ nhân làm bột khoai sẽ phải ở lại chỗ làm suốt để hoàn thành được sản phẩm, có máy sấy hỗ trợ nên cũng giúp mọi người đỡ hơn trước kia rất nhiều.[2]
Nguồn: Nhóm sinh viên tự chụp, 2026
Qua những gì được nghe và quan sát, tôi thấy sự xuất hiện của máy móc không làm mất đi giá trị truyền thống của nghề mà ngược lại, giúp người làm nghề có thể thích nghi với cuộc sống hiện nay. Những cách làm quen thuộc vẫn được giữ lại, đồng thời có thêm sự hỗ trợ của máy móc để công việc nhẹ nhàng hơn.
Nguồn: Nhóm sinh viên tự chụp, 2026
Bột khoai không chỉ là một sản phẩm quen thuộc trong các món ăn mà còn gắn với cuộc sống của những người đang làm nghề. Qua tìm hiểu, tôi được biết nghề tạo việc làm cho nhiều lao động tại các lò sản xuất và mang lại nguồn thu nhập tương đối ổn định.
Sau khi hoàn thành, sản phẩm được đóng gói thành từng bao rồi đưa đi tiêu thụ. Bột khoai cũng được sử dụng trong nhiều món ăn quen thuộc như chè, bánh canh và một số loại bánh truyền thống. Chính việc sản phẩm vẫn có nhu cầu sử dụng đã tạo điều kiện để nghề tiếp tục được duy trì.
Từ đó, tôi nhận ra rằng muốn giữ một nghề truyền thống thì việc bảo tồn giá trị văn hóa thôi là chưa đủ. Nghề cũng cần tạo ra thu nhập để những người đang làm nghề có thể tiếp tục gắn bó với công việc của mình.
Trong chuyến khảo sát, tôi được biết nghề bột khoai hiện nay có khá ít người trẻ tiếp tục theo nghề. Công việc phải bắt đầu từ rất sớm, cần nhiều thời gian và đôi khi phải phụ thuộc vào thời tiết. Đây là điều khiến tôi suy nghĩ khá nhiều.[1]
Nếu chỉ có những người lớn tuổi tiếp tục làm nghề thì việc truyền lại kinh nghiệm cho thế hệ sau sẽ trở thành một vấn đề đáng quan tâm. Bởi nghề không chỉ cần người biết làm mà còn cần người hiểu được câu chuyện và giá trị phía sau công việc đó.
Tôi nghĩ người trẻ có thể tham gia giữ nghề bằng nhiều cách khác nhau. Không nhất thiết ai cũng phải trực tiếp đứng ở lò sản xuất. Người trẻ có thể góp sức trong việc quảng bá sản phẩm, chụp ảnh, quay video, giới thiệu câu chuyện của người làm nghề hoặc hỗ trợ đưa sản phẩm đến gần hơn với khách hàng. Việc đưa học sinh, đoàn viên và thanh niên đến tham quan, tìm hiểu nghề cũng là một cách để thế hệ trẻ có cơ hội tiếp xúc trực tiếp với nghề truyền thống.
Trước chuyến đi, tôi thường chỉ biết bột khoai qua những món chè. Nhưng khi trực tiếp nhìn thấy quá trình sản xuất, tôi mới hiểu rằng một sản phẩm quen thuộc cũng có thể chứa đựng nhiều giá trị văn hóa. Những sợi bột khoai nhiều màu sắc đã trở thành một nguyên liệu quen thuộc trong ẩm thực. Nghề làm bột khoai cũng được duy trì qua nhiều thế hệ và gắn với đời sống của người dân Tây Ninh.
Đối với tôi, giá trị của nghề không chỉ nằm ở thành phẩm. Đó còn là những kinh nghiệm được truyền lại, những người lao động đã dành nhiều năm gắn bó với công việc và sự tiếp nối giữa các thế hệ. Chính những điều tưởng như bình dị đó góp phần tạo nên bản sắc riêng của một địa phương.
Không chỉ quan sát quá trình sản xuất, nhóm chúng tôi còn có dịp trực tiếp trải nghiệm và làm thử một số công đoạn tại cơ sở. Đây là một trải nghiệm khá thú vị vì thay vì chỉ nhìn từ bên ngoài, chúng tôi được tự tay tham gia vào công việc của người làm nghề. Qua đó, tôi có cơ hội hiểu rõ hơn về sự tỉ mỉ, công sức và những yêu cầu trong quá trình làm bột khoai. Trải nghiệm thực tế tuy không kéo dài nhưng giúp tôi cảm nhận nghề gần gũi hơn. Những công việc mà trước đó tôi chỉ biết qua hình ảnh hoặc thông tin tìm hiểu, khi được tự mình làm thử mới thấy cần sự kiên nhẫn và cẩn thận. Đây cũng là một trong những điều khiến chuyến khảo sát Long Hoa trở nên đáng nhớ đối với tôi.
Nguồn: Nhóm sinh viên tự chụp, 2026
Trước đây, khi nhìn thấy những sợi bột khoai nhiều màu sắc trong một chén chè, tôi chỉ nghĩ đó là một nguyên liệu quen thuộc. Nhưng sau chuyến đi, tôi nhìn chúng khác hơn. Đằng sau những sợi bột nhỏ ấy là thời gian lao động, kinh nghiệm của người thợ và cả những câu chuyện được truyền lại qua nhiều năm. Bột khoai đã trở thành một nguyên liệu quen thuộc trong các món chè và góp phần tạo nên nét riêng trong văn hóa ẩm thực Tây Ninh. Các tư liệu về làng nghề cũng cho thấy nghề làm bột khoai đã được duy trì qua nhiều thế hệ và trở thành một nét đặc trưng của địa phương.
Đối với nghề bột khoai ở Long Hoa, việc phát huy giá trị có thể bắt đầu từ những điều gần gũi như tạo điều kiện để người có kinh nghiệm truyền lại kỹ thuật cho thế hệ trẻ, giới thiệu câu chuyện của người làm nghề, quảng bá sản phẩm trên các nền tảng số và xây dựng những hoạt động trải nghiệm phù hợp. Khi du khách hoặc học sinh, sinh viên có thể đến tham quan, quan sát và trực tiếp thử một số công đoạn như chúng tôi đã trải nghiệm, nghề sẽ không còn chỉ được biết đến qua sản phẩm mà còn qua chính câu chuyện của những người đang làm nghề.
Nguồn: Nhóm sinh viên, 2026
Sau chuyến đi
Rời Long Hoa, điều tôi nhớ nhất không chỉ là những giàn bánh đầy màu sắc hay những sợi bột khoai nhỏ được phơi dưới nắng. Tôi nhớ hình ảnh những người thợ bắt đầu công việc từ rất sớm, nhớ những đôi tay đã quen với từng công đoạn và cả trải nghiệm khi chính mình được đứng bên giàn phơi để lật từng miếng bánh.Chuyến đi giúp tôi hiểu rằng đời sống văn hóa cộng đồng không phải là điều gì quá xa vời. Nó hiện diện ngay trong những công việc thường ngày, trong cách con người cùng nhau làm nghề, truyền lại kinh nghiệm và duy trì một sản phẩm đã gắn bó với địa phương qua nhiều năm.
Có lẽ, giá trị của nghề bột khoai Long Hoa cũng nằm ở đó. Giữ nghề không chỉ là giữ lại một sản phẩm, mà còn là giữ lại kinh nghiệm, ký ức, sinh kế và một phần câu chuyện văn hóa của cộng đồng. Và để câu chuyện ấy tiếp tục, cần có sự tham gia của chính những người đang làm nghề hôm nay, của thế hệ trẻ và của cộng đồng địa phương.
Qua chuyến khảo sát thực tế tại phường Long Hoa, tôi xin gửi lời cảm ơn đến TS. Phạm Văn Luân đã hướng dẫn và tạo điều kiện để chúng tôi có cơ hội tìm hiểu thực tế về đời sống văn hóa cộng đồng. Tôi cũng xin cảm ơn những người làm nghề bột khoai tại Long Hoa đã dành thời gian chia sẻ, giới thiệu về công việc và cho chúng tôi được trực tiếp trải nghiệm một số công đoạn sản xuất. Những chia sẻ và trải nghiệm trong chuyến đi là nguồn tư liệu quý giá, đồng thời giúp tôi có thêm những góc nhìn thực tế về giá trị của nghề truyền thống và ý nghĩa của việc gìn giữ nghề trong đời sống cộng đồng.
Lâm Tú Nguyên
Khoa: Di sản và Văn hóa dân tộc
Trường: Đại học Văn hóa TP. Hồ Chí Minh
TÀI LIỆU THAM KHẢO
[1] Nhóm sinh viên khảo sát (2026), Tư liệu khảo sát thực địa tại phường Long Hoa, tỉnh Tây Ninh, ngày 28-29/09/2026.
[2] Phỏng vấn thực địa (2026), phỏng vấn người làm bột khoai tại phường Long Hoa, tỉnh Tây Ninh, ngày 28-29/09/2026.
[3] Huỳnh Du (2026), “Giữ hồn nghề bột khoai mì Tây Ninh giữa nhịp sống hiện đại”, Tuổi Trẻ Online, https://tuoitre.vn/plo/giu-hon-nghe-bot-khoai-mi-tay-ninh-giua-nhip-song-hien-dai-109895675.htm, truy cập ngày 01/10/2026.
[4] Làng Nghề Việt (2025), “Nghề làm bột khoai Tây Ninh: Bí quyết giữ gìn hương vị truyền thống”, Làng Nghề Việt, https://langngheviet.com.vn/nghe-lam-bot-khoai-tay-ninh-bi-quyet-giu-gin-huong-vi-truyen-thong-32189.html, truy cập ngày 01/10/2026.
PHỤ LỤC
PHỤ LỤC 1. HÌNH ẢNH KHẢO SÁT THỰC ĐỊA TẠI PHƯỜNG LONG HOA, TÂY NINH.
Hình 1. Nhóm sinh viên tại làng nghề bột khoai phường Long Hoa, Tây Ninh, ngày 28-29/09/2026.
[Nguồn: Nhóm sinh viên tự chụp, 2026]
Hình 2. Phỏng vấn người làm bột khoai tại phường Long Hoa, Tây Ninh, ngày 28-29/09/2026.
[Nguồn: Nhóm sinh viên tự chụp, 2026]
Hình 3. Người thợ thực hiện công đoạn cắt bột khoai bằng máy tại cơ sở sản xuất ở Long Hoa, tỉnh Tây Ninh, ngày 28-29/09/2026.
[Nguồn: Nhóm sinh viên tự chụp, 2026]
Hình 4. Nhóm sinh viên trải nghiệm trở bột khoai ở cơ sở phường Long Hoa, Tây Ninh, ngày 28-29/09/2026.
[Nguồn: Nhóm sinh viên tự chụp, 2026]
Hình 5. Những mẻ bánh bột khoai nhiều màu sắc được phơi tại cơ sở sản xuất ở Long Hoa, tỉnh Tây Ninh, ngày 29/09/2026.
[Nguồn: Nhóm sinh viên tự chụp, 2026]
